Hartverscheurend naakt

Ook jazzliefhebbers en fans van wereldmuziek worden op hun wenken bediend: met het Amerikaanse label Shanachie dat nu in één keer een aantal dvd's op de markt brengt....

DE bezitters van dvd-spelers die van jazz of wereldmuziek houden, zijn door de fabrikanten tot nu toe niet echt verwend. Maar aan het karige aanbod is nu in één klap een heleboel begerenswaardigs toegevoegd door het Amerikaanse platenlabel Shanachie, dat in Nederland door Munich Records wordt gedistribueerd. Omdat het meestal om historische opnamen gaat,is er weliswaar niet optimaal gebruik gemaakt van de superieure beeld- en geluidskwaliteit die de dvd biedt, maar het bedieningsgemak is groot en de schijfjes zijn overslijtbaar. Dat komt goed uit, want een aantal van de nieuwe releases verdient het vele malen te worden gedraaid.

Er valt in elk geval een hoop te zien op Fela Live, zoals de vele dansende en zingende vrouwen van de inmiddels overleden Nigeriaanse superster, die in 1984 in het Engelse Glastonbury werd gefilmd. Fela Anikulapo-Kuti was een politiek bewogen zanger en multi-instrumentalist, die ronduit voor zijn meningen uitkwam in lange, met jazzy solo's doorschoten groove-nummers; er staan dan ook maar twee stukken op het 75 minuten durende plaatje, dat verder wordt gevuld met interviewfragmenten. Er zijn betere Afrikaanse muzikanten dan Fela, maar slechts weinigen met zo veel eigen karakter.

Yazoo, een sublabel van Shanachie, levert een tweetal dvd's met solo-optredens van country- en blueslegenden: Mance Lipscomb en Lightnin' Hopkins op de ene, Son House en Bukka White op de andere. Het gaat zo te zien om tv-programma's uit begin jaren zestig, maar op de helaas meer pratende dan spelende House na, zijn ze hier nog in de kracht van hun leven. En voor alle vier geldt dat hun stem en gitaarspel uit een ander, voorgoed vervlogen tijdperk komen. Het is hoogst individuele expressie binnen een invloedrijke traditie, zodat het passend is dat hun eeuwigheidwaarde nu ook digitaal wordt bevestigd.

De jazzliefhebbers worden door Shanachie het meest in de watten gelegd. Zo worden zij getrakteerd op twee complete afleveringen op één dvd van een uitstekende TV-serie uit 1962, Jazz Scene USA, in hilarisch gedateerd hip jargon gepresenteerd door zanger Oscar Brown Jr.

Vooral het eerste deel is om te smullen: het Cannonball Adderley Sextet in zijn beste bezetting, dus met saxofonist-fluitist Yusef Lateef en pianist Joe Zawinul, dat souljazzkrakers brengt als Work Song en Jive Samba. Deel twee is ook niet kwaad, daarin leidt de prima bop-tenorist Teddy Edwards een onbekende maar strakke band die zijn eigen, aantrekkelijke composities speelt.

De mooiste dvd-uitgaven op jazzgebied zijn echter twee biografische documentaires. In Notes from a Jazz Survivor, dat al in in 1980 is gefilmd en eerder op video is uitgebracht, praat Art Pepper, een van de grootste blanke saxofonisten aller tijden, twee jaar voor zijn dood, over zijn heroïneverslaving, de jaren die hij in diverse gevangenissen doorbracht, en over allerlei andere privé-ellende zoals mislukte huwelijken en de verstoorde relatie met zijn kind - dit alles met een onthutsende openhartigheid.

Net als in zijn autobiografie Straight Life pakt Pepper je bij je nekvel en dwingt hij je zijn geschonden ziel en smoezelige verleden te bekijken: hij stroopt zelfs zijn T-shirt op om zijn door enorme littekens getekende lijf te tonen, met daarop een uitstulping ter grootte van een grapefruit, het gevolg van een verknoeide buikoperatie.

Die scènes worden afgewisseld met lange delen uit een prachtig live-optreden met zijn kwartet. De hartverscheurende muziek is al even naakt in zijn emotionaliteit, en wordt in verband gebracht met de persoonlijke ontboezemingen: zo is het met kreten en smeekbeden doorspekte Patricia geschreven voor de dochter die hij nooit meer ziet.

Aan het eind van de film lijkt Art eindelijk rust te hebben gevonden; samen met zijn laatste vrouw Laurie zien we hem thuis naar zijn nieuwste plaat luisteren, een ballad-lp met daarop de liefdesverklaring Our Song, waarna hij verzucht: 'Ik heb er 55 jaar over gedaan om dit te bereiken.'

Triumph of the Underdog, een portret van Charles Mingus, is zeer compleet, met kennis van zaken samengesteld, en opgebouwd uit interviews met muzikanten, dirigent Gunther Schuller, zijn ex-vrouw Celia en zijn weduwe Sue. Het leven van de gekwelde, meer dan levensgrote bassist-componist wordt gevolgd van zijn geboorte, als iemand van gemengd ras (blank, zwart en indiaans) die overal een buitenstaander bleef, via zijn ontmoetingen met grote voorbeelden als Duke Ellington en Charlie Parker, tot zijn vroegtijdige dood in 1979.

Aan de hand van vele, vaak onbekende, muziekfragmenten wordt Mingus' carrière weergegeven, en zijn unieke, uit bebop, blues, swing, gospel en twintigste-eeuwse klassieken opgebouwde stijl geïllustreerd. De anekdotes en ooggetuigenverklaringen wekken de man tot leven: zijn tedere, humoristische kant, maar ook zijn agressie en zijn perioden van diepe wanhoop.

Eén van de leukste en aandoenlijkste verhalen wordt verteld door Celia: Charles placht soms, als ze naast elkaar lagen te slapen, half over haar heen te rollen om haar te bespelen als een contrabas. Een ontroerende en informatieve film dus, die je naar de platenkast jaagt om al die Mingus-meesterwerkjes weer eens op te zetten; het enige wat je erop kunt aanmerken is dat hij zelfs met zijn 78 minuten veel te kort duurt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden