Analyse Hans Alders

Hans Alders stapt gedesillusioneerd op als Nationaal Coördinator Groningen: ‘Hoe kan ik vertrouwen herstellen als ik mijn afspraken niet nakom?’

Hans Alders moest als aanvoerder van de versterking van het aardbevingsgebied een brug slaan tussen Groningen en Den Haag. Het bleek een onmogelijke spagaat: woensdag stapte hij gedesillusioneerd op als Nationaal Coördinator Groningen.

Hans Alders, Nationaal Coördinator Groningen, tijdens een persconferentie over woningversterking in het door aardbevingen getroffen gebied. Foto anp

‘Hoe kan ik vertrouwen herstellen als ik afspraken niet nakom?’ Met die woorden stapte Hans Alders woensdag op als Nationaal Coördinator Groningen. Gedesillusioneerd voorman in een versterkingsoperatie die maar niet op gang komt.

Minister Eric Wiebes noemde Alders’ vertrek een logisch gevolg van de ‘nieuwe fase’ die de aanpak van de aardbevingsproblematiek ingaat nu het kabinet de gaskraan versneld wil dichtdraaien en de afhandeling van schade en versterking in handen neemt. ‘Dit leidt ook tot nieuwe verhoudingen.’

Uit Alders’ afscheidsbrief spreekt echter door de aldersiaanse formuleringen heen een bittere versie van de scheiding. Steeds had hij het gevoel teruggefloten te worden. Zijn Meerjarenplan belandde in een diepe la. ‘Ik heb geconstateerd dat gaande het proces u steeds minder vertrouwen heeft in de adviezen van de NCG.’

Er werd bovendien, zo schrijft hij, met dedain over hem gesproken. Want wat bedoelde Wiebes met ‘vermaledijde versterkingsaanpak’? Was de minister vergeten dat hij daar ook zelf voor getekend had?

Directe aanleiding voor Alders’ opstappen is Wiebes’ besluit 1.588 woningen die al wel geïnspecteerd zijn voorlopig niet te versterken. Groningse bestuurders toonden zich daar vorige week al verbolgen over. Ook Alders voelt zich verraden. ‘Voor mij zelf geldt dat daarmee mijn integriteit in het geding is'.

Volgens de minister van Economische Zaken en Klimaat is de pas op de plaats gerechtvaardigd doordat het versnelde einde van de gaswinning hoop op een ‘afnemend bevingsrisico’ doet gloren. Als ‘de sloper van Groningen’ wil Wiebes niet de geschiedenisboeken in gaan.

Niet alleen is Alders met het KNMI minder optimistisch, getuige het gegeven vooruitzicht dat de bevingen niet meteen zullen stoppen. Meer nog hekelt hij nieuwe ruis voor huiseigenaren die al jaren in onzekerheid leven.

Dat is voor Alders onverteerbaar. Hij beloofde bewoners immers keer op keer dat ze snel duidelijkheid zouden krijgen. De versterkingsadviezen die bewoners op bevel van de minister niet onder ogen krijgen, liggen nota bene bij hem in de la. Bovendien: hij was toch aangesteld om de versterkingsoperatie te leiden? Zo eindigde de man die een brug had moeten slaan tussen Groningen en Den Haag in een onmogelijke spagaat.

Toen hij in 2015 aantrad, wist Alders dat hem een schier onmogelijke taak wachtte: niet alleen de huizen, maar ook het vertrouwen in Groningen herstellen. Het komt te voet en gaat te paard, zei hij. ‘En de paarden hebben hier heel hard gelopen.’

Op papier was de NCG als ambtelijk instituut een samenwerkingsverband tussen rijk, provincie en tien bevingsgemeenten. Letterlijk een verband, met behalve een afdeling in Groningen ook een poot in Den Haag. Maar in de praktijk Alders een touw waar van twee kanten aan getrokken werd. En dan moest hij voor geld ook nog steeds bedelen bij de NAM. Op zoveel borden kon zelfs de beroepspolderaar niet schaken.

Soms wist de gewezen commissaris van de koning in Groningen zijn naam als oliemannetje waar te maken, bijvoorbeeld door miljoenen los te peuteren voor het verstevigen van scholen. Maar vaker moest hij erkennen dat de versterkingsoperatie nog veel ingewikkelder was dan gedacht: wetenschappelijk, technisch en sociaal. Dat het totaal niet opschoot, valt Alders nauwelijks aan te rekenen. Een bijkans onmogelijke klus ging gepaard met een beperkt mandaat.

Ondertussen zat hij tussen twee vuren. In Groningen werd hij te zeer beschouwd als een vazal van Den Haag, omdat hij zich bij het dienen van alle belangen nooit kon opwerpen als voorvechter van hun zaak. Er was ook kritiek vanuit provinciale staten en gemeenteraden, die zich niet gehoord voelden. Al klonk gister berouw om zijn vertrek: wéér vreest Groningen stagnatie.

Voor het kabinet was Alders een gemakkelijke zondebok. Toen Wiebes’ voorganger Henk Kamp vaststelde dat het in 2016 niet was gelukt de door hemzelf gedane (onrealistische) belofte in te lossen in een jaar vijfduizend huizen te versterken, schoof de minister de schuld ongegeneerd bij de NCG in de schoenen.

‘Op tal van momenten heb ik door de zure appel heen gebeten’, schrijft Alders. Na de starre Kamp werd Wiebes als een verademing ervaren in Groningen. Maar van samen beslissen is met diens dictaten nauwelijks nog sprake, concludeert Alders. Zo kan hij die het vertrouwen moest herstellen niet eens meer instaan voor zijn eigen geloofwaardigheid.

Of hij zichzelf wel eens afvroeg waar hij ooit aan begonnen was? Het antwoord kwam enkele maanden terug in Appingedam in de vorm van een minzame lach. Om Alders heen de kafkaëske toestand van de versterkingsoperatie in het hart van het Groningse aardbevingsgebied, die hij geacht werd te leiden. ‘Iemand moet het doen’, zei hij.

Daar, op het plein in de wijk Opwierde-Zuid, gaat de helft van de huizen plat voor sloop en nieuwbouw. Exact dezelfde huizen aan de overkant zullen het moeten doen met metershoge stalen ‘boekensteunen’ tegen hun zijgevels. Omdat er toevallig op een ander moment in andere gremia over besloten is.

De protestborden achter de ramen: Hans Alders begreep ze. Zelfs de doorgewinterde bestuurder die er vaak in slaagt met een onnavolgbare woordenstroom water in wijn te veranderden, kon dit niet uitleggen. WOENSDAG trok hij die conclusie hardop. 

Lees ook

Een interview met Hans Alders bij zijn aantreden als Nationaal Coördinator Groningen: 'De rode draad is: mensen voelen zich onveilig en onzeker. Wat hangt ons boven het hoofd?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.