Halloween in Nederland: pompoenen zijn niet aan te slepen

De pompoenen zijn niet aan te slepen en de mummiepakken ook niet. Halloween wordt elk jaar groter. De horrorbehoefte gaat samen met het verlangen naar tradities die aan vaste periodes van het jaar zijn verbonden.

Populair gezinsuitje in de herfstvakantie: Pompoendagen in het Brabantse Asten. Beeld Aurélie Geurts
Populair gezinsuitje in de herfstvakantie: Pompoendagen in het Brabantse Asten.Beeld Aurélie Geurts

Eerst was de mens een jager-verzamelaar, toen ging hij aan landbouw doen, toen kreeg hij tradities, toen ging de commercie met die tradities aan de haal. Kijk je naar de opkomst van Halloween in Nederland, dan zie je de evolutie in omgekeerde richting: eerst zette de commercie Halloween in de markt, daarna werd het een traditie, daarna ging de landbouw op die traditie inspelen en gingen jager-verzamelaars op zoek naar pompoenen.

'Als mensen om pompoenen vragen, dan zorg je voor pompoenen', zegt akkerbouwer Giel van Gemert, die zijn pompoenen uitstalt aan de weg tussen Vught en Esch. Meer dan 800 pompoenen verkocht hij de afgelopen weken, ongeveer acht keer zoveel als vijf jaar geleden, toen hij voor het eerst een Halloweenassortiment langs de weg had.

Sindsdien heeft Van Gemert heel wat 'vrije hoeken' van zijn land ten behoeve van Halloween in gebruik genomen. Pompoenen in de maten XL en XXL waren dit jaar in september al weg. Wie nog een mooie langwerpige pompoen maatje M wil bemachtigen - 'de beste om een gezicht in te kerven' - moet opschieten. Alle kinderen die zijn erf aandoen, krijgen kleine kalebasjes cadeau die al gezichtjes hebben.

Vergelijk het huidige Nederlandse oktoberlandschap met dat van tien, vijftien jaar geleden: het verschil is pompoenvormig. In dit pompoenenland wordt de herfstvakantie steeds meer een Halloweenvakantie waarin Heel Holland Uitholt. Het CBS kwam in de week voor Halloween toepasselijk met pompoenstatistieken. Flevoland is pompoenkampioen, hier is eenderde van de 813 hectare landbouwgrond bedekt met louter pompoenen.

Nog nooit lagen zoveel pompoenen langs Nederlandse binnenwegen als in 2016 en werden in feestwinkels zo veel bebloede verpleegstersjurken en plastic kettingzagen verkocht. Halloween wordt elk jaar groter en het einde is nog niet in zicht. Veel scholen zijn Halloween gaan vieren en Halloweenfeesten voor volwassenen zijn in opmars.

Astrid Hoofs van feestwinkel Hoofs in Den Bosch weet dat volwassenen minstens zo dol zijn op Halloweenkleding als kinderen. Een jaar of tien geleden moesten Halloweenadepten het vaak nog doen met het griezelassortiment van carnaval. Anno 2016 bestrijken Halloweenoutfits bij Hoofs ettelijke tientallen vierkante meters. Voor dames zijn er killerverpleegstersjurken, horrorbruidsjaponnen en botten-panties, voor heren mummiepakken met naar buiten bungelende darmen en geraamtekostuums oftewel 'röntgenkledij'. Populair bij stellen:zij als gothic horrorroodkapje, hij in grootmoeders nachthemd met wolvenkop. Een nieuwe branche zijn bebloede afgehakte ledematen en latexwondendie je op je huid aanbrengt.

Het perfecte Halloweenkostuum

Myriam Pol weet precies wat u aan kunt trekken om dit weekeinde Halloween te vieren.

Wie horrorclowns en moordende verpleegsters geen aanwinst vindt, kan mopperen dat Nederlanders griezeligere kuddedieren zijn dan lemmingen en dat Halloween ons is aangedaan door commerciële jongens die het een kwart eeuw terug vanuit de VS naar Nederland brachten om iets te doen aan de 'lauwe' winkelomzetten in september en oktober. Feit is dat Halloween in Nederland inmiddels veel méér is dan alleen een commercieel evenement.

'Mensen hebben meer behoefte aan feest dan vroeger', signaleert Astrid Hoofs van feestwinkel Hoofs. Verklaar het hoe je wilt: uit sleur, stress, saaie beeldschermbanen, zorgen over de economie of een tijdloze behoefte uit de band te springen. Waarschijnlijk heeft ook het Zwartepietendebat Halloween in de kaart gespeeld. Controverse is funest voor plezier: als je je niet meer mag uitleven als zwarte knecht, doe je dat als opengesneden mummie of seriemoordenaar.

De gouden formule van Halloween is de combinatie van feest en horror. Halloween was een Keltisch oogstfestijn dat na de kerstening van de Britse eilanden opging in het Allerzielenfeest. Het griezelelement is recent en van Amerikaanse bodem, waar het feest belandde via Schotse en Ierse immigranten. In de VS werd Halloween een soort herfstcarnaval met Hollywoodhorror. Feesten met personages waar we 'lekker bang' voor zijn, werden in de tweede helft van de 20ste eeuw gestaag populair.

Pompoendagen in het Brabantse Asten. Beeld Aurélie Geurts
Pompoendagen in het Brabantse Asten.Beeld Aurélie Geurts

Vervagen van het christelijk jaar

De hoofdoorzaak van de opmars van Halloween in Nederland zou ook de behoefte kunnen zijn aan tradities die aan specifieke periodes van het jaar zijn verbonden. Ontkerkelijking en globalisering hebben het jaar 'vlakker' gemaakt. De liturgische kalender bepaalt het jaar niet meer - een meerderheid van de Nederlanders weet over Hemelvaart en Pinksteren weinig meer dan dat het vrije dagen zijn.

Zoals je in de comeback van oude Hollandse seizoensgroenten een reactie kunt zien op het geglobaliseerde supermarktaanbod, zo kun je beweren dat de opmars van Halloween voortvloeit uit een leegheid als gevolg van het vervagen van het christelijk jaar. De felste kritiek op dit nieuwe feest komt niet voor niets uit protestants-christelijke kring. In zijn horrorgedaante is Halloween ouderwets heidens en protestanten deden sowieso al nooit aan Allerheiligen en Allerzielen.

Ook de afgelopen weken protesteerden weer diverse lokale SGP- en ChristenUnie-fracties tegen Halloween-optochten waarin ze kwalijke spiritistische elementen ontwaren.

Katholieke protesten zijn uit Nederland niet bekend. Met flink wat goede wil kun je onder de plastic laag Hollywoodhorror iets van het oude Allerzielenfeest herkennen - de naam Halloween komt van All Hallows Eve oftewel Allerheiligenavond.

Geen katholiek land waar Allerheiligen (1 november) en Allerzielen (2 november) belangrijkere feestdagen zijn dan in Mexico: velen hullen zich dan in kleurrijke kleding gelardeerd met doodshoofden en beenderen. Die Mexicaanse doodshoofdkleding vindt nu gretig aftrek in feestwinkel Hoofs in Den Bosch. Zo keert Allerzielen via een flinke omweg terug in Brabant, al weten kopers van doodshoofdcolberts dat niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden