Havel zei 'ik open de conferentie' en werd na één minuut afgevoerd

In het befaamde hotel Pariz, in het hart van Praag, had het in 1988 moeten gebeuren. De conferentiezaal was gereserveerd en tegen tien uur in de ochtend waren de meeste delegatieleden uit West-Europa binnengedruppeld. Václav Havel, de bekende schrijver en woordvoerder van Charta 77, had een internationale bijeenkomst over naleving van de mensenrechten georganiseerd voor schrijvers, politici en journalisten. Uit Nederland waren onder anderen oud-minister van Buitenlandse Zaken Max van der Stoel en publicist Paul Scheffer gekomen.


De beweging voor de burgerrechten Charta bestond destijds uit tientallen dappere Tsjechen die het recht op vrije meningsuiting en eerlijke rechtspraak opeisten en daarom door de communistische autoriteiten op alle mogelijke manieren werden gechicaneerd.


Hoewel ook Tsjechoslowakije de Akkoorden van Helsinki in 1975 had ondertekend, hield het land zich daar totaal niet aan; eigenlijk was het al een klein wonder dat alle conferentiedeelnemers een visum hadden gekregen. Zou er dankzij de glasnost en perestrojka in het Moskou van Gorbatsjov dan toch ook iets in Praag veranderen? Niet als het aan de plaatselijke machthebbers lag, werd ons genodigden snel duidelijk.


Kort na tien uur die morgen kwam Havel haastig binnenstappen. Hij maakte een geagiteerde indruk, ging midden aan de lange tafel zitten en spoorde de anderen met een handgebaar aan plaats te nemen. Daarna zei hij haastig in het Tsjechisch en het Engels: 'Ik verklaar deze conferentie voor geopend.' Wij kregen de tijd niet om ons over Havels kennelijke nervositeit te verwonderen, want de gebeurtenissen volgden elkaar nu snel op. De deur ging open en een stuk of vijf mannen in grijze regenjassen en met ondefinieerbare hoofddeksels op traden binnen. Twee liepen er recht op Havel af, pakten hem bij de armen en voerden hem af. De zojuist geopende conferentie kon meteen weer gesloten worden. Onder aanvoering van Max van der Stoel bezochten we, lopend door Praag, een aantal Chartamensen die huisarrest bleken te hebben en gingen daarna naar de Nederlandse ambassade, waar Van der Stoel een protestverklaring opstelde.


Een jaar later sprak Václav Havel op het Wenceslasplein een enthousiaste massa toe - de Fluwelen Revolutie was uitgebroken, Tsjechoslowakije was vrij en Havel, boegbeeld van de prille democratie, zou de volgende president van het land worden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden