Handschrift van lyrische graffiti

Action Painter Cy Twombly, op 83-jarige leeftijd overleden in Rome, had een 'extatische impuls' nodig om te knallen. Snel en zonder nadenken smeerde hij dan de verf op gigantische doeken.

You love him or you hate him. De dinsdag op 83-jarige leeftijd overleden Amerikaanse schilder Cy Twombly, de laatst levende legende van de Amerikaanse abstract-expressionisten, werd door een Franse fan zo aanbeden dat ze een van zijn doeken kuste - met alle gevolgen (lipstickvlekken) vandien. Anderen, onder wie de minimalistische collega-kunstenaar Donald Judd, vonden zijn werk kinderachtig gekras. 'Druppels, spetters en soms een lijn. Niets aan', oordeelde Judd venijnig bij een nieuwe show van Twombly in 1964.


Zelf zei Twombly in een van zijn zeldzame interviews ter gelegenheid van een groot retrospectief in Tate Modern in 2008 dat hij, ondanks zijn kunstopleiding, inderdaad geen professionele schilder is. Hij werkt namelijk niet van negen tot vijf. Hij heeft een noodzaak, oftewel 'een extatische impuls' nodig om te knallen.


Net als Jackson 'the dripper' Pollock was Twombly een 'Action Painter'. Hij had een voorliefde voor een gigantisch formaat doeken, waar hij de verf snel en zonder nadenken met de hand opsmeerde. Spontaniteit en toeval, maar vooral de sensatie van het moment speelden een grote rol, net als de fysieke relatie van de schilder met het doek. Daarbij ontwikkelde Twombly al snel een eigen handschrift van lyrische graffiti. Op een deels witte ondergrond kraste en tekende hij een enigszins mysterieus, aanvankelijk karig patroon van lijnen, letters, droedels en ook mannelijke geslachtsdelen. Vanwege zijn voorliefde voor woorden en mythologische titels, stond Twombly bekend als de 'denker' onder de Action Painters. Hij was ook Europeser dan de rest, beïnvloed door de aardse verfhuid van Art Brutschilder Jean Dubuffet.


Twombly werd in 1928 geboren als Edwin Parker Twombly. Cy was de bijnaam van zijn vader. Als student raakte hij bevriend met Jasper Johns en Robert Rauschenberg. Naar verluidt heeft Twombly aan het leger zijn voorliefde voor letters en tekens te danken - daar werd hij in 1954 opgeleid als cryptograaf. In 1959 vestigde hij zich in Rome, waar hij ook is gestorven.


Twombly heeft beroemde series werken nagelaten, waaronder de poëtische tekeningenserie Poems to the Sea (1959) en de zes schilderijen van Ferragosto, uit 1961, aardkleurige explosies van verf, waarmee Twombly de gekmakende, zomerse hitte van Rome verbeeldde.


Naast schilderijen maakte Twombly ook beelden, en in de herfst van zijn leven trad hij naar buiten als fotograaf. Huis Marseille toonde in 2008 zijn dromerige foto's van interieurs en stillevens. Zijn schilderijen werden in de loop van de tijd sensueler, intenser van kleur, waarbij woorden en schrijven een rol bleven spelen. De bloedrode Bacchus paintings (2005) zijn zelfs een levensgrote ode aan de handeling van het schrijven. En een van de laatste series werken, The Rose, flamboyante en monumentale schilderijen van rozen op houten panelen, zijn met dichtregels van Rainer Maria Rilke gewijd aan het plezier en de vergankelijkheid van het leven.


Twombly is aangekocht door alle grote musea in de wereld, waaronder het Stedelijk Museum Amsterdam. Wie zijn werk permanent wil zien, moet naar Houston, Texas, waar sinds 1995 een museum aan Twombly is gewijd, ontworpen door de Italiaanse architect Renzo Piano.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden