Halbe Zijlstra pakt Henk en Ingrid junior

Als docent zie ik weinig echte langstudeerders. Maar de enkelen die ik zie, hebben er steevast dringende redenen voor.

Hij ligt ergens te verstoffen, in de krochten van de ministeries. Jarenlang ongebruikt. Maar nu we hebben hem hard nodig. De Tweede Kamer hoeft er maar naar te vragen en staatssecretaris Halbe Zijlstra moet hem spoorslags afstoffen: de emancipatieeffectrapportage, kortweg EER. Zoiets als een milieueffectrapportage maar dan over vrouwen.

De EER toetst wat het beoogde effect van voorgenomen beleid is op de positie van vrouwen. Omdat de EER kijkt naar vrouwen van verschillende etnische en sociaal-economische achtergronden, is de EER informatief over alle groepen die van de impliciete beleidsstandaard afwijken. Die standaard is meestal de gezonde witte middenklasseman, zeg maar Norman (de norm-man).

Wettelijk verplicht

Anders dan de milieueffectrapportage is de EER helaas nooit wettelijk verplicht gesteld. Maar als de meerderheid van de Tweede Kamer er om vraagt, moet de regering hem eigenlijk wel uitvoeren. Zo’n EER is hard nodig bij de beoogde bezuinigingen van Zijlstra op het hoger onderwijs. Want die lijken vooral ontmoedigend voor vrouwen, etnische minderheden en sociale stijgers, wier ouders zelf niet hebben gestudeerd.

Zijlstra wil de komende vier jaar 1,5 miljard bezuinigen op het hoger onderwijs. Dat betekent 2.500 docenten minder in 2012. Zijlstra wil de studiebeurs beperken tot de bachelor. Aan een bachelor alleen heb je niets. Slechts de master geeft kans op een goede baan. De student moet de master voortaan echter helemaal zelf bekostigen of lenen. Dat zorgt voor een forse extra schuld.

Armlastingen

Vooral studenten met lager opgeleide ouders zullen dat risico niet snel durven nemen. De maatregel ontmoedigt dus vooral kinderen van lager opgeleiden en andere armlastigen, en zet ze ertoe aan het hoger onderwijs voortijdig te verlaten.

Langstudeerders (die meer dan 6 jaar doen over bachelor plus master) krijgen een boete van 3.000 euro per jaar, bovenop het collegegeld van bijna 2.000. Ze verliezen ook hun OV-kaart. De opleiding betaalt bovendien een boete van 3.000 euro per student per jaar. Een uitstekende impuls voor een zesjescultuur: zowel student als docent heeft er zo immers belang bij dat de student met de hakken in de sloot toch afstudeert, teneinde hoge boetes te vermijden.

Eenzaam avontuur

Als docent zie ik weinig echte langstudeerders. Maar de enkelen die ik zie, hebben er steevast dringende redenen voor. Vaak zijn het oudere studenten met een grote deeltijdbaan of voltijdbaan en soms ook nog kinderen. Gaandeweg zijn ze door vertraging hun medestudenten uit het oog verloren. Afstuderen wordt een eenzaam avontuur achter hun computer in de avonduren. De relatie met de partner lijdt er onder, met al te vaak scheiding tot gevolg. Waarbij meestal de vrouwen met de kinderen achterblijven. Dus nog hogere werkdruk en meer studievertraging. Bij een collegegeld van 5.000 euro haken ze zeker af. Weg is hun bijdrage aan de kenniseconomie.

Jongere langstudeerders hebben een andere achtergrond. Vaak ijlen ernstige problemen uit hun jeugd na of is bijvoorbeeld een van de ouders doodziek. Of ze komen uit een milieu waar nooit iemand heeft gestudeerd en ontberen studiezelfvertrouwen. Of ze kampen met oorlogstrauma’s en taalproblemen. Eén type student heb ik nooit onder de langstudeerders aangetroffen: Norman de norm-man.

Desastreus

Op grond van deze ervaringen gok ik dat de plannen van de regering voor het hoger onderwijs desastreus uitwerken voor de diversiteit in onze toekomstige kenniseconomie. De maatregelen zullen vrouwen, studenten met lager opgeleide ouders, migranten(kinderen) en vluchtelingen onevenredig treffen. Voor Norman maakt het allemaal weinig uit. Zijn ouders betalen zijn hele studie en eventueel ook die boete. Hij kan ook nog een extra studie doen of een bestuursfunctie aanvaarden, en zo zijn voorsprong verder vergroten.

Zijlstra straft Norman dus niet met de beoogde maatregelen. Hij straft wel Rachid en Fatma, alleenstaande moeder Mercedes en voormalig asielzoeker Kira. Hij straft en ontmoedigt ook de kinderen van Henk en Ingrid, wier ouders nog nooit een universiteit van binnen hebben gezien.

Het voorstel ligt nu bij de Raad van State, die deze effecten nog kan meewegen. Moge de Tweede Kamer zo snel mogelijk een EER op de plannen van Zijlstra eisen. Ik ga vrijdag in toga naar Den Haag om te protesteren. Honderden (Nor)mannen in jurk, daar moet ik bij zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden