Haute horlogerie uit Friesland

De prijzen variëren van 5- tot 80 duizend euro. En veel meer dan 300 horloges kan Christiaan van der Klauw Astronomical Watches niet produceren. 'Een horloge zegt iets over de drager.'

A ls CEO en ontwerper Daniël Reintjes zijn mouw opstroopt en zijn horloge toont, dan is het niet alleen maar 24 oktober, tien over twee 's middags, maar ook: afnemende maan. In de als een sterrenhemel flonkerende wijzerplaat van nachtblauw aventurijnglas zit een roterende, driedimensionale miniatuurmaan die precies de schijngestalten van de maan weergeeft.


De maan doet er 29,530588 dagen over om alle fases door te maken, van nieuwe maan via volle maan weer terug naar nieuwe maan. De minimaan in de 'Real Moon Joure', zoals het horloge van Christiaan van der Klaauw Astronomical Watches heet, kan dat zo nauwkeurig benaderen dat ze pas na 11 duizend jaar één dag achter gaat lopen op haar grote zus.


'We kunnen het horloge ook zo maken dat-ie pas na een miljoen jaar één dag fout gaat lopen', zegt Reintjes over het uit honderden onderdelen - tandwieltjes, pinnetjes, assen, etc. - bestaande kleinood. 'De tekeningen hebben we al klaar liggen, maar dan moeten we nog meer tandwieltjes in het horloge verwerken. De nauwkeurigheid wordt bepaald door het aantal tandwielen.'


Voor de Real Moon Joure oogstte Christiaan van der Klaauw - het bedrijf draagt de naam van de inmiddels 70-jarige oprichter - eerder dit jaar een nominatie voor de European Watch of the Year Award in de categorie voor horloges tussen de 25 duizend tot 100 duizend Britse pond. De prijs ging helaas naar Breguet, het van origine Franse horlogemerk, maar het jaar ervoor werd de Friese horlogefabrikant wél bekroond voor de 'Real Moon 1980'. Dat horloge bevat niet alleen een minimaan, maar ook een eclipswijzer, die aangeeft of ergens op aarde een zons- of maansverduistering plaatsvindt, en een zonnewijzer met het uit twaalf in elkaar grijpende gouden klauwen bestaande zonnelogo van Christiaan van der Klaauw, waarmee de declinatie van de zon valt af te lezen.


80 duizend euro

Het bedrijf uit Nijehaske doet aan haute horlogerie; de prijzen variëren van 5- tot 80 duizend euro. Het specialisme van de horlogefabrikant is astronomische complicaties. Zoals de CVDK Planetarium, dat, volgens de makers, het kleinste planetarium ter wereld bevat, oneindig veel kleiner dan het beroemde Eise Eisinga Planetarium in Franeker. Dragers van het horloge kunnen in 29,5 jaar tijd een Saturnus in speldenknopformaat zijn baan om de zon zien voltooien. 'Een heel bijzonder horloge', vindt Reintjes, 'want je hebt iedere dag een andere wijzerplaat, met planetaire posities die tijdens je leven nooit meer helemaal terugkomen.'


Prachtig natuurlijk, zeker voor astronomie-aficionado's, maar waarom zou je er zo veel geld aan uitgeven? 'Theoretisch is het onzin', zegt Reintjes: 'Ik bedoel, dit horloge' (wijst op de iPhone van de verslaggever) 'is veel nauwkeuriger dan welk handgemaakt, mechanisch uurwerk ook. Geen enkel mechanisch horloge kan zich qua nauwkeurigheid meten met een digitaal uurwerk. Als het straks wintertijd wordt, of als je naar New York vliegt, gaat de iPhone automatisch over naar de juiste tijd.'


Toch zijn mensen bereid om tienduizenden euro's te betalen voor een handgemaakt mechanisch horloge. 'Waarom zouden mensen een Ferrari prefereren boven een Kia? Omdat ze een Ferrari mooier vinden, omdat het een bijzondere auto is, omdat er veel zorg aan is besteed. Zo is het met onze horloges ook. Het gaat nooit alleen om de tijdswaarneming, het gaat om een bepaald gevoel - hoe het horloge gemaakt is, wat het verhaal erachter is. Ik denk dat een horloge ook iets zegt over de drager - je ziet wel dat het vaak redelijk intelligente mensen zijn die onze horloges dragen. Hoewel', lacht hij, 'dat geldt niet voor iedereen natuurlijk, gezien het feit dat ik er ook een draag.'


Astronomische complicaties zijn nu luxe, maar zaten ooit bijna standaard op klokken - denk bijvoorbeeld aan het beroemde middeleeuwse astronomische uurwerk op het Oudestadsplein in Praag, zegt Reintjes. 'Er was een tijd dat de maanfase heel belangrijk was. In het sociale verkeer bijvoorbeeld: mensen spraken af bij volle maan, mede omdat het veiliger was; nachtverlichting bestond nog niet.'


Voor de Real Moon Joure heeft het bedrijf nu negen bestellingen, zegt Reintjes. De productie is monnikenwerk. Op de tweede verdieping van het kantoorgebouw van Christiaan van der Klaauw behandelen in witte doktersjassen uitgedoste horlogemakers hun uurwerken in wording alsof het patiënten in een operatiekamer zijn. De ruimte moet zo stofvrij mogelijk blijven. 'Het is niet goed als er een stofje onder de wijzerplaat raakt. Het horloge werkt dan nog wel gewoon, maar het lijkt net alsof er een krasje op de plaat zit en je kan er nooit meer bij om het stofje weg te halen.'


'De wijzerplaat alleen al is heel veel werk. Er moeten gaatjes in het glas worden gemaakt om allerlei elementen, zoals de Romeinse cijfers, met pinnetjes aan te bevestigen. Maar soms komen er scheurtjes in het glas; dat zie je met het blote oog bijna niet, maar als het licht erop valt lijkt het net alsof het glas niet recht is. En dat willen we niet, dus moeten we nieuwe wijzerplaat laten maken, wat al gauw 1.500 euro kost.'


Klantenkring

Christiaan van der Klaauw verkoopt jaarlijks ongeveer 300 horloges, zegt Reintjes. De klantenkring gaat van Dnepropetrovsk tot Hongkong en van Madison Avenue in New York tot de Brinkstraat in Hengelo. Het bedrijf, met twee instrumentmakers en drie horlogemakers in dienst, moet oppassen dat de vraag naar horloges de productie niet te boven gaat, zegt Reintjes. Veel meer dan 300 horloges per jaar kan het zeven werknemers tellende bedrijf niet aan. 'We zijn heel terughoudend in het aanboren van nieuwe dealers. Aan het eind van dit jaar krijgen we een nieuwe dealer in Florida. Daar hebben we twee jaar mee gewacht, omdat we nog niet een representatieve collectie konden leveren. We konden hooguit zes, zeven horloges leveren, in Florida wilden ze meteen een hele collectie.'


Wil Reintjes niet sneller groeien? Makkelijker gezegd dan gedaan, zegt hij. 'Waar haal je bijvoorbeeld meer mensen vandaan? Goede werknemers vinden is al moeilijk, maar hetzelfde geldt voor goede toeleveranciers. In Zwitserland barst het van de horlogemakers en zijn er veel toeleveranciers met geavanceerde machines. Wij zitten hier in Friesland toch in een uithoek. Potentiële werknemers moet je eerst een opleiding geven, niemand heeft ervaring met onze astronomische complicaties. Dus ik kan niet zeggen: ik zet er even drie instrumentmakers bij en dan verdubbelen we de productie. Ik vind: als je ieder jaar 10 procent meer horloges maakt, dan is dat prima. Ik zet liever kleine stappen vooruit, dan heb je minder kans om te struikelen.'


Bedrijf Christiaan van der Klaauw Astronomical Watches


Waar Nijehaske


Sinds 1974


Aantal werknemers 7


Jaaromzet 1,5-3 miljoen


Profiel


De onderneming

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden