Opinie

Halbe Zijlstra: 'Zou het niet eenvoudiger zijn alle toeslagen af te schaffen?'

Het belastingstelsel moet geen wenselijk gedrag afdwingen, maar terug naar zijn kerntaak: geld innen. Dat schrijft Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van de VVD.

Halbe Zijlstra Beeld anp

Het belastingstelsel moet op de schop. Het systeem is te ingewikkeld en moet drastisch vereenvoudigd worden, zo concludeert ook de commissie-Van Dijkhuizen. Het debat over belastingherziening gaat echter te veel over welke tarieven omhoog en omlaag moeten en te weinig over de omvang van het belastingstelsel en de rol van belastingen in de samenleving. Maar juist dáárover moet het debat gaan. Want de overheid probeert via een uitgedijd belastingstelsel de samenleving vergaand te beïnvloeden.

Voor liberalen zullen belastingtarieven altijd te hoog zijn, laat daar geen misverstand over bestaan. Het verlagen van belastingen zal altijd op steun van de VVD kunnen rekenen, zodra dat financieel verantwoord is. Belastingen moeten economische groei en werkgelegenheid zo min mogelijk in de weg staan. Het is daarom goed te constateren dat de politiek steeds meer kijkt naar de stijgende lasten op arbeid. Alleen moeten hier dan niet weer hogere belastingen op bijvoorbeeld vermogen of winst tegenover staan, zoals veelvuldig wordt bepleit. Het is logischer om de groeiende uitgaven aan zorg en sociale zekerheid te beperken, zodat de lasten op arbeid niet hoeven te stijgen.

We moeten beseffen dat belastingen slechts één doel dienen: het innen van geld. Zodat de overheid kan investeren in zaken zoals wegen, politie en scholen. In plaats daarvan is het belastingstelsel verworden tot een moloch die op een onzinnige manier geld rondpompt en een maakbare samenleving nastreeft.

 
Weet de overheid echt beter wat goed is voor de mensen dan de mensen zelf?
Beeld anp

Fiscale moloch
Het toeslagensysteem is de meest zichtbare uiting van die fiscale moloch. Ruim tweederde van de Nederlandse huishoudens krijgt een toeslag. Per maand wordt meer dan een miljard euro uitgekeerd door de Belastingdienst. Geld dat vaak is opgebracht door diezelfde tweederde van de huishoudens via bijvoorbeeld de inkomstenbelasting of de btw. De zorgtoeslag is een sprekend voorbeeld van deze onzinnige carrousel van belastinggeld. Iedere Nederlander is verplicht verzekerd en betaalt een zorgpremie. Om dit te compenseren, geeft de overheid miljoenen Nederlanders een zorgtoeslag. En om dit te betalen, moeten al die miljoenen Nederlanders weer belasting betalen aan de overheid.

Zou het niet veel eenvoudiger zijn al die toeslagen af te schaffen en om te zetten in lagere belastingen? Vanuit de gedachte: wat je niet uitkeert, hoef je ook niet te innen? Bovendien voorkom je hiermee dat via allerlei omwegen inkomenspolitiek wordt bedreven. In de zorgsector wordt bijvoorbeeld in talloze regelingen op verdekte wijze steeds meer en steeds vaker vergaande solidariteit afgedwongen tussen rijk en arm, in plaats van tussen gezond en ziek. Terwijl inkomenspolitiek openlijk via het belastingstelsel zou moeten lopen.

Veel minder zichtbaar is hoe de fiscale moloch steeds verder ingrijpt in de samenleving en individuele keuzes beïnvloedt. Als een schaapsherder poogt de overheid de kudde burgers de goede kant op te 'prikkelen' door via het belastingstelsel de keuzes van mensen te beïnvloeden. Met de beste bedoeling lijkt de politiek van links tot rechts zich maar moeilijk te kunnen beheersen in de roep om steeds maar meer fiscale prikkels. Liggen er te weinig zonnepanelen op de daken? Wordt er te veel energie gebruikt? Te weinig groen belegd? Te veel gerookt? Te weinig bedrijfsopleidingen gevolgd? Te veel schulden gemaakt? Te weinig elektrisch gereden? Laat de Belastingdienst maar fiscale prikkels maken, klinkt het al snel.

 
Belastingdienst keert per maand meer dan een miljard euro aan toeslagen uit
Beeld anp

Verstikkende bureaucratie
Mede hierdoor is een veel te ingewikkeld belastingstelsel ontstaan, waarbij we het overzicht volledig zijn kwijtgeraakt. Want hoe kunnen we uitleggen waarom voor konijnenvoer een laag btw-tarief geldt en voor caviavoer een hoog btw-tarief? Terwijl voor duivenvoer weer een laag btw-tarief geldt, mits dit voer is samengesteld uit granen en peulvruchten waar maximaal 5 procent oliehoudend zaad aan is toegevoegd. Dit soort micromanagement schiet het doel van belastingen volledig voorbij en zorgt bovendien voor een verstikkende bureaucratie die nodig is om deze regels te maken, uit te voeren en te controleren.

Maar de veel fundamentelere vraag bij al die fiscale prikkels, is wat de 'goede richting' is waarin mensen door de overheid worden gestuurd. Weet de overheid werkelijk beter wat een goede keus is dan de mensen zelf? Worden nog wel vrije keuzes gemaakt? De VVD zegt luid en duidelijk nee. Ook de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling waarschuwt inmiddels dat er grenzen zijn aan de beïnvloeding van gedrag door de overheid. De Raad geeft terecht aan dat de overheid niet zomaar onbewust allerlei waarden kan opleggen, aangezien dit de vrijheid van mensen beperkt. Dit is mij uit het hart gegrepen. De politiek moet stoppen met het opleggen van maakbaarheidsidealen via de belastingen.

Eerder heb ik aangegeven dat de overheid terug moet naar de kerntaken. Dit geldt dus ook voor het belastingstelsel, namelijk simpelweg het innen van geld. Daarbij moet inkomensondersteuning voor wie dat echt nodig heeft, plaatsvinden via bestaande uitkeringen en gerichte verlaging van belastingen en niet via het massaal rondpompen van miljarden aan toeslagen. Alleen zo'n belastingstelsel zal bijdragen aan een vrije samenleving met meer ruimte voor economische groei en werkgelegenheid.

Halbe Zijlstra is fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer

 
Hoe kunnen we uitleggen waarom voor konijnenvoer een laag btw-tarief geldt en voor caviavoer een hoog btw-tarief?
Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.