Happy end multicultidrama

Het land van aankomst van Paul Scheffer is niet alleen een boek van de confrontatie, maar ook een politiek boek van verzoening en hoop, betoogt René Cuperus....

Nederland is eigenlijk helemaal geen xenofoob land. Tot diep in Afrika zijn we befaamd om ons gekleurde Oranje-elftal. We kiezen steeds opnieuw allochtone Nederlanders als inzending naar het Eurovisiesongfestival – kansloos door het racisme van andere Europeanen. Nederlanders zijn geen conflictzoekers, uitsluiters en buitensluiters.

Wanneer naoorlogs Nederland wat migratie aangaat meer op Canada had geleken, dan was er minder vuil aan de lucht geweest. Migratie levert de Canadese samenleving alleen maar winst op. Hardwerkende migranten verbeteren er stelselmatig hun eigen positie en die van hun kinderen. Zij identificeren zich enthousiast met hun nieuwe tweede vaderland: onder zulke omstandigheden zou zelfs Wilders kosmopoliet zijn.

Waar we in Nederland vooral tegenop lopen, is onze multiculturele ontgoocheling. De kosten en baten van de Nederlandse migratie zijn anders uitgevallen dan die in Canada. Veel migranten raakten inactief verstrikt in de netten van onze postindustriële verzorgingsstaat. Sterk op eer, geweld en traditie georiënteerde migrantenculturen botsen hardhandig op de vrijgevochten waarden van de moderne Nederlandse samenleving. Net zo ontgoochelend is de gewaarwording hoe slecht de massamigratie door onze politieke elite werd begeleid. De ontwortelende effecten van migratie voor de migranten én de ontvangende samenleving zijn kwalijk onderschat. Dat vooral is het multicultureel drama, waarvoor Paul Scheffer ons ooit – met dank aan Elsevier, Frits Bolkestein en Pim Fortuyn – de ogen heeft geopend.

Het is een misverstand te denken dat we dat drama zonder debat achter ons kunnen laten. Wel weten we zeker dat het wegmasseren van de identiteit van de meerderheidscultuur volstrekt averechts werkt. De contrareformatie van de gevestigde orde tegen de Geest van Fortuyn is door prinses Máxima en de WRR weer op jaren achterstand gezet. De bewindslieden die in de Máxima-speech niets onwelgevalligs zagen, moeten verplicht op bijscholingscursus met het nieuwe boek van Paul Scheffer. Zij hebben blijkbaar geen idee welk land ze aan het regeren zijn. Hoe kun je in hemelsnaam 100 dagen op pad zijn en dan niet doorkrijgen dat er in Nederland hevige emoties bestaan over de zelfopheffing van Nederland in Europa en over de verwatering van de nationale identiteit door de effecten van massamigratie? Dat zijn de hoofdingrediënten van de nog steeds tikkende populistische tijdbom. In Nederland en daarbuiten.

Zoals Hendrik Jan Schoo bij zijn overlijden de beste denker is genoemd die de PvdA nooit heeft gehad, zo zou Paul Scheffer wel eens de beste minister van Integratie en Immigratie kunnen worden die de PvdA nooit heeft gehad. Intellectuelen in de politiek: dat is meestal een slecht idee. Toch zou dit anders kunnen liggen bij het existentiële megaverhaal van onze tijd: de afbrokkeling van de gematigde politieke middenpartijen als gevolg van de splijtende krachten van immigratie, integratie & islam. De verlegenheid en oriëntatieloosheid rondom dit vraagstuk schreeuwen om politiek en intellectueel leiderschap. Gevraagd: denkers en doeners met een inspirerend, hoopvol en verzoenend verhaal, dat ons uit de riskante wij/zij-polarisatie voert.

Die rol wordt Paul Scheffer niet door iedereen gegund, zo laten de zuinige recensies van zijn boek zien. Maar hij behoort tot die zeldzame categorie van politiek-intellectuele aanvoerders, bemiddelaars en verzoeners. Waar minister Vogelaar de verkeerde snaar raakt met beweringen alsof de boerka een nieuw onderdeel vormt van de dynamische Nederlandse identiteit, balanceert Paul Scheffer met zijn analyse van wat migratie met mensen en hun samenleving doet knap tussen de uitersten van politiek-correct multiculturalisme, Nederland-bashing en xenofobie.

Het land van aankomst is een belangrijk cultuurhistorisch relaas over de schok van de immigratie voor nieuwkomers én gevestigden. Het informatie- en ideeënrijke boek lijkt erop geschreven te zijn om van het emotioneel geladen publieke debat een geïnformeerd debat te maken. Dat kunnen alleen politiek-intellectuele tolken. Zij overbruggen de afstand tussen de autistisch gespecialiseerde beleidsexperts en de publieke meningsvorming. Dat is het enorme belang van Paul Scheffer.

In vergelijking met de bezwete sentimenten van het huidige islamdebat, kent Scheffers boek een rustige, bijna brave toon. Van strekking is het minder braaf, eerder anti-Geert Mak: Nederland is niet gedoemd tot kwetsbaarheid, maar tot strijdbaarheid. Confrontatie, conflict en harde zelfkritiek zijn noodzakelijk om iedereen ooit te kunnen verzoenen met de open samenleving. Scheffers multicultureel drama kent uiteindelijk een happy end. Paul, de nationale verzoener, schreef een politiek boek, een boek van de hoop.

Met Scheffers Land van aankomst moet Nederland een even heldere als matigende middenkoers kunnen ontwikkelen tussen het elitaire wereldburgerschap van de WRR en het ordinaire islam-exorcisme van Wilders. Vooral halve migrantenpartij PvdA zou zich moeten verplichten om met Scheffers ideeëngoed haar politiek-correcte kramp nu eindelijk eens achter zich te laten. Emancipatiepolitiek is niet voor bange mensen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden