Harry Potter

Mag de kritiek ooit zwijgen?..

Vast niet - maar er zijn wel situaties waarin het je, stel ik me voor, als criticus bitter te moede wordt, omdat het niet uitmaakt wat je schrijft: ze doen wat ze willen en ze hebben je kanttekeningen niet nodig.

De Harry Potter-film is zo'n onbeïnvloedbaar verschijnsel: nog voor men zelfs maar aan de Nederlandstalige nasynchronisatie van Harry Potter and the Philosopher's Stone begonnen was, stond al vast dat dit Potterdrama ook hier een hit zou worden, ongeacht wat men er van bevoegde zijde nog op aan te merken heeft.

Kritiek krijgt dan iets van een beschaafde overbodigheid. Advies uitbrengen of dit cultuurproduct al dan niet bezocht moet worden hoeft niet meer: de kaartjes zijn al besteld en dat men zal genieten staat nagenoeg vast. Aan zoiets als 'voorlichting' bestaat ook nauwelijks behoefte: ieder weet allang waar deze film over gaat. De makers zelf zitten al helemaal niet op goede raad of reprimandes te wachten - die weten niet eens dat de Amersfoortse Courant bestaat.

'Over Harry Potter hoef ik niets meer uit te leggen', begint Leo Bankersen in de GPD-bladen zijn recensie monter. Daarna had hij dus kunnen ophouden, maar er volgt toch een uitleg, die voor de doodenkele dodo of dinosaurus die nog altijd niet weet hoe het zit met Harry's wonderwereld volkomen raadselachtig blijft. In een koortstempo worden een enorm aantal plekken, personages en gebeurtenissen opgesomd met de voor een buitenstaander nogal verrassende conclusie dat dit magische landschap vol geesten en vergezichten 'een tamelijk langdradige indruk' wekt.

Ronald Ockhuysen (de Volkskrant) heeft wat meer clementie met de onwetenden: hij legt in elk geval nog uit dat dreuzels 'niet-tovenaars' zijn en dat Hagrid een reus is. In zijn bespreking wordt Harry Potter and the Philosopher's Stone bijna een gewone film, die bijvoorbeeld aanleiding geeft tot speculaties over de verschillen tussen Amerikaanse en Angelsaksische ideeën over fantasie en sentiment.

Een curieuze bijdrage aan het kritisch debat stond op de opiniepagina van NRC Handelsblad. Denk niet dat u waardevrij bezig bent wanneer u uw koters in een van die tweehonderdzoveel bioscopen aan het Potterdenken blootstelt: schrijfster J.K. Rowling en de filmmakers hebben, meent Brian M. Carney, niet genoeg Plato gelezen en geven door hun al te luchtige omgang met de Steen der Wijzen voedsel aan 'simplistische, onhoudbare opvattingen over goed en kwaad', waardoor 'moreel cynisme' wordt gestimuleerd. Dat komt ervan, als je verhalen schrijft die 'een afspiegeling [vormen] van de schijnbare veiligheid van de wereld van vóór 11 september'.

Voor u onder de druk van Carney's vonnis besluit het deze kerst dan toch maar bij Minoes te houden (hoewel het natuurlijk de vraag blijft of Annie M.G. er wél in geslaagd is om Plato's Republiek voldoende in haar oeuvre te laten doorwerken) loont het de moeite om te luisteren naar de echte ervaringsdeskundigen. Zowel Het Parool als Trouw nodigden jonge filmkijkers uit hun mening over de Potterfilm op te schrijven. Dat leidt tot voorspelbare ('best spannend...', 'precies zoals ik me had voorgesteld...') maar ook tot scherpzinnige uitspraken over de manier waarop het gefilmde beeld een fantasie vastlegt, die door het geschreven woord juist in alle vrijheid in beweging wordt gebracht. De tienjarige Marieke Olthof komt in Trouw tot een ontboezeming die de modale volwassen recensent zich niet zo snel zal laten ontlokken: 'Ik heb mijn ogen dichtgedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden