Hartverscheurend, en niet te volgen

Rizo Mustafic en Hasan Nuhanovics familie zijn door Dutchbat ‘de dood ingestuurd’, zegt advocaat van nabestaanden...

‘Een miscommunicatie’, zegt Alma Mustafic. ‘Zo werd het wegsturen van mijn vader in het NIOD-rapport genoemd.’ Alma, de dochter van VN-elektriciën Rizo Mustafic die door Dutchbat van de legerbasis in Srebrenica werd weggestuurd en daarna nooit meer werd teruggezien, kijkt de drie rechters aan. ‘Je kunt niet tegen een gezin zeggen: vanwege een miscommunicatie is je vader er niet meer.’

De acht uur durende zitting, maandag in het Paleis van Justitie in Den Haag, is bijna halverwege als de nabestaanden van de slachtoffers een verklaring mogen afleggen. Hasan Nuhanovic, de VN-tolk wiens ouders en broer omkwamen nadat ze door Dutchbat van de basis waren gestuurd. En Mehida en Alma Mustafic, de vrouw en dochter van elektriciën Rizo.

Tijdens hun getuigenissen is het muisstil in de rechtszaal, die is gevuld met journalisten uit de hele wereld. De belangstelling voor de laatste dag van het Srebrenicaproces is groot.

Niet alleen omdat het over een hartverscheurend verlies van geliefden gaat, maar ook omdat de zaak, waarin de Nederlandse staat is aangeklaagd voor handelingen van een Nederlandse VN-missie, een precedent kan vormen voor landen die in de toekomst aan VN-missies willen deelnemen.

Volgens Liesbeth Zegveld, de advocaat van de nabestaanden, wilden de Nederlandse blauwhelmen, toen Srebrenica op 11 juli 1995 door het Bosnisch-Servische leger werd ingenomen, zelf zo snel mogelijk weg. Daarom hielpen ze bij de deportatie van de moslimbevolking.

Ook al groeide snel het vermoeden dat de mannen de deportatie niet overleefden, toch werden twee dagen later Rizo Mustafic en de familie van Hasan Nuhanovic, die net als het andere lokale personeel hun toevlucht hadden gezocht op de legerbasis van Dutchbat, aan de Serviërs overgeleverd.

‘Ze zijn de dood ingestuurd’, zegt Zegveld. Of juridisch: ‘blootgesteld aan de vijand’, en dat is in strijd met het Bosnische recht, het Europees Verdrag voor de Mensenrechten, het Verdrag van Genève en het Genocideverdrag.

‘Treurig maar waar, maar het wegsturen is gebeurd om andere mensen niet in gevaar te brengen’, argumenteert landsadvocaat Bert Jan Houtzagers. Het vertrek van Mustafic was volgens hem ‘geen fout of vergissing’, en het vertrek van Nuhanovics familie ‘niet gedwongen’. En zelfs als de beslissingen onterecht zouden zijn, dan nog is niet de Nederlandse staat, maar de VN aansprakelijk.

‘Als een blauwhelm zo evident tegen het VN-beleid in handelt, blijft zijn helm niet blauw’, vindt Zegveld. Volgens haar is Nederland wel aansprakelijk, omdat Dutchbat de VN-instructie om ‘zo veel mogelijk burgers te beschermen’ negeerde, en – gesteund door minister van Defensie Joris Voorhoeve – besloot tot evacuatie.

Over de aansprakelijkheid volgt een juridisch steekspel, over wie full command en operational command had, over vergelijkbare internationale rechtszaken over de VN-missie in Kosovo, over de bevoegdheden van het Europees Hof. Niemand in het publiek weet nog waar het over gaat. De tolken kunnen het niet langer volgen.

‘We horen een juridisch verhaal, maar ik wil ons verhaal laten horen’, verwoordt Alma Mustafic het. Ze vertelt over haar vader, die ze ooit hoopt te begraven. ‘Ik heb soms het idee dat men vergeet dat het over een mensenleven gaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden