Harde socialist die bleef strijden voor mensenrechten

Fred van der Spek (1923-2017)

Als PSP'er van het eerste uur was hij een harde socialist, en met GroenLinks had hij weinig op. Hij bleef strijden voor de mensenrechten.

Fred van der Spek. Beeld Joost van den Broek

Voor veel linkse 60-plussers was Fred van der Spek ooit hun politieke held. Hij was het symbool van het gebroken geweertje. En hij was het gezicht van de PSP (Pacifistisch Socialistische Partij), waarvan hij mede-oprichter en 23 jaar Kamerlid was: eerst als senator en, vanaf 1967, 19 jaar als Tweede Kamerlid. Nadat Andrée van Es in 1985 fractieleider was geworden en de partij had laten opgaan in GroenLinks verbleef hij in de politieke wildernis. 'Twee keer heeft mijn vader getracht de PSP nieuw leven in te blazen: eerst met de PSO en later met PSP'92. Maar het liep op niets uit', zegt zijn zoon David van der Spek.

Onderwijs

Lid van een partij werd hij niet meer. Hij overleed 23 november in Amsterdam op 93-jarige leeftijd, zo maakte zijn familie vrijdag bekend.

Van der Spek werd geboren in een Haags SDAP-gezin en had 'een erg beschermde, streng bewaakte jeugd'. Hij was al jong republikein, maar gaf na de oorlog als leraar schei- en natuurkunde aan het Baarns Lyceum les aan de prinsessen. 'Zelfs prinsessen hebben recht op onderwijs', zei hij.

Bij de oprichting van de PSP in januari 1957 viel hij vooral op door zijn harde socialistische inbreng te midden van de ethisch-pacifisten. Hij bleef zijn eigen koers varen. Toen in 1970 sommige PSP'ers wilden samenwerken met de PvdA keerde Van der Spek zich daar fel tegen.

Politiek leider

Bij de verkiezingen van 1977 kreeg de PSP slechts één zetel. Lijsttrekker Bram van der Lek had geen zin alleen het werk te gaan doen. Van der Spek had daar geen probleem mee en werd politiek leider. Hij kon nu alle registers opentrekken en werd een gevierd en geestig maatschappijcriticus. 'Ik heb aan niemand de pest, maar mijn tong is scherp.' In 1983 maakte hij zich wel zeer impopulair door voorstanders van samenwerking met CPN en PPR in GroenLinks min of meer het recht te ontzeggen nog PSP'er te zijn. Het PSP-congres koos Andrée van Es als lijsttrekker ('vadermoord'), waarna Van der Spek onmiddellijk als PSP-lid bedankte. Zijn Kamerzetel hield hij nog even aan.

Van der Spek was een sektariër, die zei dat je 'over principes geen compromissen kon sluiten'. Hij deed dat studieuzer en professioneler dan bij klein links gebruikelijk was. Hij was ook een uitzonderlijk en getalenteerd man, wiens strijdlustige gestalte, aparte geluid en zwarte humor na 1986 werden gemist in het parlement. In zijn latere leven zou hij veelvuldig opkomen voor de rechten van de mens. Van der Spek wordt overleefd door zijn vrouw en twee kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.