Had u me daar zien zitten, u zou zweren dat ik niets deed

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: op zoek naar zweet en overgave in Huis Marseille. Hoeveel chaos kan een kunstwerk aan?

The 7th Station van Gijs Assmann in Order & Chaos. Beeld Bas Czerwinski

Amsterdam, 18 januari

Bent u bekend met spiegelneuronen? Ik wel, tot mijn grote plezier. Het zijn zenuwcellen in mijn hersenen die andermans gedrag weerspiegelen, ook wanneer ik zelf niets doe. Onbewust neem ik in mijn hoofd de houding en de lichaamsspanning van de ander over. Sinds ik dat weet, sla ik geen dansvoorstelling meer over. Ziet u mij derhalve lui in mijn comfortabele theaterstoel hangen, weet dan: feitelijk is mijn lijf hard aan het werk. Bij dit trainingsschema voel ik me topfit.

Vandaar dat ik me op zondag na een licht ontbijt begaf naar Huis Marseille in Amsterdam voor Dancing Light, een tentoonstelling over dans. Tijd voor wat ochtendgymnastiek. Let it Move You luidde de ondertitel. Kom maar op, dacht ik, mijn conditie is nog nooit zo goed geweest.

Nu had ik dat uithoudingsvermogen ook wel nodig. Huis Marseille is onlangs in oppervlakte verdubbeld, de tentoonstellingsruimte behelst nu twee diepe grachtenpanden, die beide hoog zijn bovendien. Ik beklom trappen en daalde weer af, dwaalde door zalen, bezocht het tuinhuis en bekeek, drinkend uit mijn bidon (ja, er zat écht water in), talloze foto's, video's en films van zwierende, springende, stampende of juist ingehouden bewegende lichamen.

Daar zaten een paar mooie dingen tussen. Ik voelde mee met de Egyptische Doa Aly, die haar ongeoefende lijf blootstelde aan 48 lessen klassiek ballet. Ik wiegde een beetje op de ingetogen fotoserie van de Spanjaard Xavier Miserachs, die een wereldberoemde dove flamencodanseres met gevoel voor duende had vastgelegd. Maar om nu te zeggen dat ik door de tentoonstelling werd bewogen - nee.

Dancing Light kreeg mijn lijf niet te pakken. De werken, veelal afstandelijk, klinisch, academisch en bedacht, raakten me niet waar ik geraakt wilde worden: mijn longen, mijn biceps, mijn billen. Ik wilde mijn adem voelen stokken, mijn hart voelen overslaan, mijn spieren voelen aanspannen. Waar was het zweet? Waar de overgave? Waar waren potdorie de aandoenlijk dansende jongeren uit The Krazy House van Rineke Dijkstra? Mijn spiegelneuronen voelden zich zwaar miskend.

David Michalek, Slow Dancing, in Huis Marseille. Beeld David Michalek
David Michalek, Slow Dancing, in Huis Marseille. Beeld David Michalek

Er was één zaal waar ik niet weg kwam. Hier liet ik me zakken in een zitzak om in het duister te kijken naar on-ge-lo-fe-lijk lang-za-me filmbeelden van steeds drie dansers, werk van David Michalek, een soort Bill Viola met een valiumverslaving.

Terwijl ik staarde naar het oneindig traag bewegende been van een magnifiek gespierde balletdanseres op leeftijd, schakelden mijn spieren zichzelf volautomatisch uit. Had u me daar zien zitten, u zou zweren dat ik niets deed.

Rotterdam, 17 januari

Alleen in mijn poëzie kan ik wonen, schreef de dichter, en dat is meer dan een mooie metafoor: aan een kunstwerk stel ik soms exact dezelfde eisen als aan mijn huis. Het moet opgeruimd ogen, maar niet klinisch; geordend, maar niet steriel, er is óók ruimte voor afwijkingen en ongerijmdheden, het malle bijzettafeltje en de rondslingerende hondenspeeltjes. Het is de gecontroleerde chaos die u en ik als prettig ervaren, en waar kunstenaars denk ik intuïtief vaak naar op zoek zijn. Een ongrijpbaar gegeven, waaraan Garage in Rotterdam nu een expo wijdt.

Van Garage heeft u misschien nog nooit gehoord. Dat is onterecht. Het is een in 2012 door een mysterieuze mecenas vlak bij de Blaak opgezette kunstruimte in een oude Volkswagengarage. Eerder toonde men werk van Robbie Cornelissen en de ultiem smerige Peter Feiler, om twee klinkende namen te noemen; nu wijdt men zich aan de orde en de chaos.

Vijf kunstenaars werden daarvoor geselecteerd: Gijs Assmann, Martha Colburn, Rik Meijers, Bonno van Doorn en Jonas Ohlsson. Zij tonen stevig, uitgesproken werk in verscheidene media, olieverf, installatie, readymade, collage-animatie, beschilderde donsveren en kroonkurken, the usual kortom, en zo bijeengebracht vormt dat een interessante testcase inzake de uitwerking van chaos. Hoeveel verdraagt een kunstwerk? Kan het uit niets anders bestaan?

Om met dat laatste te beginnen: Jonas Ohlsson voorziet er ruim in. Hij vertegenwoordigt het type kunstenaar dat tegenwoordig ogenschijnlijk in geen groepsshow ontbreekt, een energieke, naar ik vermoed uiterst charismatische en sympathieke kerel die, zo stel ik me voor, van Vilnius naar Helsinki naar Istanbul reist om in gelijkaardige instellingen ter plekke installaties te maken. Zijn tekeningen vind ik niet om aan te zien. Zij zitten vol kreten en smileys en stukjes nagetekende Peter van Straaten-cartoons, maar nergens overstijgt het de lukraak neergekwakte ingevingen. De tekeningen voelen vol en leeg tegelijk. Zoveel chaos verdraagt een kunstwerk dus niet.

Hoeveel wel? Rik Meijers, die klassieke schilderijen van morsige onderwerpen maakt, en vooral Gijs Assmann geven een goede indicatie. Dat ik nooit eerder over die laatste schreef! Hij is een beeldhouwer en schilder, één met een fabelachtig gevoel voor structuur, verhoudingen, compositie. Zijn voorstellingen - een kerel die zich ophangt, een ventje dat een ander ventje draagt - staan stevig op hun pootjes. Hoe schril de kleuren ook tegen elkaar afsteken, hoeveel vliegende paardenhoofden, parachutisten en wat al niet ook opduiken; kortom: hoeveel ongerijmdheden, dissonanten, wanorde Assman zichzelf ook toestaat, altijd is er weer die sterke onderliggende vorm. Van zulk werk wil je wel meer zien. Het is er goed toeven.


Dancing Light / Let it Move You t/m 8/3 in Huis Marseille, Amsterdam

Order & Chaos t/m 8/2 in Garage, Rotterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden