Hartstocht

Als jonge journalist wilde ik ooit lid worden van een tennisclub. Ik moest de contributie meteen betalen, maar er stond niet genoeg geld op mijn rekening....

Dat was halverwege de jaren tachtig. Tegenwoordig worden mijn zoons gelokt met studentenrekeningen waarop ze duizenden euro’s rood mogen staan, hoewel ze geen cent hebben.

De val van DSB is een cultureel drama. Nederland heeft zijn ooit spreekwoordelijke spaarzaamheid en soberheid verruild voor een oververhit consumentisme, aangejaagd door banken die zich steeds soepeler opstelden.

De moderne geldzucht werd al op fascinerende wijze beschreven door Alexis de Tocqueville (1805-1859), de Franse aristocraat die in de jaren dertig van de 19de eeuw een reis door de Verenigde Staten maakte. ‘De mensen van een democratisch tijdperk hebben zo hun hartstochten, die voor het merendeel evenwel om de aanbidding van het geld draaien’, constateerde hij. In een standenmaatschappij zijn de mogelijkheden begrensd. Wie als een dubbeltje geboren wordt, zal nooit een kwartje worden.

Een democratische samenleving heeft zulke barrières geslecht. Dat leidt echter tot een concurrentie van allen tegen allen, aldus De Tocqueville. ‘In zulke samenlevingen, waar niets vaststaat, wordt een ieder onophoudelijk gekweld door de vrees aan lager wal te raken en door de inspanning te moeten stijgen.’ De meeste mensen weten natuurlijk best dat ze nooit echt rijk kunnen worden. Maar ze willen in elk geval niet minder hebben dan de buurman. Bovendien zijn veel niet-materiële statussymbolen – zoals ‘afkomstig uit een goede familie’ – verdwenen. Dat is vooruitgang, maar er wordt een prijs voor betaald: status wordt vooral uitgedrukt in geld, en de zichtbare weerspiegeling daarvan, materieel bezit. Hoe gelijker de mensen, concludeerde De Tocqueville, hoe koortsachtiger het streven naar geld.

De klanten van DSB wilden ook meedoen aan deze democratische race. In een samenleving die gelijkheid predikt is het ook moeilijk om ze tegen te houden. De geëmancipeerde klant mag toch zelf beslissen hoe diep hij zich in de schulden wil steken?

De val van DSB toont de grenzen van het volkskapitalisme. Soms is het toch beter om burgers in bescherming te nemen tegen hun al te menselijke trekjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.