Harde werkers, Latijns karakter, goedkope arbeid

Roemenen werken massaal voor Nederlandse ondernemers: in Roemenië zelf.

Roemenen? Dat zijn mensen die hier de aardbeien komen plukken en de asperges komen steken. Maar ze werken ook op grote schaal in eigen land voor Nederlandse ondernemers. Op een bijeenkomst van ING, deze week in het ADO-stadion in Den Haag, wisselden ongeveer honderd van hen daarover ervaringen uit. Nederland is een grote investeerder in het Oost-Europese land. Wat zijn volgens deze ondernemers de kansen en problemen in Roemenië?


Bert Jan ter Riet, managing director van Damen Shipyards Gorinchem: 'Wij hebben een scheepswerf met tweeduizend man in Galati, 100 kilometer van de Zwarte Zee. We hebben over de hele wereld werven, maar dit is onze grootste. We bouwen onder meer twee patrouilleboten voor de marine. Het Nederlandse ministerie van Defensie wil niet dat we er de grote combat-schepen bouwen en een aantal gevoelige handelingen willen ze liever ook hier houden, ook al is Roemenië een NAVO-land.'


'Simpele schepen kun je het goedkoopst bouwen in China of Vietnam. Complexere schepen kunnen beter in het westen worden gemaakt. In Roemenië kunnen we tegen lagere loonkosten dezelfde complexe schepen bouwen als in Nederland. Het personeel is hoog opgeleid. Roemenen zijn harde werkers en we werken er met westerse efficiency. Sinds 2009 hebben we er 20 miljoen euro geïnvesteerd.'


Geen enkel probleem daar? 'Jawel, je merkt dat de high-potentials steeds gemakkelijker de weg vinden naar het buitenland.'


Martin de Jong is directeur/aandeelhouder van SC Friesian in Roemenië, een landbouwadvieskantoor. 'Wij geven adviezen aan overheden, ondernemers en investeerders, zoals mensen die landbouwgrond in Roemenië willen kopen. Boeren die in Nederland hun land hebben verkocht, doen dat nog wel eens om fiscale redenen. Op dit moment hebben zo'n 25 Nederlanders daar landbouwgrond, soms duizenden hectares.


'We adviseren ook tuinbouwondernemers, zaaduientelers en kassenbouwers. Roemenië voert veel voedsel in. Zo'n 70 procent van alle groente en fruit komt uit het buitenland. De kleine Roemeense boertjes kunnen niet leveren wat grote supermarkten willen. Er zijn ook Nederlandse boeren actief in Roemenië. Veel met melkvee, maar ook een aardbeienteler uit de Flevopolder.'


Geen enkel probleem dus?


'Toch wel. Die aarbeienteler kan steeds moeilijker aan plukkers komen. Hij zit dicht bij Boekarest, waar de lonen relatief hoog liggen. Dus hij overweegt nu verder van de stad te gaan zitten.'


Cor Geertsma, bestuurder en meerderheidsaandeelhouder van softwarebedrijf ISDC, heeft banken en verzekeraars als grootste klant. 'Veertien jaar geleden konden we geen goede ict'ers meer krijgen en gingen we naar India. Dat werd een debacle. Een Indiër zegt altijd: We can do it, ook als hij het niet kan. In 1999 zijn we daar weggegaan.


'Ik kwam toevallig in Cluj terecht, in het noordwesten van Roemenië. Daar bleken heel goede programmeurs te worden opgeleid, en veel: zevenhonderd per jaar. In Nederland studeren er jaarlijks 350 af. Wij hebben nu 160 man in Cluj en nog 6 in Hilversum.


'Het is ook een heel prettig land. De sfeer is een beetje zoals Nederland dertig jaar terug. Veilig. Het karakter is Latijns, de vrouwen zijn er mooi, de rokken kort. Heel anders dan Polen.'


Dus hij kent geen problemen?


'Nauwelijks. Ja, toch, de mannen hebben last van hun eigen machismo. En de concurrentie om de goeie ict'ers wordt steeds sterker.'


Niet aanwezig op de bijeenkomst in Den Haag was Gijsbert Huijink, eigenaar van meubelfabriek European Heritage in Targoviste. Via de telefoon zegt hij: 'We begonnen in 1995 in een oude boerenschuur. We hebben eerst van alles geprobeerd: glas, smeedijzer, potten bakken, allemaal 'oud' gemaakt. Maar al snel werden het de houten meubels, daar hebben sommige delen van het land traditie in. We hebben 120 man in dienst en productie uitbesteed aan nog eens 300 man. Arbeid is er goedkoop en goed hout ook. Alleen in het eerste jaar maakten we geen winst. Sindsdien altijd.'


Hij heeft maar één probleem. 'Een man met wie we al honderden processen hebben moeten voeren over een schuur van voorheen een staatsbedrijf. Je moet in Roemenië erg uitkijken, want het land is corrupt. Wij hebben overigens nooit iemand betaald, en dan is het wel te doen.'


Mark Milders, verantwoordelijk voor de groot-zakelijke klanten van ING Bank in Oost- en Centraal Europa: 'Met 220 kantoren voor particulieren tot en met grote ondernemingen zijn we de derde bank in het land. De economie groeit er sterk: de afgelopen tien jaar met 20 procent. Nederland is een grote investeerder. Er zitten zo'n 1.800 Nederlandse ondernemers, tegenover 2.300 in Polen.


'De sectoren waar Nederlanders iets kunnen toevoegen zijn waterbouw, landbouw, logistiek, ict. En de bouw van infrastructuur. De Europese Unie stelt 20 miljard euro ter beschikking met haar structuurfondsen tot 2013, plus 9 miljard voor de landbouw. Het land is stabiel, met een matige inflatie en een begrotingstekort dat onder controle is.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden