Hadden xtc-doden een traag werkende lever?

De drie drugsdoden die vorig weekend vielen bij het Amsterdam Dance Event kunnen natuurlijk het slachtoffer zijn geworden van vervuilde drugs, of van hooggedoseerde pillen met te veel werkzame stof. Maar er is een derde mogelijke doodsoorzaak, zegt de Rotterdamse hoogleraar farmacogenetica Ron van Schaik, een optie die tot nu toe aan ieders aandacht is ontsnapt: de genetische aanleg van de gebruikers.

Een forensisch medewerker bekijkt een XTC-tablet in het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) in Den Haag. Beeld null
Een forensisch medewerker bekijkt een XTC-tablet in het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) in Den Haag.

Het enzym dat in de lever de werkzame stof van xtc moet afbreken werkt bij 5 tot 10 procent van alle Nederlanders te langzaam of helemaal niet - en dat is bij druggebruik mogelijk levensbedreigend, zegt hij. 'Dan ontstaat een overdosis die niet het gevolg is van te veel of te sterke pillen, maar van een te traag werkende lever.'


Van Schaik heeft contact opgenomen met het rechercheteam dat de sterfgevallen onderzoekt en aangeboden om in het Erasmus MC de leverenzymen van de overledenen te analyseren. Dat gebeurt met dna-onderzoek en het is zulk specialistisch werk dat het maar in een paar laboratoria wordt uitgevoerd. Het Erasmus MC is het internationale expertisecentrum. 'Het is belangrijk te achterhalen of de doodsoorzaak te maken heeft met de lever', zegt Van Schaik. 'Mocht dat zo zijn dan moeten we daar onmiddellijk voor waarschuwen. Dan is er een grote groep die risico loopt.'

'Bijna niemand weet hoe het met eigen lever is gesteld'

Medicijnen, maar ook drugs, worden afgebroken of omgezet in de lever en dat gebeurt met behulp van een groot aantal enzymen. Die enzymen kunnen door dna-variaties inactief zijn of soms overactief. Gevolg: stoffen komen in een te hoge of te lage concentratie in het bloed en hebben dan bijwerkingen of juist geen effect. De werking van deze enzymen kan met een eenvoudige dna-test in kaart worden gebracht.

De werkzame stof in xtc, methyleendioxymethamfetamine (mdma), wordt omgezet door het enzym CYP2D6, dat ook verantwoordelijk is voor de afbraak van onder meer bètablokkers (tegen hartritmestoornissen) en zware pijnstillers. Onderzoek heeft uitgewezen dat 5 tot 10 procent van de mensen dat enzym mist. Wie dan een normale xtc-pil slikt, loopt risico op veel te hoge concentraties in het bloed.

Het punt is, zegt Van Schaik: bijna niemand weet hoe het met de eigen lever is gesteld. Als partygangers veiliger met xtc willen omgaan, zouden ze niet alleen hun pillen moeten laten onderzoeken en genoeg water moeten drinken, maar wellicht ook genetisch op dat leverenzym CYP2D6 moeten laten testen, zegt hij. Dat kost eenmalig 190 euro, maar dan weet je voor altijd zeker of je eigen lichaam geen gevaar oplevert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden