Reportage

Hartje Amsterdam moet niet te gewild worden

Amsterdam wordt overspoeld door toeristen. Niet altijd tot genoegen van Amsterdammers. Er zijn geen Barcelonese toestanden, waar de inwoners zich keerden tegen toeristen. Al klinkt soms: 'Rot op, this is Amsterdam.'

Als in Amsterdam ergens toeristen en fietsers elkaar in de weg zitten dan is het wel hier.Beeld Julius Schrank

'Ze hebben wel bellen en claxons, maar geen remmen.' De steward die aan de Prins Hendrikkade het laden en lossen van touringcars begeleidt, schudt zijn hoofd over het gedrag van Amsterdamse fietsers. Het komt de laatste tijd steeds vaker tot confrontaties met toeristen. 'Hebben die mensen net tien uur in een bus gezeten, krijgen ze van alles naar hun hoofd geslingerd. Rot op, this is Amsterdam, wordt er geroepen. En soms maken fietsers zelfs slaande bewegingen.'


Als ergens de botsing tussen de toenemende stroom toeristen en Amsterdammers zichtbaar is, dan is het wel hier, tegenover het Centraal Station. Tientallen touringcars leveren er iedere dag honderden toeristen af, die vaak het onderscheid niet begrijpen tussen trottoir en fietspad. Bij het oversteken lopen ze soms fietsers in de weg, die zich vaak al door de stroom voetgangers van en naar het station hebben moeten worstelen. Die lopen zo door naar het Damrak, rood licht of niet.

7 procent meer mensen

De in een fel oranje hesje geklede steward verbaast zich desondanks over de intolerantie van Amsterdammers. 'Even verderop kun je weer zo hard rijden als je wilt. Waarom dan hier niet even inhouden? Toeristen zeggen tegen me dat ze Amsterdam een mooie stad vinden, maar dat ze dit niet hadden verwacht. Ik probeer ze uit te leggen dat de fietsers hier nu eenmaal zo zijn. Ze houden zich niet aan de regels.'

Het centrum van Amsterdam wordt voller en voller. Het aantal inwoners stijgt, er komen nieuwe bedrijven bij en vooral het toerisme groeit en groeit. Het nam in de eerste helft van dit jaar met 7 procent toe, blijkt uit recente cijfers van het CBS. Amsterdam doet het (veel) beter dan Madrid, Barcelona, Brussel en Berlijn. De overnachtingen via Airbnb, dat ruim 7.000 adressen telt in Amsterdam, zijn daarbij niet eens meegerekend.

Het is te zien aan de drukte in en rond het centrum. Niet alleen lopen er veel toeristen door de straten, ze rijden ook rond in rode dubbeldekkers, koetsjes en fietsriksja's en op bierfietsen, steps, segways en huurfietsen, vaak wat wiebelig, in alle kleuren van de regenboog. Ook op de grachten is het steeds voller met naast de rondvaartboten steeds meer huursloepen. Binnenkort komt daar de hottug bij, een varend bad.

Wordt het te vol in de oude Amsterdamse binnenstad? Krijgt het toerisme de overhand? Het stadsdeel Centrum spreekt van een wankel evenwicht. De signalen dat de balans doorslaat naar 'te druk en niet meer gezellig' zijn de afgelopen jaren sterker geworden.

De biertaxi met drinkende, lawaaierige toeristen vormt een grote bron ergernis onder Amsterdammers.Beeld Freek van den Bergh

Het Venetië-gevoel

De grote hoeveelheid toeristen en dagjesmensen staat boven aan de lijst ergernissen van binnenstadbewoners. Het centrum moet geen Venetië worden met zijn alleen op toeristen gerichte monocultuur, waarschuwde deelraadsvoorzitter Boudewijn Oranje al eerder.

Het Venetië-gevoel doet zich op een zonnige middag volop gelden op de hoek van de Prinsengracht en de Leliegracht. Het is er even mooi als druk. Op hun huurfietsen rijden toeristen om zich heen kijkend de brug op.

Ze moeten om een groep slalommen die onder begeleiding van een Canadese gids de halve straat blokkeert. Ze krijgen uitleg over de buurt die eens voor arbeiders was, maar nu quite hipster is. De gids vertelt dat de groepen eerst wel tachtig man groot waren, maar nu worden beperkt tot twintig, na klachten van buurtbewoners bij de politie.

Tot een paar jaar geleden woonde kunstenares José Fernanda hier tot volle tevredenheid. Maar de laatste jaren 'sloop de drukte de stad in als een dief in de nacht'. Het rumoer op het water nam toe, met boten waarop dreunende house klinkt, tot diep in de nacht.

Braziliaanse toeristen maken een selfie op het Museumplein. Het aantal toeristen in Amsterdam is volgens berekeningen van het CBS de afgelopen jaren alleen maar gestegen.Beeld anp

Onstuitbare invasie

Straatmuzikanten spelen non-stop voor de deur. En om het halfuur, soms vaker, rijdt de bierfiets langs, bemand door schreeuwende toeristen. Die drommen mensen die langs schuifelen, op het laatst hield ik de gordijnen dicht, ik kon er niet meer tegen. Dit was een van de mooiste plekken van Amsterdam, maar het is kapot gegaan. De invasie is niet meer te stuiten.'

Dat is ook de angst van toerismedeskundige Stephen Hodes, die de gemeente ruim een jaar geleden opriep een Deltaplan Toerisme op te stellen. 'Nu is het toerisme nog hanteerbaar, nu kunnen we nog ingrijpen', zegt de oprichter van het onderzoeksbureau LAGroup.

'Wereldwijd gaat het toerisme groeien van een miljard naar 1,8 miljard toeristen in 2020. Je zag het al tijdens de crisis: het heeft geen enkele deuk opgelopen. De toename van reizen door de groeiende middenklasse van landen als China, Rusland, India en Brazilië is niet tegen te houden.'

Pretpark Amsterdam

Dat Amsterdam als favoriete bestemming geldt, is door zijn schoonheid en infrastructuur van mondiaal niveau logisch, zegt Hodes. 'De verbindingen zijn zeer goed dankzij Schiphol. Wij ontvangen na Londen en Parijs de meeste toeristen, maar de schaal en het bevolkingsaantal is totaal anders. In Londen heb je zes overnachtingen op een bewoner, in Amsterdam dertien.'

Zonder ingrijpen wordt Amsterdam een pretpark, vreest Hodes. 'Er moeten scherpe keuzen worden gemaakt. Wat voor toerisme willen we? Wat voor soort hotels? Moeten we niet voor kwaliteitstoeristen kiezen, in plaats van alle toeristen? Bezoekers willen graag in een levende stad rondlopen, niet in een pretpark waar ze alleen maar andere bezoekers tegenkomen.'

Zakelijk directeur Eduard Pieter Oud van Amsterdam Marketing nuanceert het beeld dat het centrum van Amsterdam alleen door toeristen wordt bezet. Van de bezoekers is 60 procent Nederlander, en vaak voor een dagje hier. 'Dat is logisch, Amsterdam is de hoofdstad.'

Koningsdag op de Dam met de kermis is een jaarlijkse trekpleister voor toeristen.Beeld anp

Spreiding van bezoekers

Toerisme is volgens Oud voor de stad economisch gezien zeer belangrijk. 'Er werken 97 duizend mensen direct en indirect in de sector, vaak laaggeschoold, vaak vrouw. Jaarlijks krijgt de stad 27 miljoen euro aan toeristenbelasting binnen. Toeristen gaven in 2013 bijna 15 miljard euro uit in Nederland, waarvan bijna de helft in Amsterdam.'

Toch ziet ook Oud de gevaren. 'Amsterdam moet geen Brugge of Venetië worden.' Hij maakt zich ongerust over de bijna ongebreidelde groei van Airbnb. 'Op hotels hebben we greep, op Airbnb veel minder.'

Ook Oud heeft gezien dat de bewoners van Barcelona in opstand zijn gekomen tegen toeristen. 'Daar is een tegenbeweging op gang gekomen.' Het is het nachtmerriescenario van Amsterdam Marketing, spandoeken en betogingen in het centrum.

De oplossing voor de toeristische druk moet volgens Oud worden gezocht in de spreiding van bezoekers in tijd en ruimte. Dat gebeurt al door bestemmingen buiten de stad als Amsterdams aan te prijzen. Sinds het Muiderslot in de internationale werving Amsterdam Castle heet, is het bezoekersaantal verdubbeld.

Amsterdam Beach

Zandvoort heet op de plattegronden tegenwoordig Amsterdam Beach. Maar ook in de stad zelf moet naar ruimtelijke oplossingen worden gezocht. 'Willen we touringcars in de hele stad? En de bierfietsen, mogen die over de smalle grachten blijven rijden?'

Oud-Prinsengrachtbewoonster José Fernanda heeft haar keuze al gemaakt. Als ze te horen kreeg dat ze maar op de Veluwe moest gaan wonen als ze last had van het lawaai, antwoordde ze dat er daar maar lawaai gemaakt moest worden. 'Het is toch normaal dat je prettig wilt wonen?'

Toch zijn zij en haar man vertrokken. Naar IJburg, de Amsterdamse nieuwbouwwijk aan het IJmeer. 'Het is fantastisch hier, ik hoor alleen de vogels in de tuin.' Ze is nog geen enkele toerist tegengekomen.

Oud-Prinsengrachtbewoonster José Fernanda verhuisde naar IJburg, waar nauwelijks toeristen komen.Beeld anp

Geen Disneyland

Amsterdam wil blijven groeien. Ook het toerisme krijgt de ruimte. In Balans in de stad, deze week aangenomen door het Amsterdamse college van B en W, staat dat groei vanuit economisch oogpunt 'een wenkend perspectief' is. Wethouder Ollongren van economie is niet bang dat Amsterdam in een soort Disneyland verandert.

Daar is de stad volgens haar te dynamisch voor. Wel moet de druk op het centrum worden verminderd. 'Denk aan langere openingstijden van musea en het aantrekkelijker maken van andere stadsdelen.' Daar waar het toerisme echt overlast veroorzaakt, moet worden ingegrepen. 'We moeten situaties zoals in Barcelona voorkomen.'

Barcelona kotst dronken toeristen uit

Het was even schrikken deze zomer voor de toeristen in Barceloneta, Barcelona's oude havenkwartier. Terwijl ze op de terrassen genoten van hun inktvisringetjes stonden er ineens honderden kwade buurtbewoners, bewapend met protestborden en knalvuurwerk. 'Weg met de dronken toeristen', klonk het dreigend in de spreekkoren. Geweld bleef uit, maar gezellig was anders.

Bijna twee maanden later hangen de spandoeken nog steeds uit de ramen van de smalle straten van Barceloneta. De bewoners hebben hun buik vol van de buitenlanders die massaal via Airbnb een appartementje huren, tot diep in de nacht feestvieren en de boel onderkotsen. Dieptepunt was deze zomer een groep Italianen die een paar uur lang naakt en dronken door de straten banjerde. De politie was nergens te bekennen.

'Wij zijn altijd een tolerante geweest, maar zo kan het niet langer', aldus een van de woordvoerders van de buurtverenigingen. De burgemeester moest er aan te pas komen om de verhitte gemoederen te sussen bij een van de avondprotesten. Veronderstelde illegale verhuurders werden belegerd door boze buurtgenoten.

Barceloneta trok vroeger beschaafdere bezoekers, die sardientjes aten op het strand. Ook na de renovatie van de naast gelegen oude haven, bleef de pittoreske buurt in trek. De laatste jaren deed de feestbezoeker zijn intrede: lowbudget, zuippartijen en tot laat in de nacht nadrukkelijk aanwezig. Geen pretje voor de buurtbewoners, vaak zonder werk en met hun grote families in kleine, gehorige appartementjes.

De grote boosdoeners heten nu Airbnb en het gemeentebestuur. Volgens de populaire huursite zijn er 477 appartementen in Barceloneta in de aanbieding. Officieel staan er slechts 72 huurappartementen geregistreerd. De gemeente lijkt er geen raad mee te weten, zeker niet nadat de hotelbranche trots had vastgesteld dat Barcelona in enkele jaren tijd van zeven naar tien miljoen jaarlijkse toeristen was gegroeid. Verder dan de verklaring van 'tolerantie nul' tegenover onwelvoegelijk gedrag in de openbare ruimte is het nog niet gekomen.

(Steven Adolf)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden