Hamas verzacht anti-Israël standpunt in nieuw manifest, Jeruzalem sceptisch

Hamas nuanceert in nieuw manifest, maar verloochent politieke identiteit niet

Hamas roept niet langer op tot de vernietiging van Israël. Dat blijkt uit een nieuw beleidsdocument dat de radicaal-islamitische Palestijnse beweging maandagavond na jaren van interne discussie en toenemende buitenlandse druk heeft gepresenteerd. In dit nieuwe manifest, het eerste sinds 1988, is ook het artikel geschrapt waarin Hamas wordt beschreven als vleugel van de Palestijnse Moslimbroederschap.

Khaled Meshaal, al sinds 1996 het hoofd van Hamas, krijgt volgende week een opvolger. Beeld afp

Het document geldt als grootste politieke ommezwaai in de geschiedenis van de beweging, die sinds 2007 de controle heeft over de Gazastrook en internationaal wordt gezien als een terreurorganisatie. Maar Hamas verloochent zijn politieke identiteit niet helemaal: in het nieuwe document wordt over het bestaansrecht van Israël niet gerept. Bovendien blijft 'gewapend verzet' tegen de bezetter een geoorloofd middel.

Israël reageert sceptisch. 'Hamas houdt de wereld voor de gek, maar zal hier niet in slagen', aldus David Keyes, een woordvoerder van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. 'Ze bouwen terreurtunnels en hebben duizenden raketten op Israëlische burgers afgevuurd. Dát is het ware gezicht van Hamas.'

Ook Gerald Steinberg, directeur van de in Jeruzalem gevestigde onderzoeksorganisatie NGO Monitor, is weinig hoopvol. 'Het document vervangt het oude handvest niet. Het is een interpretatie die voornamelijk is ontworpen om gematigd over te komen.'

Koerswijziging

Volgens de Brits-Palestijnse academicus Azzam Tamimi, die verschillende boeken over Hamas schreef, blijft het principiële standpunt van Hamas in de oorlog met Israël inderdaad overeind, maar is wel degelijk sprake van een opvallende koerswijziging. Niet langer wordt het conflict vanuit een religieus standpunt benaderd. 'In het nieuwe handvest staat dat Hamas zich niet tegen joden keert vanwege hun religie, maar dat ze een probleem hebben met zionisten die hun huizen bezetten. Daarmee kiest de beweging voor een politieke benadering.'

In het nieuwe document schetst Hamas voor het eerst in duidelijke bewoordingen zijn politieke ideaal: het streeft naar een Palestijnse overgangsstaat langs de grenzen van 1967, het jaar dat Israël de Gazastrook, de Westbank en Oost-Jeruzalem veroverde. Dit komt overeen met het doel van Hamas' grootste politieke rivaal: de Fatah-beweging die wordt geleid door de Palestijnse president Mahmoud Abbas. Zijn Palestijnse Autoriteit voerde op basis hiervan vredesbesprekingen met Israël. Die liepen drie jaar geleden spaak.

Verkiezingen

In 2005 besloten de leiders van Hamas al dat de tijd rijp was voor een nieuw beleidsdocument, maar de verkiezingen van januari 2006 gooiden roet in het eten. Hamas won. Een nieuw manifest zou door zijn politieke tegenstanders te veel kunnen worden gezien als een handreiking.

In de jaren die volgden nam de druk op de beweging toe, zowel intern als van vertegenwoordigers van de Europese Unie en de Verenigde Staten. 'Het handvest werd constant aangegrepen om Hamas te presenteren als een antisemitische beweging die geweld goedkeurt', zegt Tamimi. 'Dat maakte hun onderhandelingspositie er niet makkelijker op. Met het nieuwe handvest kunnen ze zich beter positioneren.'

De premier van Israël,Benjamin Netanyahu. Beeld afp

Opening voor betere relatie

De verwijdering van het artikel waarin Hamas wordt geassocieerd met de Moslimbroederschap opent de weg voor verbeterde relaties met Egypte en de Golfstaten, die de Moslimbroederschap als terreurbeweging beschouwen. Toch zal het hier voorlopig niet van komen, verwacht Tamimi. 'De relaties tussen Hamas en deze landen zijn erg bekoeld. Het is onwaarschijnlijk dat hier snel verandering in komt.' Hij verwacht wel dat Westerse landen en sommige moslimlanden verheugd zullen reageren op de 'verzoenende toon' die Hamas aanslaat.

De presentatie van het nieuwe manifest valt niet toevallig samen met de verkiezing van een nieuwe Hamas-leider, volgende week. De Palestijnse ex-premier Ismail Haniyeh wordt genoemd als grootste kanshebber om Khaled Meshaal, die sinds 1996 aan het hoofd van de beweging staat, op te volgen. Tamimi: 'Hij wil dat het veranderde manifest als zijn erfenis de boeken ingaat en heeft hier hard voor gestreden.'

Volgens Steinberg van NGO Monitor heeft het moment van presentatie vooral te maken met de ontmoeting tussen de Palestijnse leider Mahmoud Abbas met de Amerikaanse president Trump, die over twee dagen zal plaatsvinden in het Witte Huis. 'Abbas heeft de subsidie die de Palestijnse Autoriteit tien jaar lang voor de elektriciteit in Gaza heeft betaald onlangs ingetrokken. Het document van Hamas is een duidelijke poging om steun te vergaren in het conflict met Abbas.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.