Drie vragen Handelssancties

Handelsembargo's zijn er in vele soorten en maten. Wat mag wel en wat mag niet?

De brug in aanbouw tussen Rusland en de Krim. Beeld Pavel Rebrov / Reuters

Justitie onderzoekt zeven Nederlandse bedrijven die meewerkten aan de bouw van een brug tussen Rusland en de Krim. Het OM verdenkt ze van het schenden van Europese sancties. Wat mag niet?

Krijgen Nederlandse bedrijven vaker boetes?

De afgelopen jaren kwamen die vooral in het nieuws als ze in de Verenigde Staten tegen boetes waren opgelopen. De Amerikanen hebben zichzelf die bevoegdheid toegeëigend, zei hoogleraar internationaal recht Cedric Ryngaert in 2015 tegen de Volkskrant. In het verleden werd er weleens geopperd dat Nederland zijn zaakjes zelf zou moeten opknappen. Maar 'de Nederlandse overheid laat het aan de bedrijven over om eruit te komen met de Amerikanen'.

Die overheid mag zichzelf graag verexcuseren als het om de schending van handelsembargo's gaat. In 1984 beloofde Den Haag de Chinezen plechtig dat Nederland geen militaire of strategische goederen meer zou leveren aan Taiwan. Toch kreeg een Nederlands bedrijf in 1985 een exportvergunning voor de levering van militaire radarapparatuur aan die 'opstandige provincie'. Dat was een 'verplichting' die was aangegaan voor de deal met Beijing werd gesloten, zei de toenmalige minister Hans van den Broek (Buitenlandse Zaken) in 1990.

In Nederland is de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) het loket voor ondernemers die met vragen zitten. 'We krijgen ongeveer 300 vragen binnen per jaar. In verreweg de meeste gevallen gaat het om bedrijven die een order krijgen vanuit Rusland en die willen checken of ze daarop in mogen gaan', zegt woordvoerder internationale handel Frans Nederstigt. 'De meesten weten een goede inschatting te maken. Als er vragen leven gaan die meestal over de reikwijdte van de sancties.'

Krimverbod

Europa en Amerika stelden zware sancties in voor de Krim nadat Rusland het schiereiland in maart 2014 had geannexeerd. Assisteren bij het bouwen van de Krimbrug, een prestigeproject van de Russische regering, werd daarmee wettelijk verboden. De sanctie ligt extra gevoelig voor Nederlandse bedrijven na de ramp met vlucht MH17 in 2015.

Weten ondernemers met welke landen ze mogen zakendoen zonder het risico van een boete?

Daar het antwoord op vinden, is niet eens zo eenvoudig. Mag Cuba? Iran? Noord-Korea? Het Office of Foreign Assets Control (OFAC), de Amerikaanse overheidsdienst die dat zou moeten weten, meldt doodleuk op zijn website 'dat het geen specifieke lijst bijhoudt van landen waarmee Amerikaanse onderdanen geen handel mogen drijven'.

De reden? Sancties treffen vaker personen dan landen - en van die foute personen zijn er in de ogen van de Amerikanen wel 6.300. Over hen is wél een lijst.

Dat is de eerste kopzorg voor die brave zakenman: handelsembargo's zijn er in vele soorten en maten. Zo hebben de Verenigde Staten sancties ingesteld die de handel moeten bemoeilijken in 'bloeddiamanten', edelstenen waarvan de verkoop wordt gebruikt om terreurgroepen te financieren.

Over terreurorganisaties gesproken: Al Qaida en Islamitische Staat zijn geen schurkenstaten, maar wel degelijk het doelwit van handelssancties. Net als de handelaren in harddrugs.

Zijn sancties universeel?

De Amerikaanse lijst met embargo's is er maar één. Wat niet mag van Washington mag soms weer wel van Brussel en vice versa. De Europese Unie vaart haar eigen koers, hoewel ze zich wel conformeert aan sancties die de VN-Veiligheidsraad afkondigt. Die houdt een lijst bij die inmiddels 171 A4'tjes beslaat. Daarop duizenden namen van personen, bedrijven en instellingen: van Won Ho, een Noord-Koreaanse beambte actief in Syrië, tot Yuk Tung, een scheepvaartbedrijf in Singapore.

Deze bedrijven liepen de afgelopen jaren tegen de lamp wegens het schenden van sancties

Bedrijf: Delft Instruments

Wanneer: 1992

Als de VS de troepen van Saddam Hoessein in 1991 uit Koeweit verdrijven, treffen Amerikaanse militairen op de Iraanse stellingen nachtzichtkijkers aan, made in Delft. De laatste kijkers bleken net na het uitbreken van de Golfoorlog verscheept. Het bedrijf schikt met de Amerikaanse justitie.

Bedrijf: Fokker Services

Wanneer: 2016

Het vliegtuigonderhoudsbedrijf leverde tussen 2005 en 2010 onderdelen aan Soedan, Iran en Birma (Myanmar), in strijd met de embargo's tegen die landen. Aanvankelijk dreigde de boete hoger uit te vallen. Maar de rechter die hierop aanstuurde, werd in hoger beroep teruggefloten.

Bedrijf: ABN Amro

Wanneer: 2010

'Weloverwogen en systematisch' had ABN Amro volgens de Amerikaanse justitie de handelssancties tegen Iran, Libië, Soedan en Cuba aan zijn laars gelapt. Vijf jaar eerder was de bank al voor 80 miljoen dollar beboet voor het witwassen van Libisch en Iraans geld.

Bedrijf: ING

Wanneer: 2012

De bank had volgens de Amerikaanse autoriteiten jarenlang en zeker tot 2007 de handelssancties tegen Cuba en Iran omzeild. Buitenlandse dochters van ING hielden de betalingen uit de boeken waarbij klanten uit deze twee 'schurkenstaten' waren betrokken. Zo kon voor 1,6 miljard dollar worden doorgesluisd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.