Column

Hang de vluchteling een sluier om

Frank Kalshoven
Migranten proberen illegaal de grens over te steken tussen Griekenland en Macedonië. Politie-agenten vormen een blokkade. Beeld getty
Migranten proberen illegaal de grens over te steken tussen Griekenland en Macedonië. Politie-agenten vormen een blokkade.Beeld getty

Ruimhartig vluchtelingen opnemen? Veel Nederlanders, bleek deze week nog eens uit een onderzoek van deze krant, zijn daar nogal huiverig voor. Het is dan ook niet moeilijk argumenten te verzinnen tegen het opnemen van veel vluchtelingen. Dat kunnen bijvoorbeeld culturele argumenten zijn, economische, demografische, politieke of ethische. Langs dezelfde lijnen kunnen trouwens ook argumenten voor worden bedacht.

De vraag die door de enquête deze week door mijn hoofd ging, luidt: wat zijn voor mij in deze kwestie de argumenten die het zwaarste wegen en dus mijn oordeel bepalen? Ik vond er twee. Een economisch en een ethisch argument. Ik geef ze u in overweging.

Het economische argument luidt: op lange termijn is het effect van immigratie op de welvaart van het ontvangende land nul. Tegen-intuïtief? Misschien, maar het klopt wel.

Straks de economie erachter, eerst informeler. Mijn vraag is dan: denk eens zes generaties terug. Wat was de nationaliteit van deze voorouders van u? Ik moet bekennen: ik kan de vraag zelf niet beantwoorden. En de kans is groot dat u het ook niet weet. Migratieonderzoek wijst namelijk uit: na zes generaties is er geen onderscheid meer te ontdekken tussen de oorspronkelijke inwoners (met ouders afkomstig uit het betrokken land) en de nazaten van immigranten.

De economie hierachter is simpel. Bij de eerste generatie zijn de verschillen groot, in positieve of negatieve zin: het opleidingsniveau, de taalbeheersing, het kindertal, de culturele waarden, de binding met het land van herkomst. Zijn deze verschillen positief, dan geeft de immigratie op korte termijn een extra duwtje aan de groei van het inkomen per hoofd van de bevolking - vandaar dat politieke partijen die het niet zo op vreemdelingen hebben meestal wel positief staan tegenover immigratie van gefortuneerden en getalenteerden. Zijn de verschillen tussen migranten en de ontvangers negatief, dan pakt het inkomen per kop tijdelijk iets lager uit.

Maar naarmate de generaties elkaar opvolgen verdwijnen de verschillen. Het resultaat: er zijn meer koppen, maar er is ook meer inkomen en dus verandert er niets aan het inkomen per kop. Het effect, na een aantal generaties, is nul.

Het ethische argument ontleen ik aan de filosoof John Rawls. In zijn boek A Theory of Justice uit 1971 stelt hij voor morele kwesties te bekijken vanachter een 'sluier van onwetendheid'. Dit is een krachtig gedachte-experiment, waarbij de beschouwer een oordeel velt zonder zijn eigen maatschappelijke en economische positie te kennen. Slavernij is een bekend voorbeeld. Stel u woont in een maatschappij waar de helft van de bevolking slaaf is. U moet oordelen over afschaffen van slavernij. Bent u voor of tegen? In de echte wereld zal dit oordeel (mede) worden bepaald door uw positie, of u slaaf bent of vrij mens. Vandaar het gedachte-experiment: oordeel hier nu eens over zonder dat u uw maatschappelijke positie kent en de kans dus 50 procent is dat u als slaaf door het leven gaat.

Toegepast op de huidige vluchtelingenstroom stel ik mezelf daarom deze vraag: stel dat ik van te voren niet weet of ik een van de miljoenen Nederlanders ben, of een van de tienduizenden vluchtelingen. De kans dat ik al in Nederland woon, is dus veel groter dan de kans dat ik vluchteling ben. Hoe zou ik, vanachter deze sluier van onwetendheid, oordelen over het ruimhartig opnemen van vluchtelingen?

Dat vind ik niet moeilijk. De kans dat ik Nederlander ben mag groter zijn, de impact op mijn leven als ik vluchteling blijk te zijn is duizelingwekkend. Vanachter de sluier zou ik niet durven kiezen voor het weigeren van vluchtelingen.

Hiermee is niet gezegd dat er geen nadelen kleven aan het opnemen van veel vluchtelingen - die zijn er zeker. Maar mijn oordeel is per saldo: toch maar doen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden