Hart van de scene

De stem van de Rotterdamse underground klinkt weer, met de uitgave van de nieuwe Eksitkrant.

Het kan aan de rest van de wereld voorbij zijn gegaan, maar behalve dat van de Wederopbouw klopte er in het kaalgeslagen, naoorlogse Rotterdam nog een ander fel hart. Dat van de lokale underground. Een scene van twintigers en dertigers die in de jaren zestig en zeventig naar een eigen geluid zocht. Niet het lawaai van de doorstampende heimachines, waar iedere Rotterdammer toentertijd mee naar bed ging en bij opstond. Wel dat van een tegencultuur die tegenwicht kon bieden aan de snelle en kille verzakelijking van de stad gedurende die periode. Met de opening van de Eksit, in 1969, kregen die jongeren vaste grond onder de voeten, en had Rotterdam eindelijk een zaal waar ze hun eigen popmuziek, hun dichters en theatervoorstellingen konden programmeren.


De geschiedenis van de Eksit is bewaard gebleven in de Eksitkrant, waarin de spraakmakende plaatselijke ontwerpers, schrijvers, musici en kunstenaars van weleer over zichzelf, de stad en hun ideeën schreven. Met een eenmalige heruitgave van dat maandblad brengt de Rotterdamse kunstenaar Gyz La Rivière (35) een eerbetoon aan de Eksit-gemeenschap van toen, 'omdat ze hier met hun zaadjes toch de grond hebben ingezegend'. In de heruitgave komt een aantal oudgedienden zelf ook uitgebreid aan het woord over Rotterdam en zijn vroegere en huidige kunstklimaat. Want naar goede lokale gewoonte is elke inwoner er zijn hele leven aan gehouden zich met verleden, heden en toekomst van de stad te vereenzelvigen, en zich er hard voor te maken.


De Eksit legde een kleine halve eeuw terug een mooie basis voor de popcultuur in Rotterdam. In het inmiddels afgebroken pand aan de Eendrachtsstraat regelden illustere programmeurs als Theo Hensen, Beerend Lenstra en Leo Loos optredens van onder anderen Graham Parker & The Rumour, Tom Waits, Sex Pistols, Blondie, The Jam en The Police. Met het boeken van punkbands waren de drijvende krachten achter Eksit hun Amsterdamse concurrenten bij Paradiso en De Melkweg naar eigen ironische zeggen ver vooruit: 'Van punk hadden ze in de hoofdstad nog nooit gehoord.' Sterker: 'Als de Eksit en Lantaren er niet waren geweest, was Paradiso nooit het wereldberoemde poppodium geworden dat het nu is. Zoveel is met een knipoog wel duidelijk.' Met bijna dezelfde stelligheid wijst de nieuwe Eksitkrant Rotterdam aan als de bakermat van de house. Per slot van rekening was de Engelsman Mike Pickering als mede-grondlegger ervan eerst als dj en programmeur in de Maasstad werkzaam bij podium Hal 4 voordat hij beroemd werd met club The Haçienda in Manchester.


Volop aandacht krijgt ook de Rotterdamse literatuur die in onder andere de Eksit een stem kreeg. De aartsrivalen Jules Deelder en Cor Vaandrager bleken er bij hoge uitzondering bereid om hun verzen onder een en hetzelfde dak voor te lezen, zoals de Eksitkrant regelmatig uitpakte met speciaal voor het blad geschreven poëzie van overige stadscoryfeeën als Rien Vroegindeweij, Jan Oudenaarden en Frans Vogel. Filmer Bob Visser haalt herinneringen op aan de heftigste Eksit-klant ooit, de acteur, kunstenaar en drugsverslaafde Aram, die twee vrouwen vermoordde en vervolgens de hand aan zichzelf sloeg.


Zo gloedvol als in de heruitgave wordt teruggeblikt op de roemruchte historie van Eksit (rond 1982 brandde de tent af), zo somber zijn de verhalen over de plekken die de Rotterdamse underground nu nog in de stad resten. Hoewel de gemeente het hoogste aantal jongeren van het land herbergt, is er op popgebied weinig of niets meer voor ze te beleven. Arena, Nighttown, Now & Wow, Watt en andere kleinere podia zijn verdwenen, terwijl de Rotterdamse jongerenscene zich ook anderszins door de politiek aan banden voelt gelegd. Gyz La Rivière: 'Als je tijdens een opening in een galerie een glaasje op de stoep wil drinken, moet er van het gemeentebestuur verplicht een hekkie omheen staan. En voor degenen die willen barbecuen in het Park van de Euromast geldt, op last van burgemeester Aboutaleb, ook al een alcoholverbod.'


Zijn stad is nogal truttig en burgerlijk geworden, bedoelt La Rivière maar te zeggen: 'Het moet hier zo braaf als een docent zijn tegenwoordig.' Idealiter kust zijn eigen Eksitkrant het Rotterdamse jongerenpubliek dan ook wakker en breekt er wat hem betreft, net als in de jaren zestig en zeventig, een nieuw tijdperk van 'burgerlijke ongehoorzaamheid' aan. 'We zijn een samenleving geworden van te veel regels. Onze generatie moet zelf bijvoorbeeld de sleutels weer zien te vinden van pandjes waar we iets voor onszelf zouden kunnen beginnen. De mentaliteit is er volgens mij nog steeds, nu alleen het lef nog. Samen een beetje over de rand van wat nog mag pissen. In lijn met onze culturele voorgangers.'


Dat gezegd hebbende: nee, La Rivière schaart zich niet onder zijn stadsgenoten die altijd maar blijven zeuren en klagen over hun Rotterdam. Integendeel. 'Ik blijf optimist, hoor. En ook als ik dat niet zou zijn: een Rotterdammer ben je voor eens en altijd. De liefde voor mijn stad is onverwoestbaar. Ik ben tijdens het maken van die Eksitkrant ook niet overvallen door sentiment of heimwee, ik vind Rotterdam zoals ze nu is al voor een heel eind zwáár gelukt. In dat opzicht is het vervelend dat je op verjaardagsfeestjes buiten de stad nog steeds wordt geconfronteerd met neerbuigendheid en cynisme over Rotterdam. Volstrekt onterecht. Maar dat vooroordeel bestrijd je als inwoner pas goed als je zelf vierkant achter je stad gaat staan. We hebben hier altijd veel te weinig trots uitgestraald.'


De heruitgave van de Eksitkrant is gisteravond gepresenteerd op het openingsfeest van festival De Wereld van Witte de With. Vanavond en morgen nog in en rond de Rotterdamse Witte de Withstraat.


De eenmalige heruitgave van de Eksitkrant (rechts een origineel uit 1978) maakt deel uit van het cultuurfestival De Wereld van Witte de With. Dat besteedt dit weekeinde aandacht aan muziek, architectuur, beeldende kunst, film en theater.


Zie festivalwww.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden