Handen schudden en praten over een nieuwe start. Maar komt de Koreaanse vrede ook daadwerkelijk dichterbij?

De historische ontmoeting tussen de Noord-Koreaanse president Kim Jong-un en de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in werd gekenmerkt door grootse symboliek. Ze praatten zelfs over een vredesverdrag. Is dit het begin van een 'nieuwe geschiedenis'?

Kim Jong-un (links) en Moon Jae-in (rechts) houden elkaars hand vast terwijl ze de grens tussen Noord- en Zuid-Korea overstappen Foto EPA

Halverwege hun historische ontmoeting verlieten de Noord-Koreaanse president Kim Jong-un en de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in vrijdag de beschutting van hun entourages om met z’n tweeën een wandeling te maken. Ze liepen door het groen van de gedemilitariseerde bufferzone die hun landen al 65 jaar van elkaar scheidt. Miljoenen kijkers konden live volgen hoe Kim en Moon onderweg op een bruggetje plaatsnamen en een half uur lang met elkaar praatten.

Het was gissen waar de twee het over hadden: de microfoons registreerden alleen het continue gefluit van de vogels. Toch waren zulke saaie beelden zelden zo fascinerend. Wellicht immers legden de vijanden hier, van leider tot leider, de basis voor een historisch akkoord over vrede en ontwapening van het Koreaanse schiereiland.

Nogal een verschil met driekwart jaar geleden, toen Pyongyang nog dreigde Seoul van de kaart te vegen met een ‘aanval van vuur’. Niet lang daarna kondigde het Noord-Koreaanse regime in weerwil van de internationale gemeenschap aan dat het ‘een volwaardige kernmacht’ was geworden die elke stad in de Verenigde Staten, Zuid-Korea’s bondgenoot, kon treffen.

De twee leiders op het bankje in het park Foto Getty Images

Als we de 36-jarige Kim en de 65-jarige Moon moeten geloven, ligt die periode inmiddels ver achter ons. Beiden deden hun best om uit te stralen dat een nieuw tijdperk in gang is gezet. ‘Vanaf nu begint een nieuwe geschiedenis. Dit is het startpunt van een historisch tijdperk van vrede’, schreef Kim in het gastenboek van Moon. De Zuid-Koreanen voerden de afgelopen weken een publiekscampagne voor de top, met de slogan: ‘Vrede, een nieuwe start.’

Vredesproces

2018 is zo het jaar van een opmerkelijk vredesproces aan het worden. Het begon met Kim die in zijn nieuwjaarstoespraak onverwachts opriep tot vrede en dialoog. Nadat hij zich ook bereid had getoond over zijn kernwapens te onderhandelen, werd de diplomatieke rode loper voor de voormalige paria uitgerold. Hij zal in de komende weken zelfs de Amerikaanse president Donald Trump ontmoeten, naar verluidt in Singapore. Naar de reden van Kims ouverture is het raden, maar aangenomen wordt dat hij zijn land economisch uit het slop wil halen. De internationale sancties zitten hem in de weg.

De progressieve Zuid-Koreaanse president Moon gelooft dat alleen toenadering tussen de beide Korea’s het noorden uit zijn isolement kan halen. Het leidde vrijdagochtend tot het historische moment, toen Kim Jong-un in zijn zwarte Mao-kostuum als eerste Noord-Koreaanse leider de grens met het zuiden overliep en de hand schudde van de Zuid-Koreaanse president. De twee eerdere topontmoetingen, in 2000 en 2007, vonden plaats in Noord-Korea.

Maar betekent dit allemaal werkelijk het kantelpunt na decennia van confrontatiepolitiek tussen de twee Korea’s?

De slotverklaring, door de leiders met een korte speech toegelicht, stond in ieder geval bol van de ambitie. Het meest in het oog sprong het voornemen om, nog dit jaar, met China en de VS te spreken over een permanent vredesverdrag. In 1953 werd alleen de wapenstilstand getekend en technisch gezien zijn de Korea’s nog altijd met elkaar in oorlog. China en de VS zijn daarin partij, omdat hun handtekening – als bondgenoot van respectievelijk Noord en Zuid – ook onder die wapenstilstand staat. Trump lijkt in ieder geval enthousiast. ‘De Koreaanse oorlog komt ten einde!’, twitterde hij. ‘De VS, en zijn geweldige volk, zou heel trots moeten zijn over wat er nu in Korea gebeurt.’

Kim Jong-un (tweede van links), zijn vrouw Sol Ju (helemaal links), Moon Jae-in (tweede van rechts) en zijn vrouw Kim Jung-sook (helemaal rechts) zijn met elkaar in gesprek Foto AFP

Een vredesverdrag zou een grootste prestatie zijn, alleen al omdat het zou betekenen dat het noorden en het zuiden elkaar officieel als land erkennen. Nu nog staat in de grondwet van beide landen dat zij de legitieme regering van het gehele Koreaanse schiereiland vormen.

Kernwapens

Toch hangt alles bij deze nieuwe vredespolitiek af van de belofte van het opgeven van de kernwapens. Pas als Pyongyang zijn nucleaire arsenaal ontmantelt, is echte vrede mogelijk. Dat is tenminste altijd de eis van de VS geweest en een voorwaarde die Moon ook dit keer weer op tafel heeft gelegd.

In de slotverklaring committeren Noord- en Zuid-Korea zich aan een ‘kernwapenvrij Koreaans schiereiland’. De formulering roept meteen de vraag op wat Noord-Korea eigenlijk verstaat onder een ‘kernwapenvrij’ Korea. Sommige experts denken dat Pyongyang onder ‘volledige denuclearisering’ verstaat dat álle kernmachten afstand doen van hun nucleaire wapens. Het zou niet de eerste keer zijn dat Noord-Korea met woordspelletjes probeert terug te krabbelen. De Amerikanen willen dat dit keer koste wat kost voorkomen, het onderwerp zal vermoedelijk de kern zijn tijdens de aanstaande top tussen Kim en Trump.

Ook onder de Zuid-Koreanen bestaat de scepsis. Op een centraal plein in Seoul was een groot scherm neergezet om de ontmoeting live te volgen, maar slechts een handjevol inwoners kwam opdagen. Tijdens de handdruk waren de wegen zoals gewoonlijk volgepakt met auto’s. In de metro volgde een enkeling de gebeurtenissen aan de grens op zijn telefoon.

De weging is moeilijk. ‘Alleen de grootste scepticus houdt vol dat dit niks betekent’, twitterde de Amerikaanse hoogleraar Koreastudies Dave Kang. hij doelde op het – naar verluidt ongeplande – moment toen Kim na de eerste handdruk Moon vroeg om ook even voet te zetten op Noord-Koreaanse bodem. De Zuid-Koreaanse president stemde toe, waarna Kim zijn hand pakte en de twee hand in hand de grens overstapten.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.