Hassan beheerste machtsspel weergaloos

Bijna veertig jaar wist koning Hassan II van Marokko zich te handhaven, afwisselend als boeman en sinterklaas. Problemen waren er om op te lossen, zo lang er aan zijn machtspositie maar niet werd getornd....

DE KRUISPUNTEN van de belangrijkste boulevards van de Marokkaanse hoofdstad Rabat waren op 9 juli versierd met enorme, bontgekleurde kartonnen taarten. Koning Hassan II vierde zijn zeventigste verjaardag. Van een feeststemming was evenwel geen sprake. Een verplichte vrije dag was het, meer niet. 'Morgen vrij? Oh ja natuurlijk, die verjaardag', herinnerde een inwoonster van Rabat zich, de dag voor het festijn.

Maar de koning was wel in een feeststemming. Hij maakte van de gelegenheid gebruik een financiële meevaller van 600 miljoen dollar aan te kondigen. Het geld, verzekerde hij, zou worden gebruikt voor de jeugdwerkgelegenheid.

Het was de vorst ten voeten uit. Alles verliep via hem. Overal hing zijn foto. Kritiek op Koning Hassan II was uit den boze. Toen de islamistische leider sjeik Yacine dat in 1975 toch een keer waagde, had hij zich al verzoend met de doodstraf. Het viel mee, Yacine werd in een gekkenhuis geplaatst.

De koning had alle touwtjes in handen en speelde afwisselend boeman en sinterklaas. Nu, op 9 juli, was het tijd voor sinterklaas. Want de jeugd, het grootste deel van de bevolking, mort. Ze studeert af zonder enige kans op een baan. Wekelijks zijn er demonstraties voor het parlement, waarmee afgestudeerde werklozen nu al ruim een jaar hun woede kenbaar maken. Vroeger werd zulk protest bruut de kop ingedrukt, tegenwoordig niet meer.

Want ook de koning is veranderd. Aan het begin van dit decennium zag hij in dat de Marokkaanse modernisering de sociale en economische structuren kapotmaakte. Hij voelde goed aan dat de heerschappij van de aan hem gelieerde partijen niet goed meer was voor het land. Het gemor over megacorruptie (ook in koninklijke kringen) en machtsmisbruik nam toe. En het paste niet meer bij de tijd om opponenten vast te zetten in de Sahara, zoals Hassan in de jaren zeventig placht te doen.

Daarom wilde hij graag de socialistische oppositie bij de regering betrekken, zonder dat dat overigens iets aan zijn eigen machtsbasis zou veranderen.

Na de verkiezingen van 1997 kreeg hij eindelijk zijn zin. De socialist, en Hassans oude tegenspeler Abderrahmane Youssoufi stemde in met een premierschap van een brede coalitie. Cynici spraken van een 'vergiftigde appel'. Want de koning handhaafde zijn getrouwen op de belangrijkste ministersposten. Hij steunde vooral op de almachtige minister van Binnenlandse Zaken, Driss Basri. Zodra er op een departement problemen waren, loste Basri ze op, en niet de verantwoordelijke minister. Subtiel zette de koning voort wat hij na 38 jaar heerschappij als geen ander beheerste: het spel van de macht.

Zo had hij het altijd gespeeld. Als er een crisis dreigde wist hij zich er op wonderbaarlijke wijze uit te wurmen. Zijn grootste gok was de 'invasie' van de Westelijke Sahara in 1975, waartoe hij besloot toen er spanningen waren binnen het leger. De Westelijke Sahara is Marokkaans, verkondigde de koning, en tienduizenden van zijn onderdanen trokken de woestijn binnen. Het leidde tot een langdurige burgeroorlog met de bevrijdingsbeweging Polisario en tot grote problemen met buurland Algerije. Nog altijd betalen de Marokkanen maandelijks een bijdrage om de economie van de Westelijke Sahara te steunen.

Maar de koning had zijn zin. Het leger richtte zich op het bestrijden van Polisario en de kwestie Westelijke Sahara gaf de Marokkanen een gevoel van verbondenheid en nationale trots, dat van enorm belang was voor het land dat nog maar sinds 1956 onafhankelijk was.

Of zijn zoon het machtsspel ook zo beheerst, is de vraag. Maar Sidi Mohamed is wel populair onder de bevolking. Vrijwel dagelijks verschijnt hij op het strand van Rabat-Salé, en volgens waarnemers is hij 'een echte democraat'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.