Hard gelag voor beleggers

Honderdduizenden Nederlanders spekten de afgelopen jaren hun vermogen op de beurs. Maar een bonte stoet verliezers staat wekelijks voor de Klachtencommissie Beursbedrijf....

Wilco Dekker

'DAAR heb ik mijn bank toch zeker voor, om advies te geven?' Vader is deze dinsdag boos. Hij beheerde vorig jaar als ervaren belegger voor zijn zoon en dochter twee optieportefeuilles, die winst opleveren bij een gelijkblijvende of dalende beurs.

Maar in de zomer blijft de AEX maar stijgen. Dochter wordt tijdens vaders vakantie in het buitenland steeds ongeruster. Ze wil van de opties af om de verliezen beperkt te houden en belt de bank voor een schatting van de kosten. Daar gaat het mis. Een adviseur - de vaste beleggingsadviseur van de familie is ook met vakantie - vertelt haar dat het sluiten van de optieposities veertig mille kost.

Maar uiteindelijk wordt 203.905 gulden van de beleggingsrekening van dochter afgeschreven. En 133.505 gulden bij zoon, want dochter heeft meteen ook de positie van haar broer gesloten. Er blijkt sprake van een misverstand. Met de veertig mille bedoelde de bank louter het verschil tussen de betaalde en ontvangen premies van deze opties. Niet het totaalbedrag aan opgetelde verliezen met daarbij ook oude, opnieuw ingenomen posities.

De advocate van het gezin - dat zo weggelopen lijkt uit de tv-serie Oud Geld - verwijt de bank onjuiste en onvolledige informatie. 'Mevrouw heeft het verkeerd begrepen, anders had ze de opdracht nooit gegeven. Ze is volstrekt ondeskundig. Vader deed alles, dat wist de bank', zegt ze tegen de drie leden van de Klachtencommissie Beursbedrijf. De raadsvrouw heeft bij de PTT de lengte van het gesprek met de bank opgevraagd; 3.52 minuut, nooit genoeg voor een uitgebreid advies.

De drie keurig in het pak gestoken jongemannen van de bank - de twee betrokken beleggingsadviseurs en een jurist van het hoofdkantoor - horen het rustig aan. Ze ontkennen de veertig mille als totaal verliesbedrag genoemd te hebben. Ze hebben mevrouw ook verteld eerst haar vader via zijn mobiele telefoon te raadplegen. Ze stellen hun werk zorgvuldig gedaan te hebben. 'Hoe kunt u dat nou zeggen', roept vader emotioneel uit. 'Dat is ab-so-luut niet waar.'

De belegger met vakantie, de vaste adviseur met vakantie en een hoop misverstanden: deze zaak moet de commissie bekend voorkomen. 'Het fenomeen campingbelegger zien wij hier ook opduiken. Snel op Schiphol nog even een order doorgebeld, of met huilende kinderen op de achterbank van de auto. Dan gaat het wel eens mis', vertelt Gerard Okkema, al jaren werkzaam bij de klachtencommissie.

Vijftien jaar bestaat de commissie, opgericht om geschillen tussen de belegger en bank te beslechten. En het wordt steeds drukker, vooral de laatste jaren. Beleggen is volkssport nummer twee geworden. Honderdduizenden Nederlanders verdienden de afgelopen drie prachtige beursjaren een klein vermogen. Maar dat feest heeft een keerzijde: de verliezers die ontwikkelingen verkeerd ingeschat hebben of te veel risico's namen om het als vanzelf binnenstromende kapitaal nog wat groter te maken. Niemand weet hoeveel het er precies zijn, want ze lijden vaak in stilte.

Of ze stappen naar de klachtencommissie als ze menen dat het fiasco te wijten is aan fouten van hun bank. De rij klagers die aan de commissie voorbij trekt - elke dinsdag worden vier zaken behandeld - is divers. Van beleggingsclubs via beleggers met een eigen pensioen-bv tot de doorsnee-belegger. 'Particulier belegger is een breed begrip', zegt mr. Hans van Zeben, oud-staatsraad en voorzitter van de commissie. 'De één kan een half miljoen verliezen en nog vijf miljoen overhebben, terwijl anderen met twintig mille al hun spaargeld kwijt zijn. En vaak hebben ze dan ook nog een schuld bij de bank.'

Die doorsnee-beleggers melden zich steeds vaker bij de commissie . 'Klagers weten de weg beter te vinden, dat zie je overal in de maatschappij', zegt Okkema. 'Maar het gaat inhoudelijk vaker om futiliteiten; zonde van de tijd, denken we dan wel eens. Maar mensen bijten zich soms vast in hun zaak, kunnen hun verlies niet accepteren. Begrijpelijk; het gaat vaak hun hele leven beheersen.'

Zoals bij de man die het beleggingsspel van zijn bank had gewonnen met een papieren winst van 1,2 miljoen gulden. Toen hij het in het echt ging proberen, liep het volledig mis. 'Ook nog eens met geld dat hij had geleend van een vriend', zegt Okkema. 'Het is heel triest, als je bijvoorbeeld weet dat mensen waarschijnlijk hun huis moeten verkopen.'

En daar blijft het soms niet bij. Een restauranthouder, verslingerd geraakt aan opties, is zijn zaak kwijt en zit nu met bijstand op een flatje. Echtscheidingen heeft de commissie ook al meegemaakt. Echtelieden van wie de één niet wist dat de ander, meestal de man, met opties bezig was. Hij dacht zijn vrouw te verrassen met veel geld, maar wat volgde was een beslaglegging. Okkema: 'Dan moet vader voor de dag komen en is het voorbij.'

Gingen de meeste zaken tot twee jaar geleden over effecten, nu voeren de even lucratieve als risicovolle opties duidelijk de boventoon. Okkema ziet bij sommige beleggers zelfs verschijnselen van gokverslaving. 'Het optie-instrument is prachtig, maar je moet geen gekke dingen doen en de risico's goed afdekken. Maar sommigen laten zich helemaal gek maken. Ze krijgen zomaar tien, twintig mille op hun rekening bijgeschreven. Dat vinden ze prachtig. Ze gaan steeds meer risico's nemen en dan gaat het fout.'

Het is voor de commissie niet altijd eenvoudig om te bepalen wie daar schuldig aan is. De bank heeft een zogeheten zorgplicht. Ze moet beleggers beschermen tegen te grote risico's en zorgen dat er voldoende zekerheden zijn. En dat gebeurt niet altijd, zoals vorig jaar bleek toen de Rabobank het fiasco rond de Achterhoekse beleggingsclub d'n Anwas schikte met een schadevergoeding van 17,7 miljoen gulden.

'Maar de belegger heeft zelf ook verantwoordelijkheden', stelt Van Zeben. 'We hebben hier eens een register-accountant gehad van een groot kantoor, die op een gigantische manier het schip inging. Die man had beter moeten weten. Maar er was ook iemand die zijn zaak verkocht en een paar ton apart zette om driekwart jaar later af te rekenen met de fiscus. Zijn adviseur ging in opties met dat geld. Dat had hij als professional nooit mogen doen.'

In zulke geval is de schuldige duidelijk, maar vaak moet de commissie maar zien uit te pluizen wie verantwoordelijk is voor het debacle. Soms laten banken een bandje meelopen tijdens een gesprek met de klant of is er een transcriptie van het gesprek. Maar meestal gaat het om de lezing van de bank tegenover die van de belegger. 'Was het een gelimiteerde order of niet? Verkopen of kopen? Zei hij voor 25 duizend gulden of 25 duizend stuks? Van die telefonische misverstanden', zegt Van Zeben.

Als beleggers beter en sneller hun verlies konden nemen, dan had de commissie het een stuk rustiger, denkt Okkema. En hadden veel drama's voorkomen kunnen worden. 'Er luidt geen bel bij de hoogste of laagste koers. Maar stoppen is verschrikkelijk moeilijk, merken we. Mensen blijven hopen dat het straks beter gaat. En achteraf weet iedereen natuurlijk hoe het had gemoeten. We krijgen nu veel klachten naar aanleiding van de koersval van Baan. Maar wij moeten alleen naar het moment zelf kijken. Baan kopen was een jaar geleden wellicht een goed advies.'

Wat de uitspraak ook is, de commissie merkt dat de klagers in elk geval blij zijn dat ze eens serieus genomen worden. Van Zeben: 'Het heeft vaak een therapeutische werking. Mensen kunnen hun gal spuwen. Ze hebben het gevoel dat de bank niet naar hen geluisterd heeft.'

Zoals de jongeman die 137 duizend gulden verloren heeft met opties Baan. 'Ik heb me volledig blind gestaard op de premie die ik ontving. Maar mij zijn door de bank ook dikke winsten voorgespiegeld', zegt hij.

Aanvankelijk verdiende hij leuk, zo leuk dat hij zelfs een eigen beleggingsadviesbureau begon - 'omdat ik zo makkelijk veel geld kreeg en die kennis wilde delen met anderen'. Maar na de koersval van Baan ging het mis. 'Op een gegeven moment kwam ik er gewoon niet meer uit. Maar met mijn vaste adviseur was dit nooit gebeurd. Die hield mij wel vaker tegen omdat het te risicovol was.'

'Maar u kan toch niet gedacht hebben dat al dat geld zomaar binnenkwam? Zonder dat er verplichtingen voor u tegenover staan', vraagt de commissie.

'Als het zo makkelijk was zou toch niemand meer werken?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden