Halve heilige Obama stelt als oud-president veel mensen teleur

Wat is erger: de elite verder helpen of verder geholpen worden door de elite? Met de acceptatie van 400 duizend dollar voor een toespraak op een gezondheidsconferentie in september, gesponsord door een financiële firma, heeft oud-president Barack Obama zich de woede en teleurstelling op de hals gehaald van progressieve partijgenoten en anderen.

Obama op een boot met de Britse miljardair Richard Branson. Beeld reuters

'Zorgelijk', zei senator Elizabeth Warren, vooraanstaand lid van de linkervleugel van de Democraten. 'Smakeloos', zei senator Bernie Sanders, die als presidentskandidaat de scheuren in de Democratische partij blootlegde. 'Volgens mij ziet dat er gewoon niet goed uit.'

Met zijn knieval voor het grote geld - vorige week verdiende hij ook al 400 duizend dollar met een interview op een bijeenkomst van adverteerders - vergroot de prominentste Democraat van allemaal opnieuw de afstand tussen zijn partij en de gewone Amerikaan. Hoezeer hij als president ook voor hen is opgekomen, en hoezeer hij als president ook juist de kapitalistische graaiers aan banden probeerde te leggen.

Koren op molen van Trump

De vergoeding is koren op de molen van Donald Trump, die zich tijdens de presidentsrace vorig jaar opwierp als beschermer van het vergeten volk van Amerika: de mannen en vrouwen in fabrieken en op boerderijen die er in de afgelopen jaren nauwelijks op vooruit zijn gegaan. Rijkeluiszoon Trump wist die kiezers beter te raken dan lagere-middenstandsdochter Clinton, mede vanwege haar betaalde toespraken voor grote banken. Trump was de man van Main Street, Clinton de vrouw van Wall Street. Nog steeds geloven zijn kiezers daarin, ook al behartigt Trump met zijn belastingplannen, gezondheidszorgvoorstel en afschaffing van allerlei beschermende regelgeving vooral de belangen van de rijkste bovenlaag van Amerika - waartoe ook hijzelf en zijn familie behoren. Het kabinet-Trump zit vol bankiers en miljardairs, die zonder al te veel zorg voor de achterblijvers een vrij voortvarende kapitalistische agenda uitvoeren.

Voor veel kiezers lijkt de schijn van belangenverstrengeling erger dan daadwerkelijke belangenverstrengeling. Aanschurken tegen de bovenste 0,1 procent is problematischer dan er deel van uitmaken.

Obama laat zich al sinds zijn vertrek uit het Witte Huis fêteren door zijn rijke en/of beroemde kennissenkring. Je zag hem kitesurfen bij het Caribische privé-eiland van de steenrijke Britse zakenhippie Richard Branson. Je zag hem foto's maken van zijn vrouw Michelle op het jacht van de ook steenrijke platen- en filmmagnaat David Geffen, met weer een tropisch eiland op de achtergrond (dit keer in Frans Polynesië) en met als medegasten Oprah Winfrey, Tom Hanks en Bruce Springsteen. Tussendoor had hij lunch met de onvermijdelijke Bono in een (overigens niet zo heel dure) New Yorkse eetgelegenheid. Daarnaast had je de boekendeal: voor hun Witte Huis-memoires krijgen Barack en Michelle Obama samen naar verluidt 65 miljoen dollar. 'Waarom ook niet?', schreef The New York Times maandag in een commentaar. 'Obama is een baanbrekend figuur en gevestigde schrijver die een stormachtige periode heeft doorstaan. Als echtpaar hebben de Obama's stijl, empathie en hoge standaarden meegebracht naar het Witte Huis. Er zijn niet veel presidentiële terugblikken waarvan zoveel te verwachten valt.'

Rijkeluispartij

Maar juist vanwege die hoge standaarden is het postpresidentiële gedrag van de halve heilige Obama teleurstellend, constateert de krant. Bij elkaar opgeteld toont hij een verrassend gebrek aan gevoel voor de politieke verhoudingen van het moment. Obama heeft aangekondigd zich te gaan inzetten voor de achterblijvers in Amerika, maar met de vergoeding voor zijn toespraak bestendigt hij het imago van de Democraten als een rijkeluispartij die het contact met gewone Amerikanen is kwijtgeraakt.

Dat is geen probleem van vandaag of gisteren. De Democraten verloren hun eerste grote groepen witte arbeiders in de jaren zeventig als gevolg van de 'Zuidelijke Strategie' van de Republikeinen. Die zagen dat de Democratische focus op emancipatie van de zwarte onderklasse hun de kans gaf de witte rednecks los te weken, wat in 1980 leidde tot de verkiezing van Ronald Reagan.

Die 'herschikking' is met de verkiezing van Trump ook in het noorden aanbeland. Met hun blijvende focus op minderheden vergaten de Democraten de grootste minderheid: de witte onderklasse die vindt dat andere achtergestelden (zwarte Amerikanen, immigranten, vrouwen, niet-hetero's) te veel worden voorgetrokken. Toen anderen na de crisis weer kwamen bovendrijven, bleven zij worstelen om het hoofd boven water te houden.

Senator Bernie Sanders. Beeld afp

Arbeiders

De campagne van Bernie Sanders, een onafhankelijke gelegenheidsdemocraat die zag wat de Democraten zelf niet zagen, was een teken aan de wand: de economie was voor veel witte stemmers belangrijker dan emancipatie. Ook Clinton leek het door te krijgen. 'We zijn de partij van de arbeiders', zei zij in augustus vorig jaar tijdens de Democratische Conventie in Philadelphia. 'Maar we hebben niet goed genoeg ons best gedaan om te zien wat jullie doormaken.'

Maar het was te laat om het tij te keren, zoals het ook te laat was voor de PvdA of Labour om het tij te keren. De Democratische Partij is in de ogen van de witte achterblijvers een partij van het establishment geworden, van mensen die het getroffen hebben en geluk hebben gehad. Met elke endorsement van Clinton door een Hollywood-coryfee werd de kloof met de rest van Amerika groter. Met elke speech van een Meryl Streep zien de Trump-kiezers hun stem bevestigd.

Vorige maand begon de Democratische partij een 'eenheidstoernee', om te laten zien dat de kloof tussen partij-establishment (Clinton) en de opstandelingen (Sanders en zijn aanhang) inmiddels gedicht is. Maar die eenheid is nog ver te zoeken: Sanders weigerde zich Democraat te noemen, en de nieuwe duo-voorzitter van de partij, Keith Ellison (ook een man uit de Sanders-hoek) gaf Obama mede de schuld voor de verkiezingsnederlaag. Met zijn speech-vergoeding voedt Obama de verdeeldheid binnen zijn eigen partij. De Republikeinen hoeven er niets voor te doen.

Lees ook

Kritiek op Wall-Street-rede Obama voor vier ton zwelt aan
Senator Bernie Sanders noemt de schnabbel 'onsmakelijk'. De net zo progressieve senator Elizabeth Warren is 'verontrust'.

Trump levert weer kritiek op de media terwijl journalisten zonder hem dineren
Donald Trump heeft op de honderdste dag van zijn presidentschap het jaarlijkse diner van politieke verslaggevers overgeslagen en in plaats daarvan een toespraak gehouden waarin hij de media afkraakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.