Hans Hillebrand: ‘Nieuwe rivieren maken: mooi en ook nog veilig’

Tjerk Gualthérie van Weezel

Hans Hillebrand (1956) spreekt van ‘een strategie om nieuwe rivieren te graven’. Een plan mag het vasn hem absoluut niet heten, dat zou betekenen dat het ook integraal wordt uitgevoerd en zover is het nog niet. Hillebrand is verbonden aan InnovatieNetwerk, een bureau dat oplossingen bedenkt en uitvoert voor hardnekkige problemen op het gebied van voeding, landbouw en ruimte. Samen met architecten en ingenieursbureaus ontwikkelde InnovatieNetwerk het idee om nieuwe rivieren aan te leggen. ‘Het zou een enorme verbetering van de ruimtelijke kwaliteit kunnen betekenen als die er kwamen: meer ruimte voor recreatie en mooi wonen. En het levert ook nog eens meer waterveiligheid op.’

Het plan is dus niet geboren uit angst voor meer overstromingen?
‘Nee, het was zelfs een reactie op de afhoudende manier waarop er tegen water wordt aangekeken: noodoverloopgebied en rampenplan zijn de woorden die je vaak hoort als het over rivieren gaat. Ik ben opgegroeid bij Tegelen, met in de achtertuin de Maas, en weet hoe heerlijk je kunt wonen en recreëren langs rivieren, plezier kunt hebben. Wij willen dus vooral nieuwe rivieren graven omdat die voorzien in een behoefte aan meer ruimtelijke kwaliteit. Gemiddeld is het dan een halve dag per jaar gevaarlijk omdat het water te hoog staat.’

Dat kan wel een nare halve dag zijn.
‘Dat is waar. Bij de Maas valt het dan nog mee, maar in de Betuwe kan het water twee meter je huis binnen komen. Klimaatverandering maakt dat we met meer extreme weersomstandigheden te maken krijgen, waaronder hevige neerslag. Het is dus noodzakelijk te zorgen dat de rivieren meer water kunnen afvoeren.

‘De overheid is daarom het project ‘Ruimte voor de Rivier’ gestart. Er worden bypasses rond steden aangelegd, kribben en uiterwaarden verlaagd en dijken plaatselijk verlegd. Wij vroegen ons natuurlijk af of nieuwe rivieren ook meer waterveiligheid opleveren.

‘Dat is het geval. We hebben onze strategie voor een nieuwe rivier in de Betuwe door een ingenieursbureau door laten rekenen. De rivier zou een doorvoer van 17.000 kubieke meter water per seconde bij Lobith mogelijk maken. ‘Ruimte voor de Rivier’ streeft naar een capaciteit van 16 duizend in 2015. Met een nieuwe rivier zou je die doelstelling dus ruimschoots halen, al moet er dan ook benedenstrooms nog wel wat aangepast worden.’

Maar droogtes zijn ook een gevolg van klimaatverandering. Wordt het waterpeil in de rivieren niet veel te laag als we nieuwe rivieren gaan aanleggen?
‘Klopt, waarschijnlijk zijn er ook meer droogtes te verwachten. In de zomer stroomt de Rijn bijvoorbeeld nu soms bijna al niet meer. De scheepvaart op de rivieren moet ook dan door kunnen gaan. We willen daarom drempels in de nieuwe rivieren aanleggen, zodat er bij zeer laag water nauwelijks water aan de bestaande rivieren onttrokken wordt. Dat blijkt ook te kunnen. Het is dan dus een stilstaande ondiepe rivier.’

Even praktisch, hoe leg je zo’n rivier eigenlijk aan?
‘Er liggen in het hele land oude rivierbeddingen, plaatsen waar de rivier vroeger heeft gestroomd. Op die plekken kunnen, als er niet te veel bebouwing is, bijvoorbeeld nieuwe rivieren gegraven worden. Dat doe je gewoon met graafmachines en baggerschepen, daar hebben we in Nederland genoeg ervaring mee.’

Maar het is vast onbetaalbaar.
‘We hebben het laten uitrekenen voor die rivier in de Betuwe. Dat hele project kost 650 miljoen euro, daarbij zijn kosten voor het uitkopen van bewoners en bedrijven meegenomen. Veel geld, maar als je bedenkt dat er voor ‘Ruimte voor de Rivier’ meer dan 2 miljard beschikbaar is, lijkt dat wel haalbaar.

‘Bovendien zijn in die berekeningen de baten niet meegenomen. Er is geld te verdienen aan de rivierklei, het zand en grind dat je afgraaft. Maar met name de bebouwing zal veel opleveren. Huizen aan de rivier, met name in de centraal gelegen Betuwe, zijn goed te verkopen.

‘Over tien jaar is ditzelfde plan overigens wel veel duurder en moeilijker te realiseren. Er komen steeds meer woningen en kleine bedrijventerreinen bij. Als je die eigenaars moet gaan uitkopen of hun huizen verplaatsen, kost dat heel veel geld en mentale inspanning.’

Moet er nog veel water door de Rijn stromen voordat de eerste ‘nieuwe rivier’ er is?
‘Er komen nieuwe rivieren, dat is wel zeker. De gemeente Kampen is er bijvoorbeeld serieus mee bezig. Ook op de locaties waarvoor wij strategieën ontwikkeld hebben, zoals Veessen-Wapenveld, Ooijen-Wanssum, Zutphen en Arnhem moet iets gebeuren, het zou goed kunnen dat ook die gemeenten ervoor kiezen om nieuwe rivieren aan te gaan leggen.

‘Maar dat zijn allemaal relatief kleine rivieren. Voor zo’n lange rivier als wij voor de Betuwe bedacht hebben - 34 kilometer - is het heel lastig om overheden te overtuigen. Zij staan onder tijdsdruk want voor 2015 moet die extra bergingscapaciteit gerealiseerd zijn. Daarom kiezen ze voor oplossingen die makkelijk gerealiseerd kunnen worden zoals kribben verlagen. Dat is jammer want die oplossingen kan je altijd nog toepassen. Bovendien zijn het oplossingen waarbij het landschap er niets op vooruit gaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden