'Hadden ze dijken gehad, dan zou de rest van Europa erachter hebben gezeten'

'Nederland trekt zich terug achter de dijken' is dé gemeenplaats van 2011. De internationale betrokkenheid van Nederlanders is onverminderd groot, betoogt Volkskrant-redacteur Martin Sommer.

Herman Van Rompuy, de president van de Europese Raad.Beeld ap

Bij de kerstdagen horen lijstjes. Woord van het jaar, politicus van het jaar. Ik zou graag de gemeenplaats van het jaar onder de aandacht brengen. Mijn inspiratiebron is Karel van het Reve. Hij behandelde in zijn briljante bundel Uren met Henk Broekhuis (1978) algemene uitspraken die het goed doen op verjaardagen. Wijsheden die iedereen deelt, in de sfeer van bij eb moet je nooit gaan zwemmen, architecten zijn dom en vergeten altijd de trap, een appel is duurder dan een kroket, blonde vrouwen zijn hartstochtelijker dan donkere en in clichés zit een kern van waarheid.

Mijn bod voor de gemeenplaats van 2011 is: Nederland trekt zich terug achter de dijken. Varianten die ook meetellen zijn Nederland is een naar binnen gekeerd land of Nederland staart navel. Ga die maar eens googlen. Alexander Pechtold scoort het hoogst, daarna komt Jolande Sap. Job Cohen blaast een bescheidener partijtje mee. Verder heb ik niet gezocht maar grote geesten als Maarten van Rossem en Herman Wijffels denken er vast net zo over.

We hebben het over kritiek op een kabinet dat eng eigenbelang vooropstelt, en dat meewaait met de populisten van eigen volk eerst. Een bang volk, angstig voor globalisering, voor Europa, voor alles wat van buiten komt. Eigenlijk een naar volk waar je niet bij wilt horen. Toch?

Rimpeling
Eind oktober deden acht ambassadeurs in Den Haag hun zegje in NRC Handelsblad. Ze herkenden het Nederland van vroeger niet meer. De ambassadeur van Afghanistan vond Nederland provinciaals. Die van Groot-Brittannië meende dat Nederland zich steeds verder afsluit van de wereld. Er kwam een rimpeling van. Minister Rosenthal moest het ontkennen in de Kamer. Helpen deed het niet, in clichés zit immers een kern van waarheid.

Maar de socioloog Herman Vuijsje schreef er in dezelfde NRC een nogal vernietigend stuk over, met de statistiek in de hand. Vooral die Britse ambassadeur moet zich niks verbeelden. Juist de Britten, leert de Europese waardenatlas, vinden met 55 tot 70 procent 'dat er teveel buitenlanders in mijn land zijn'. Terwijl dat in Nederland voor 40 tot 55 procent opgaat. En sinds de laatste EU-top heeft premier Cameron zich feitelijk teruggetrokken achter the white cliffs of Dover. Van die ambassadeur zullen we niet veel meer horen.

Had minister Rosenthal intussen maar net als Vuijsje het mentaliteitsonderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau gelezen. Begin oktober kwam het laatste zogeheten kwartaalbericht 'burgerperspectieven' uit. Nederlanders zitten beslist niet te kniezen achter de sanseviria's. Ze hebben juist een opmerkelijk vertrouwen in de medemens. In de Kamer heeft 63 procent vertrouwen, in de regering 57 procent. Terwijl die cijfers in Europa 33 procent zijn voor het nationale parlement en 32 procent voor de regering. In De sociale staat van Nederland, ook SCP, kun je lezen dat 62 procent van de Nederlanders vindt dat de meeste mensen te vertrouwen zijn. Ook daar zitten we in de kopgroep.

Liefdadige landen
Een kwartaalbericht eerder had prof. Dekker, SCP, al opgemerkt dat de internationale betrokkenheid van de Nederlander nog altijd groot is. Dat wordt deze week bevestigd door het nieuws dat Nederland weer een plaats naar boven is opgeschoven op het jaarlijkse lijstje van meest liefdadige landen. Op de World Giving Index staat Nederland nu zesde. Maar liefst 75 procent heeft afgelopen maand iets filantropisch of vrijwilligs gedaan. En met de stelling dat open grenzen ook nadelen hebben, zegt 40 procent het (zeer) oneens te zijn, terwijl slechts 20 procent het (zeer) eens is.

Nederland is niet meer ongeclausuleerd fan van Europa, dat is waar. Het gidslanderige is er wel van af. Uit De sociale staat van Nederland blijkt dat Europa het thema is waar over de meningen het meest uiteen lopen. Er wordt fors gedebatteerd en voor het eerst zonder taboes. Dat is winst. Voor wie de Europese toppen van de laatste maanden heeft gevolgd, moet het een wonder zijn dat 67 procent vindt dat het EU-lidmaatschap vooral voordelen biedt en slechts 26 procent denkt van niet. Elders ziet alleen maar 52 procent voordelen en 37 procent vooral nadelen. Nederland is nog altijd relatief Europagezind. Hadden ze dijken gehad, dan zou de rest van Europa erachter hebben gezeten.

Niet dat deze cijfers uitmaken. In een gemeenplaats zit immers altijd een kern van waarheid. Een aardige internetter wees me op een uitspraak uit 1989. Toen was er nog geen Wilders, geen debat over Europa, geen multicultureel drama. Eigenlijk was toen alles beter. Maar de politicoloog L.C. Biegel stelde in dat jaar in zijn afscheidsrede vast: 'Nederland is bezig zich terug te trekken achter de dijken.'

Martin Sommer is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden