Harmonyleer

Harmony Korine maakt hallucinerend experimentele films. Met Spring Breakers heeft hij ineens een hit. Toch is dat minder gek dan het lijkt.

Als een puzzel, of een grap zonder clou. Zo ziet de Amerikaanse filmmaker Harmony Korine (40) zijn films het liefst. Wie graag een afgerond verhaal wil horen, is bij hem aan het verkeerde adres. Korine stelt zijn publiek op de proef: met nachtmerrieachtige beelden, losse flarden tekst en muziek, terugkerende, opruiende mantra's. Met bejaarden die vuilnisbakken aanranden, met lijmsnuivende tieners die een kat verdrinken, met ogenschijnlijk brave studenten die een overval plegen.


Verrassend genoeg heeft Korine met die methode nu een flinke hit weten te scoren. Zijn nieuwste film Spring Breakers is een commercieel succes in Amerika - zijn eerste, want films als Gummo (1997), Julien Donkey-Boy (1999) en Trash Humpers (2009) waren niet bepaald kaskrakers. Ze leverden Korine wel een solide status op als enfant terrible. En hij verwierf er een select gezelschap trouwe fans mee, onder wie collega-regisseurs Werner Herzog en Lars Von Trier.


Hoe is het mogelijk dat Korine plotseling hordes mensen naar de bioscoop trekt? Is hij nog wel de dwarse undergroundkunstenaar? Hoe lang kun je het eigenlijk volhouden om overal tegenaan te schoppen? Het antwoord op die vragen ligt besloten in Spring Breakers, een filmische trip door een wonderlijk universum.


Al voordat de film af was, trok Korine er aandacht mee. Toen duidelijk werd dat de schattige Selena Gomez en Vanessa Hudgens (bekend als sterren uit keurige Disney-films) hoofdrollen in Spring Breakers zouden spelen, sprong de pers erbovenop. Vooral toen duidelijk werd dat het verhaal draaide om slempende en sloerende studentes. Spring break is een bekend Amerikaans verschijnsel: een voorjaarsvakantie waarin studenten massaal naar zonnige oorden trekken om zich een week lang te misdragen.


Alcohol, seks, drugs en geweld - dat combineert niet goed met de piepjonge doelgroep van Gomez en Hudgens, die hun fans dan ook vertelden dat ze Spring Breakers maar niet moesten gaan zien. Het leek een briljante marketingstrategie van Korine, want zo'n advies werkt natuurlijk averechts. Maar het zou ook zomaar kunnen dat hij uit oprechte artistieke motieven voor de twee actrices heeft gekozen.


Bij Korine weet je het nooit. Zijn carrière is even eigenzinnig als onvoorspelbaar. Hij was een hip wonderkind toen hij als 19-jarige doorbrak als scenarioschrijver van de controversiële film Kids (1995). Die draaide om New Yorkse scholieren die, vroegrijp en onverschillig, elkaar met aids besmetten. De film was een schandaalsucces, mede dankzij de reputatie van regisseur Larry Clark, die naam maakte als fotograaf van half ontklede tieners.


Dat Korine echt iets in zijn mars had, bleek een paar jaar later. Met Gummo, de eerste speelfilm die hij zelf regisseerde, bewees hij zich als serieus te nemen filmmaker. Het half realistische, half dromerige Gummo, een portret van een aantal sjofele tieners uit een armoedig stadje in Ohio, maakte duidelijk waar zijn hart lag: bij de onderkant van de samenleving. Gummo is grof en choquerend, maar ook teder.


Gummo viel niet alleen op door de inhoud, maar ook door Korines afwijkende ideeën over filmtaal. De film kent geen klassieke opbouw, maar is een serie losse vignetten, bij elkaar gehouden door een fraaie soundtrack en onvergetelijke personages. Dat geldt ook voor zijn latere films: Julien Donkey-Boy (waarin Werner Herzog een onmogelijke vader speelt), Mister Lonely (2007) en Trash Humpers zijn collages vol sadistische genoegens, marginale levens en tragische mislukkingen in een achtergebleven deel van Amerika.


Je zou het freakshows kunnen noemen, maar Korine ziet zijn personages niet als freaks. Hij vindt hen werkelijk mooi en interessant, zoals hij ook de schoonheid ziet van een verlaten parkeerterrein of een sofa die bij het grofvuil is gezet. Ook in zijn ideeën over kunst is hij authentiek: provoceren is niet zijn doel, wel de boel opfrissen.


Toch is er vaak getwijfeld aan zijn oprechtheid. In oude interviews komt hij wazig en nerveus over. Berucht en erg komisch waren zijn optredens in de talkshow van David Letterman. Drie keer kwam Korine bij Letterman langs, totdat hij eind jaren negentig uit de show werd verbannen. Pas een paar weken geleden onthulde Letterman de reden: hij had Korine betrapt toen die de portemonnee van Meryl Streep aan het doorzoeken was.


Het kwam waarschijnlijk door de benevelde staat waarin hij verkeerde. Het is geen geheim dat Korine jarenlang drugs gebruikte. In een interview met de Britse krant The Guardian vertelde hij dat het bergafwaarts met hem ging totdat hij wel moest afkicken. Sindsdien heeft hij zijn leven weer op de rit en maakt hij in interviews een heldere indruk. Maar het eigenzinnige is gebleven: nog altijd pleit hij voor niet-perfecte, ongemakkelijke films. 'Er moet altijd iets onduidelijk blijven', vindt hij. En: 'Ik wil iets maken dat je nog niet eerder hebt gezien.'


Dat blijkt wel uit Spring Breakers. De nieuwe film van de 40-jarige regisseur is weer vintage Korine: rusteloos, vernieuwend, een bombardement aan beelden zonder overzichtelijke plot. Maar ook geestig en gelikt. Met een geweldige rol van James Franco en vier knappe actrices in bikini heeft Korine zowaar een groot publiek weten aan te boren. Een deel daarvan zal niet weten wat het ziet; Spring Breakers is bepaald geen hapklare kost.


Hoe tegenstrijdig het ook lijkt dat de marginale, onafhankelijke, experimentele filmmaker een bonafide hit scoort, helemaal onlogisch is dat niet. Korine was altijd al avant-garde zonder elitair te zijn.


Zijn films zijn volslagen eigen, maar niet ontoegankelijk. Je hoeft geen test af te leggen om ze te begrijpen; je kunt zo naar binnenlopen. En weer weg als het je niet bevalt. Zoals Korine zelf zegt: 'In de war raken is niet erg.'


Herzog-Korine-connectie

Regisseurs Harmony Korine en Werner Herzog hebben een bijzondere band. Korine besloot filmmaker te worden nadat hij als kind door zijn vader was meegenomen naar Auch Zwerge haben klein angefangen (Ook dwergen zijn klein begonnen), Herzogs film uit 1970. Omgekeerd was Herzog onder de indruk van Korines debuutfilm Gummo, die hij publiekelijk prees. Herzog liet zich overhalen om te acteren in twee van Korines films: Julien Donkey-Boy en Mister Lonely. De filmmakers delen de liefde voor bizarre personages en verheven realisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden