Burgemeester Femke Halsema in de Amsterdamse gemeenteraad.

reportage boerkadebat

Halsema neemt niets terug: het boerkaverbod blijft ‘on-Amsterdams’

Burgemeester Femke Halsema in de Amsterdamse gemeenteraad. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema moest vandaag in de gemeenteraad vragen beantwoorden over haar uitspraak dat zij weigert het ‘on-Amsterdamse’ boerkaverbod te handhaven. Wie excuses had verwacht, komt bedrogen uit. 

In Pluche, de politieke memoires die Femke Halsema schreef over haar tijd als Tweede Kamerlid, analyseert zij nauwgezet een paar politieke blunders. Zo roddelde ze ooit met een journalist over een vertrouwelijk onderhoud met de koningin - citaten die vervolgens in de krant belandden. Een stommiteit die te wijten was aan haar onervarenheid, ijdelheid en de behoefte om te behagen, stelde ze achteraf.

Mocht Halsema zich ooit nog eens wagen aan een Na het pluche, over haar jaren als Amsterdamse burgemeester, dan zal dat boek ongetwijfeld een interessante evaluatie bevatten van haar uitspraak dat zij weigert het ‘on-Amsterdamse’ boerkaverbod te handhaven. En van de rel die zij de afgelopen dagen ontketende.

Het eerste deel van die zelfanalyse voltrekt zich woensdag al in de Amsterdamse gemeenteraad. Daar krijgt Halsema vragen van VVD, CDA en Forum voor Democratie. Wat heeft haar bezield om voor de camera van stadsomroep AT5 met een ondeugende blik te beweren dat ‘de wet on-Amsterdams is’ en dat zij hem daarom niet zal handhaven, willen de rechtse partijen van haar weten.

Wie excuses of gemompel had verwacht over ‘onhandige uitspraken’ komt bedrogen uit. Halsema neemt niets van haar woorden terug, en betreurt alleen dat er ‘bij sommigen een misverstand over is ontstaan’.

Ze legt rustig uit dat ze haar uitspraak vrijdag deed in een debat met een gesluierde jonge moslima die haar confronteerde met een interview van tien jaar geleden. Kamerlid Halsema zei destijds dat ze ‘niet kon wachten tot de dag dat elke vrouw in Nederland in vrijheid haar hoofddoek zou afslingeren’. Halsema: ‘Ik heb haar erop gewezen dat ik in datzelfde interview ook zei dat ik al die vrouwen altijd zou beschermen in hun recht zich te sluieren.’

‘Natuurlijk ook in Amsterdam’

Zo kwam het gesprek vrijdag op het boerkaverbod, de wet die na jaren van Haagse discussies afgelopen zomer door de Eerste Kamer werd aangenomen. Het is een wet waar de politicus Halsema altijd tegen was. En met de aanvaarding van het ambt van burgemeester heeft ze van dat gedachtengoed geen afscheid genomen, zegt ze tegen de raad. Met dat ‘on-Amsterdams’ verwees ze naar de filosoof Spinoza die de stad ooit omslachtig prees om de grote godsdienstvrijheid die er heerst.

Maar, voegt ze eraan toe, ze heeft over het boerkaverbod ook tegen AT5 gezegd dat dat ‘natuurlijk ook geldt in Amsterdam’. Om er direct aan toe te voegen dat je als burgemeester vervolgens het recht hebt om te kiezen of je prioriteit geeft aan de handhaving van die wet.

‘Ik moet het oliemannetje of zo u wilt het olievrouwtje zijn in Eberhards grote schoenen’

Bij het aantreden van Femke Halsema als burgemeester van Amsterdam spraken we haar uitgebreid. ‘Ja, ik bezit de stevigheid en de kalmte om de stad te helpen in moeilijke perioden.’ Lees het interview hier.

De stad heeft al problemen genoeg met criminaliteit en terroristische dreiging, en dus vindt Halsema dat het haar bevoegdheid is om boetes voor vrouwen in nikab achterwege te laten.

Daarin staat de burgemeester bepaald niet alleen, benadrukt ze nog maar eens fijntjes. De hoofdcommissaris van politie, de hoofdofficier van justitie en een meerderheid van de gemeenteraad steunen die opvatting. Zelfs de lokale VVD-leider Erik van der Burg merkt op dat de politie wel iets beters te doen heeft dan achter ‘mevrouwen met een bepaalde outfit’ aan te zitten. En dan zijn er nog vervoersbedrijf GVB, onderwijs- en zorginstellingen die allemaal zeggen dat ze niet van plan zijn hun beleid over gezichtsbedekkende kleding aan te passen. Ook de burgemeesters van Utrecht en Rotterdam hebben de afgelopen dagen laten weten dat zij ‘geen prioriteit’ zullen geven aan het handhaven van een boerkaverbod.

Applausje

Geen moment heeft Halsema het moeilijk. Ze deelt zelfs nog wat sneertjes uit aan het kabinet en oogst een applausje van een raadsmeerderheid voor een schrobbering van de CDA’er Diederik Boomsma die zegt dat het boerkaverbod laat zien dat er grenzen zijn aan de vrijheid van religie. ‘Uw partij stelt juist steeds bij hoog en bij laag dat het boerkaverbod niet gaat over de vrijheid van religie, maar over de veiligheid.’

Femke Halsema met wethouders Rutger Groot Wassink (GroenLinks) en Udo Kock (D66). Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Als nieuwe burgemeester heeft Halsema nu geleerd dat haar politieke speelruimte groot is. In haar toekomstige memoires zal ze vast ook aandacht besteden aan de vraag die ze in de raad niet hoeft te beantwoorden: wat is ze met deze affaire opgeschoten?

De keuze voor het woord ‘on-Amsterdams’ heeft een stroom van boze reacties opgeleverd over de persoon Halsema en de arrogantie van ‘de republiek Amsterdam’. Voor de rechtse partijen heeft de invoering van het boerkaverbod en de handhaving ervan als symboolpolitiek prestigeproject onmiskenbaar aan belang gewonnen. Dat moet voor een burgemeester die bij haar aantreden een ‘verbindende rol’ voor zich zag best een beetje zuur zijn.

Verbod op gezichtsbedekkende kleding

Een meerderheid van de Eerste Kamer stemde op 26 juni 2018 in met de wet die gezichtsbedekkende kleding verbiedt. PvdA, GroenLinks, SP en D66 stemden tegen. De PVV pleitte in 2005 al voor een ‘boerkaverbod’ in de gehele publieke ruimte.

De wet verbiedt kleding te dragen die het gezicht bedekt of alleen de ogen onbedekt laat, zoals een integraalhelm, een bivakmuts of een nikab. Dit kan de communicatie belemmeren en soms onveilig zijn. Het verbod geldt in onderwijsinstellingen, het openbaar vervoer, overheidsinstellingen en zorginstellingen.

België en Frankrijk gingen Nederland voor. Wie de wet overtreedt, riskeert een boete die kan oplopen tot 400 euro. Om hoeveel gesluierde vrouwen het gaat, is niet duidelijk. Het kabinet spreekt over maximaal vierhonderd. De wet is nog niet in werking getreden. Eerst moet duidelijk worden vastgesteld hoe zij gehandhaafd moet worden.

Woordvoerders van islamitische organisaties, noemen het ‘symboolpolitiek’. De overheid geeft een signaal af dat vrouwen met een nikab of boerka niet welkom zijn, zegt Marianne Vorthoren (40), directeur van Stichting Platform Islamitische Organisaties Rijnmond.

‘De overheid biedt schijnveiligheid en beperkt de vrijheid van sommige burgers’, vindt ook Esmaa Alariachi (39) van stichting Al Nisa, een landelijke organisatie die opkomt voor het zelfbeschikkingsrecht van islamitische vrouwen. ‘Sommige vrouwen zullen bepaalde plekken vermijden’, zegt Alariachi. Ze vreest voor een ontwikkeling waarbij ook andere religieuze uitingen niet meer getolereerd zullen worden. ‘En dat moeten we niet willen in Nederland’, aldus Alariachi.

Hanin Ballan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.