Interview

Hanneke Schuitemaker, de vrouw achter het Janssenvaccin, blijft erbij: bescherming van ‘slechts’ twee derde is goed genoeg

Het in Nederland ontwikkelde ‘Janssenvaccin’ is een feit. Maar wat hebben we precies aan een vaccin dat ‘maar’ twee op de drie mensen echt beschermt tegen corona? Tussen de televisieoptredens en internationale interviews door vroegen we het hoofd vaccinontwikkeling Hanneke Schuitemaker.

Hanneke Schuitemaker Beeld Edwin Weers (Janssen)
Hanneke SchuitemakerBeeld Edwin Weers (Janssen)

Mevrouw Schuitemaker, het vierde coronavaccin. Wat hebben we er precies bij gekregen?

‘Ik rijd zelf BMW, maar ik vond het een enorme eer dat het vaccin een paar weken geleden door Trouw werd vergeleken met een Volvo. Betrouwbaar, geen fratsen, gewoon makkelijk in gebruik. Wat we erbij gekregen hebben, is een one-shot vaccin, met maar één prik. Stabiel, het kan in de koelkast, het kan makkelijk gedistribueerd worden. Ik ben er best trots op.’

Wat maakt eigenlijk dat dit vaccin al na één dosis werkt, en de andere niet?

‘Het eerlijke antwoord is: we weten het niet precies. Onze dierproeven toonden dit al aan. Bij apen hadden we ook na een prik al volledige bescherming. En vervolgens hebben we het aangedurfd om te zeggen: dan gaan we met één prik onze fase-drie-studie in.

‘Maar waarom het zo is? We hebben goed nagedacht hoe we het spike-eiwit, dat ons vaccin aanmaakt, moesten stabiliseren, zodat het immuunsysteem er iets langer naar kan kijken. En misschien heeft het ermee te maken dat ons vaccin zelf net iets langer aanwezig blijft om het immuunsysteem te trainen. Dat past in elk geval bij wat we zien in de data: na vaccinatie blijft de effectiviteit toenemen. Dat duidt erop dat de immuunrespons nog door rijpt.’

Maar eerlijk is eerlijk, het is ook ‘maar’ 67 procent werkzaam. U sprong geen gat in de lucht toen u dat hoorde.

‘Nee, natuurlijk niet, ik ben niet gek. Maar als je naar de details kijkt… We hebben het vaccin in acht landen getest, op drie continenten, heel erg opgelet dat we voldoende ouderen hadden, mensen met onderliggende ziekten, diverse minderheidsgroepen. Zodat we een afspiegeling hadden van de bevolking en genoeg mensen erbij hadden die echt risico lopen op serieuze covid: dat was een van de uitgangspunten.

‘Tja, en als je dan in Zuid-Afrika en Brazilië onderzoek doet, waar net die nieuwe varianten waren ontstaan, dan lijkt de werkzaamheid wellicht laag. Maar dat is niet helemaal het geval. Ik denk dat het belangrijk is om te benadrukken dat die 67 procent een gemiddelde is.’

In de VS was het vaccin ook maar 72 procent effectief.

‘Waarom zitten we ook alweer in lockdown? Omdat de ziekenhuizen het niet aankunnen als de zwakkeren in onze samenleving allemaal tegelijk deze ziekte krijgen. Nou, kijk dan eens naar het profiel van het Janssenvaccin. Tegen ernstige covid hebben we 85 procent werkzaamheid, en tegen ziekenhuisopname en dood hebben we volledige bescherming. Precies wat we nodig hebben. Dit is gewoon echt een volwaardig vierde vaccin.’

Bent u niet bang dat een vaccin dat maar gedeeltelijk beschermt nieuwe mutanten kweekt? U pest het virus immers meer, dan dat u het helemaal verdrijft.

‘Daar hebben we wel over nagedacht. Het onderzoek naar die vraag loopt nog, maar in de voorlopige resultaten zien we al dat het vaccin zo tussen de 70 en 80 procent beschermt tegen asymptomatische infectie. Dat is gewoon hartstikke goed nieuws, dan is het virus dus echt helemaal weg.

‘En dan nog hè? Iedereen staart nu naar dat percentage van 67 procent, maar intussen is de kans dat het virus van de een op de ander kan springen, wel met twee derde verminderd. Je moet dit zien in een groepje mensen: wat is de kans dat het virus nog kan rondgaan als je twee derde van hen beschermt?’

Waarom komt het vaccin pas eind volgende maand beschikbaar in ons land? Je zou zeggen: de toestemming is binnen, vooruit met de geit.

‘Ik snap de emotie, maar we hebben altijd gezegd: we gaan leveren vanaf april. Het punt is dat we veel eerder met ons onderzoek klaar waren dan gepland, doordat we de studie in de piek van de pandemie konden doen. Daardoor hebben we veel eerder onze eindpunten bereikt om te kunnen zeggen of het vaccin werkt dan we hadden verwacht. Dus we lopen voor op onze productie. Maar het komt eraan. Er staan gewoon mannen en vrouwen heel hard te werken in onze fabrieken om het vaccin te maken.’

En voor u: op naar de volgende ziekte?

‘Nee, we zijn nog lang niet klaar, allerlei onderzoeken lopen nog. De effectiviteit van ons vaccin wordt met name gedrukt door die nieuwe varianten. We willen begrijpen: wat bepaalt dat je minder effectief beschermd bent tegen die varianten? Kunnen we een vaccin maken dat daar beter op is afgestemd? En we zouden de snelheid waarmee de bescherming intreedt nog wel iets willen verbeteren.

‘Maar eerst denk ik dat ik zaterdag gewoon op mijn stoel ga zitten en voor me uit ga zitten staren. Daar heb ik heel veel zin in.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden