Handleiding leerrechten

Universiteiten wilden ze niet en hogescholen vreesden een administratieve chaos. Maar als de Eerste Kamer instemt (en dat is de verwachting), krijgen alle studenten volgend jaar leerrechten....

Door Marjan van den Berg

‘Ik begin dit jaar aan een universiteit of hogeschool. Krijg ik met leerrechten te maken?

Nog niet. Leerrechten gaan in per september 2007. De Eerste Kamer moet nog wel haar goedkeuring geven.

Ik ben dan al derdejaars. Krijg ik er mee van doen?

Jazeker. Iedereen die zich in september 2007 inschrijft, krijgt de volledige portie leerrechten voor zijn gehele studie. Ook wie al een jaar of langer studeert, krijgt de volle portie. Er is een uitzondering: als je al een opleiding in het hoger onderwijs had afgerond, en als je niet al bezig was met een tweede studie, krijg je geen leerrechten.

Wat zijn leerrechten nou precies?

Met leerrechten kunnen studenten aan hogeschool of universiteit onderwijs inkopen. Een leerrecht is goed voor een jaar (twaalf maanden) onderwijs. De Informatie Beheer Groep (IB-Groep) bijvoorbeeld vergelijkt de leerrechten met een strippenkaart. Wie leerrechten heeft, betaalt collegegeld volgens het (relatief lage) wettelijk tarief. Dat was 1496 euro in het studiejaar 2005/2006, voor dit studiejaar is dat 1519 euro.

Waarom worden leerrechten ingevoerd?

Staatssecretaris Bruno Bruins van Onderwijs (VVD) gaat ervan uit dat studenten daardoor kritischer naar het lesaanbod kijken: wie ontevreden is, kan overstappen naar een andere universiteit of hogeschool. En daardoor zouden, in de opvatting van Bruins, universiteiten en hogescholen ook beter hun best doen om hun lesaanbod zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Met andere woorden: leerrechten moeten de kwaliteit van het hoger onderwijs verbeteren.

Dat kan toch nu ook al?

Zeker. Maar in het leerrechten-systeem voelt de universiteit of hogeschool de overstap van de ontevreden student in de portemonnee. Want leerrechten zijn vooral een nieuwe manier om het hoger onderwijs te financieren. Nu nog krijgt een universiteit of een hogeschool geld van de overheid op basis van het aantal studenten dat afstudeert. Dat gaat veranderen. Een universiteit of hogeschool wordt voortaan gefinancierd overeenkomstig het aantal studenten dat leerrechten komt ‘verzilveren’. Iedere student die vertrekt, betekent voor de universiteit of hogeschool dus een financiële domper.

Hoeveel leerrechten krijg ik eigenlijk?

Iedereen krijgt leerrechten voor de duur van de studie, en één jaar uitloop per master- of bacheloropleiding. De meeste universitaire studies bestaan uit een driejarige bachelor- en een eenjarige master-opleiding. In dat geval krijgt de student dus leerrechten voor zes jaar. Hbo-studenten krijgen vijf jaar leerrechten (vier jaar bachelor plus één jaar uitloop). Studeer je al, dan krijg je leerrechten voor de jaren dat je nog onderwijs volgt, plus volledige uitlooprechten. Zolang je bij dezelfde instelling staat ingeschreven, wordt ieder jaar automatisch een leerrecht van je tegoed afgeschreven.

En als ik langer studeer dan die vijf of zes jaar?

Wie door zijn rantsoen leerrechten heen is, gaat betalen, en fors. Voor de studenten die geen leerrechten meer over hebben, hoeven hogescholen of universiteiten zich namelijk niet langer aan het wettelijk (relatief lage) collegegeld te houden. Voor die studenten mogen zij hun eigen tarief bepalen – tot woede van de studentenorganisaties. Er zit wel een maximum aan: twee maal het wettelijk collegegeld.

Ik heb mijn bachelor keurig in drie jaar gehaald en geen uitloopjaar gebruikt. Mag ik die leerrechten opsparen en later inzetten voor bijvoorbeeld een tweede studie, of extra tijd voor bijvoorbeeld mijn scriptie?

Heb je je bachelor in de vastgestelde periode gehaald, dan mag je je onaangeroerde uitlooprechten van de bachelor meenemen naar je master. Daarvoor heb je dan dus meer tijd. Maar uitlooprechten gelden voor één studie. Pas als je als universitair student je master hebt gehaald of als je als hbo’er je bachelor hebt afgerond, mag je eventueel overgebleven leerrechten opnieuw inzetten voor een tweede studie daarna. Dat wil zeggen: één jaar lang. Wie dan nog leerrechten over heeft, mag ze inzetten wanneer hij maar wil. Deze leerrechten verjaren niet. Wel is het zo dat je niet-gebruikte uitlooprechten voor een hbo-bachelor niet voor een universitair bachelor mag gebruiken, en omgekeerd.

En stel dat ik na vier maanden met mijn huidige studie stop, omdat ik een andere opleiding ga doen?

De leerrechten staan voor één onderwijsjaar maar worden maandelijks verrekend, waarbij de maanden juli en augustus niet meetellen. Wie na vier maanden zijn heil zoekt in een andere studie, heeft vier van de tien maanden verbruikt en heeft voor datzelfde jaar dus nog zes-tiende over. Anders gezegd: begin je opnieuw een studie, dan springt de teller niet op nul.

Wie telt eigenlijk hoeveel leerrechten ik al gebruikt heb en hoeveel ik er nog tegoed heb?

De Informatie Beheer Groep (IB-Groep) in Groningen, die ook de studiefinanciering uitkeert, regelt de administratie. De afdeling die dit gaat doen, krijgt de naam StudieLink. Studielink wordt het digitale loket voor het hoger onderwijs (studielink.nl) waar je je in de toekomst kunt aanmelden, inschrijven en je gegevens over leerrechten kunt raadplegen.

Heeft de invoering van leerrechten ook gevolgen voor mijn OV-kaart of mijn StuFi?

Nee. Leerrechten zeggen niets over de hoogte van je studiebeurs, of over je OV-kaart. Wel komen er bij de bestaande regelingen enkele nieuwe bij. Een van de belangrijkste is de invoering van het collegegeldkrediet: wie wil, kan het collegegeld lenen bij de IB-Groep. Ook voor het collegegeld-tarief dat de universiteit of hogeschool zelf stelt zodra je leerrechten op zijn.

Ik ben begonnen op een hbo-opleiding, waarvoor ik voor vijf jaar leerrechten kreeg, maar ik wil nu ook universitaire modules gaan volgen. Hoe zit dat dan met mijn leerrechten?

In dit geval moet je je inschrijven bij het tweede instituut waar je les wilt gaan volgen. Maar daarvoor hoef je geen extra leerrechten in te zetten. Evenmin hoef je daarvoor collegegeld te betalen.

Of je de tweede studie of extra studieonderdelen volgt aan dezelfde onderwijsinstelling of elders, maakt niet uit – zolang de vooropleidingseisen van de studie het toelaten. Ook maakt het niet uit of je als hbo-student extra universitaire lessen volgt, of andersom.

Door omstandigheden heb ik enkele maanden niet kunnen studeren. En nu?

In twee gevallen kun je je leerrechten ‘bevriezen’.

1. Je kunt je uitschrijven en je leerrechten niet inzetten. Je mag dan geen gebruik maken van de voorzieningen van de universiteit of hogeschool. Het aantal leerrechten van dat jaar dat je niet hebt gebruikt, krijg je terug. Dat gaat in tienden, omdat juli en augustus niet meetellen.

2. Je blijft wel ingeschreven, maar wilt toch geen leerrechten inzetten. Dat kan in enkele, door de wet bepaalde gevallen. Bijvoorbeeld in het geval van bestuursfuncties. Maar omdat je ingeschreven blijft, moet je wel collegegeld betalen - waarvan de universiteit of hogeschool dan zelf de hoogte mag bepalen.

Ik ga enkele blokken op een universiteit over de grenzen volgen. Wat gebeurt er met mijn leerrechten?

Zolang je ingeschreven blijft bij je eigen hogeschool of universiteit in Nederland, is er niets aan de hand: voor onderwijs in het buitenland hoef je dan geen tweede (extra) portie leerrechten in te zetten. In Nederland lopen ze gewoon door. Schrijf je je uit van je Nederlandse onderwijsinstelling, dan worden er ook geen leerrechten meer afgestempeld.

Ik ga in het buitenland studeren en schrijf me bij een buitenlandse instelling in. Kost me dat leerrechten?

Nee. Leerrechten zijn alleen bestemd voor Nederlandse, bekostigde instellingen.

Ik wil even een time-out. Ik heb me uitgeschreven van mijn opleiding, maar begin in het volgende studiejaar weer. Blijft mijn rantsoen leerrechten staan?

Ja.

Ik ben vierdejaars maar moet nog een blok uit mijn tweede jaar inhalen. Moet ik daarvoor extra leerrechten (uitlooprechten) inzetten, of kan ik twee onderdelen tegelijkertijd volgen op één leerrecht?

Dat hangt af van de onderwijsregelingen van de universiteit of hogeschool waar je les hebt. Daarin staat onder andere welke tentamens wanneer gedaan mogen worden. Maar in principe mag je, zolang je nog leerrechten of uitlooprechten hebt, al het onderwijs volgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden