Harry, zegt Connie, wil eigenlijk een vrouw zijn

De schrijvers mochten praten over zijn invloed op hun werk, de schrijfsters over de vrouwen in zijn werk. Harry Mulisch (75) werd dit weekeinde geëerd met een festival, het slotakkoord van vele feestelijkheden rond zijn verjaardag....

'Harry Mulisch is blind, stom, doof en dus ook dom', zei Kader Abdolah. 'Hij is het prachtige gordijn dat gevallen is en met hem tientallen andere schrijvers, die niet zien dat de Nederlandse samenleving veranderd is. Nu is hij dood, lang leve een nieuwe Harry Mulisch!'

Abdolah sprak vrijdag als eerste op Meer Mulisch, een door uitgeverij De Bezige Bij in samenwerking met De Balie en de SLAA georganiseerd mini-festival dat het slotakkoord moest worden van de al twee maanden durende feestelijkheden rond Mulisch' 75ste verjaardag. Films, Russische straatmuzikanten, toneel, boekpresentaties en vooral veel discussie. Met Louis Ferron en Joost Zwagerman was Abdolah uitgenodigd om te spreken over de invloed van Harry Mulisch op zijn werk.

De onverwachte filippica van Abdolah sloot perfect aan op de polemiek over het gebrek aan allochtone romanpersonages die al wekenlang de kolommen van Vrij Nederland vult, maar op deze feestavond werd hij toch niet helemaal serieus genomen. Gespreksleider Anthony Mertens: 'Jajaja. . .' Ferron: 'Grrrrrr. . .' Zwagerman: 'Schrijvers hebben nu eenmaal wat tijd nodig.'

Waar Abdolah geen rekening mee hield, was dat Mulisch zelf op de eerste rij zat. De gedistingeerde grijsaard stond op, gaf zijn even goed geklede en gekapte Iraanse evenbeeld als enige van alle sprekers drie zoenen en bewaarde zijn antwoord tot het interview door Michaël Zeeman een dag later: 'Ach en gisteren was hier zo'n Abdolah. . .'

Maar Mulisch kreeg nog meer te verduren, want zaterdagavond waren de vrouwen aan de beurt. Hadden de mannelijke collega's nog over hun eigen werk mogen praten, Connie Palmen, Doeschka Meijsing en Kristien Hemmerechts mochten zich onder leiding van Elsbeth Etty alleen over de vrouwelijke personages in het werk van Mulisch buigen.

Het was meteen een goed voorbeeld van een van de weinige zaken waar de schrijfsters het over eens waren: de actie ligt bij Mulisch altijd in mannelijke handen. Etty: 'Mulisch is een echte mannenman.' Hemmerechts: 'Alles wat belang heeft, ligt in het mannenkamp.'

Over de oorzaak waren de meningen verdeeld. Doeschka Meijsing, die eerst nog een warm pleidooi hield voor Twee vrouwen, kwam later in de discussie tot kleingeestiger gedachten: 'Het probleem met de vrouwen in het werk van Harry Mulisch is dat hij geen vrouw is.' Waarop Hemmerechts protesteerde, al veronderstelde zij dat Mulisch misschien 'zelf wil baren.' Wat Palmen beaamde: 'Harry wil eigenlijk een vrouw zijn.' Meijsing: 'Hij kan wel over vrouwen schrijven, maar meestal is hij er te lui voor.'

Zowel van Abdolah als van zijn vrouwelijke collega's distantieerde Mulisch zich in het interview dat het slot en hoogtepunt van dit festival moest zijn: 'Wat zij vragen is journalistiek, ik schrijf literatuur.' Zeeman probeerde verwoed het bekende interviewstramien te doorbreken, maar op vragen naar de aard van het realisme in zijn boeken of naar het waarom van Mulisch' korte poëziecarrière kwamen geen nieuwe antwoorden, simpelweg omdat Mulisch geen nieuwe antwoorden leek te hebben.

Liever vertelde hij over zijn zomerverblijf in het Grand Hôtel des Bains op het Lido van Venetië alwaar hij op 29 juli, zijn feitelijke verjaardag, nog champagne had gedronken met zijn uitgever: 'Een familiehotel, geen gouden kettingen of Japanners, ik ben altijd eenvoudig gebleven.' Of over het restaurant waar hij iedere dag dezelfde spaghetti eet, dezelfde wijn drinkt en waar de obers hem met Maestro aanspreken.

En als het dan toch over literatuur moet gaan dan maar over Timmermansoog en Wichelroede, de onmisbare attributen van een ambachtelijk schrijver die 'het weet als de wissel verkeerd staat'. Zoals het boek dat de hij in de jaren vijftig wilde schrijven, De ontdekking van Moskou. Na tweehonderd pagina's gaf hij er de brui aan. Veel later bleek waarom. De wissel moest niet naar het oosten wijzen, maar omhoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden