'Hans Wiegel is een fantastisch talent'

Gaat de VVD voor vernieuwing of niet? Jozias van Aartsen wil na eerdere aanvaring met de partijraad niet te ver voor de troepen uit lopen: 'Er verandert niet zo heel veel.' Een gekozen formateur zou al mooi zijn....

Kiest de VVD voor vernieuwing of voor consolidatie? De liberalen congresseren vandaag in Groningen over een hagelnieuw Liberaal Manifest. Een commissie van geleerde partijleden, onder leiding van de Leeuwarder burgemeester Geert Dales, wil dat de VVD de kop neemt in het streven naar vernieuwing van de democratie. Die vernieuwing is noodzakelijk om het wantrouwen van de kiezers, dat in de opstand van 2002 zo duidelijk naar voren kwam, weg te nemen.

Waar de liberalen van oudsher een grote afkeer hadden van nieuwlichterijen als de gekozen burgemeester en het referendum, is dat in de ogen van Dales en de zijnen niet eens genoeg. Twee stemmen moet de kiezer in 2007 krijgen. Eén om op Jozias van Aartsen te stemmen als aanvoerder van de VVD. De ander om op Jozias van Aartsen of op Hans Wiegel te stemmen, maar dan als formateur van een nieuw kabinet.

Van Aartsen was aanvankelijk enthousiast over deze vernieuwingsdrang, maar neemt nu gas terug. Want de zevenhonderd VVDafgevaardigden in Groningen zijn wel goed, maar niet gek. Dat ervoer de aanvoerder van de VVD vorig jaar juni, toen zijn pleidooi voor een districtenstelsel op de partijraad geen enkele medestander vond. Enkele maanden later weigerden de leden hem het partijleiderschap in de schoot te werpen. En nu loopt alweer een hele reeks afdelingen te hoop tegen de gekozen formateur. De amendementen om het plan uit het manifest te schrappen liggen klaar.

Wordt de VVD dit weekend een geheel nieuwe partij? Van Aartsen: 'Er verandert niet zo heel veel. Vanaf het moment dat Gerrit Zalm het leiderschap in mei 2002 overnam van Hans Dijkstal, hebben we een andere koers ingezet. Vooral op het gebied van integratie, migratie en asielbeleid. Dat zijn de belangrijkste lessen van de Fortuyn-revolte, die we uitvoeren met Rita Verdonk in het kabinet en Ayaan Hirsi Ali in de Kamer. Dit manifest consolideert die koers, legt 'm vast.'

O ja? De sleutelzin van het manifest luidt: 'De eerste opgave is een herinrichting van de staat.' Dat is een zin die je niet in andere VVDdocumenten aantreft. 'Dat is inderdaad heel belangrijk. Het gaat om het dichten van de kloof tussen kiezers en gekozenen. In dat opzicht is de VVD, en ik zelf ook, wakker geschrokken in 2 0 02.'

Met het districtenstelsel liep u ver voor de troepen uit. Dat is op de lange baan geschoven. Maar vandaag en morgen wordt het menens met de gekozen formateur. Daar heeft u zich sterk voor gemaakt. Gaat u dat redden? 'Dat weet ik niet. Er is tegenstand, maar er liggen ook amendementen die nog verder gaan dan het conceptmanifest. De afdeling Rotterdam bijvoorbeeld zegt: laten we maar meteen overstappen op het direct kiezen van de minister-president. Daar zit wel wat in, maar laat ik nu maar eens niet te ver voor de troepen uit lopen. We zijn al een geweldig eind. Elke partij moet feitelijk al de vraag beantwoorden: wie is uw minister-president? De kiezers willen dat weten.'

Nou, daar komt-ie dan: wilt u minister-president worden? 'Nou kijk eens, eh. Ik heb nog heel veel werk te doen. Ik moet nog zien of mijn partij dit voorstel overneemt. Dan moet ik nog een redelijk gevecht in mijn partij voeren om inderdaad lijsttrekker te worden. Als dat allemaal gelukt is, komt u dan nog maar eens terug.'

U vindt de gekozen formateur goed voor de broodnodige blokvorming in de politiek, links tegen rechts. U weet nu al dat u door wilt met het CDA en D66. U wilt zelfs samen een regeerakkoord schrijven. 'Ja. Want dan weet de kiezer van tevoren waar hij aan toe is.'

Waarom legt u zich zo vroeg al vast? 'Het alternatief is de PvdA. In mijn denkwijze over die partij ben ik met een smak op de grond terechtgekomen na haar blokkade van de gekozen burgemeester. Ik ken die partij redelijk, ken de mensen die daar de hoofdrollen spelen. Ik krijg geen greep op Wouter Bos. Hij zegt van alles, maar het is net de KVP in de jaren zestig: overal ontsnappingsclausules. Wat bedoelt Bos nou echt? Er zit heel weinig vernieuwing in de PvdA. Het is meer vorm dan inhoud. En achter Bos zie ik alleen maar oude standpunten. Op het punt van de bestuurlijke vernieuwing zit Klaas de Vries aan het stuur. Dat wordt dus nooit wat. En Rita Verdonk, een minister die wat durft en wat doet, wordt verketterd. Ook door Bos.'

U heeft in Paars acht jaar met de PvdA geregeerd. Toen hebben we dit geluid van u niet gehoord. 'Toen was ik minister. Ik had mijn handen vol aan andere dingen. Voor die tijd was ik secretaris-generaal van Binnenlandse Zaken. Vanaf 1989 hielden wij ons, onder minister Ien Dales, intensief bezig met wat er misging in de multiculturele samenleving. Dales was een PvdAvrouw naar mijn hart. Een unieke politica. Het type minister dat op basis van nieuwe kennis, wetenschap en ervaring durfde te zeggen: we gaan onze koers verleggen.

'Zij steunde mijn voorganger Bolkestein in de Kamer. Ze was de enige prominent in de PvdA die begreep dat de filosofie van de tolerantie, het onderstrepen van rechten in plaats van plichten voor migranten, volkomen scheef was gelopen.

'Het had heel anders met de PvdA kunnen aflopen als Ien Dales niet veel te vroeg was overleden. Maar ik geloof dat het kringetje dat toen de PvdA bestierde, haar volkomen belachelijk vond.' Hoe consequent is de VVD intussen? Het manifest bepleit invoering van de vlaktaks: één belastingtarief voor iedereen en afschaffing van alle aftrekposten. Gaat de VVD de hypotheekrenteaftrek afschaffen? 'Nee. Het simpele antwoord is nee. Daar gaan we niet aan beginnen. Die aftrekpost blijft bestaan.'

Het manifest stelt ook dat liberalen geen goede reden zien om onderwijs op religieuze grondslag te financieren. Weg met het bijzonder onderwijs dus? 'Weer nee. Financiering van het bijzonder onderwijs door de staat is nooit door de liberalen bepleit. Maar het bijzonder onderwijs is er nu eenmaal. Dat is in de praktijk heel veel neutrale trekken gaan vertonen, dus daar hebben wij geen probleem mee.'

Doelt u nu ook op het islamitisch onderwijs? 'Daar hebben wij wel een probleem mee. Wij zijn tegen onderwijs dat kinderen de fundamentele liberale waarden van de Nederlandse samenleving niet bijbrengt, dat kinderen met twee linkerhanden de samenleving in stuurt. Daarom bepleiten wij een aanscherping van de grondwet: beter toezicht van de onderwijsinspectie op de uitwassen in het onderwijs.'

U heeft Rita Verdonk en Ayaan Hirsi Ali nu al een paar keer genoemd. Is dat uw kopgroep voor 2 0 07? 'Dat zijn mensen met wie ik heel veel heb. Dat is duidelijk. Ik heb Ayaan zeer hoog zitten. Zij is een geweldige vrouw, een echte liberaal.'

Behalve als niet u, maar Hans Wiegel de baas wordt in de VVD. Want dan is Hirsi Ali weg, heeft ze al gezegd. 'Ja, dat zei ze. Die twee moeten elkaar maar eens ontmoeten. Dan gaan ze elkaar vast beter begrijpen.' Maar is Hans Wiegel niet veel te lang weg uit Den Haag om weer een rol van betekenis te kunnen spelen? 'Het wonderlijke is dat er in 25 jaar in Den Haag in sommige opzichten ontzettend weinig is veranderd. Ik ben zeer gelukkig met de steun van Wiegel voor het idee van de gekozen formateur. Hij zou er een prima kandidaat voor zijn. Wiegel is een fantastisch talent. We kunnen hem gebruiken om, in de geest van het manifest, Nederland een beetje te veranderen. Wat mij betreft is voor Hans Wiegel nog een heel belangrijke rol weggelegd .'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden