Had Napoleon aambeien en een micropenis?

Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

'Napoleon steekt de Alpen over bij de St. Bernardpas' door Jacques-Louis David Beeld 1800-01

Bijna twee eeuwen na zijn dood spreekt Franse heerser Napoleon Bonaparte nog altijd tot de verbeelding, maar in die verbeelding lopen feit en fictie vaak door elkaar. De Volkskrant gaat op zoek naar de waarheid achter de meest opvallende beweringen over de Franse veldheer, die vandaag precies tweehonderd jaar geleden zijn Franse Keizerrijk voorgoed ineen zag storten door zijn nederlaag bij Waterloo.

Napoleon had een Napoleoncomplex

Het is een bekend verhaal dat Napoleons geringe lengte de drijvende kracht was achter zijn ambitie om de wereld te veroveren. Dat kennen we tegenwoordig als het - overigens nooit bewezen - Napoleoncomplex: mannen met een klein postuur die zich daar zó minderwaardig door voelen, dat zij ter compensatie streven naar macht en dominantie.

Inmiddels weten we dat Napoleon helemaal niet zo klein was: 1,67 of 1,68 meter. Dat is niet ondermaats vergeleken met de gemiddelde negentiende-eeuwse lengte van 1,69 meter. Waar komt dit hardnekkige beeld dan vandaan?

Het lijkt grotendeels op een misverstand te berusten. 'In het metrieke stelsel komt de Franse voet niet overeen met Engelse voet', verklaart Johan op de Beeck, voormalig journalist en auteur van meerdere boeken over Napoleon. De Britten waren dus in de veronderstelling dat de gevreesde Franse Keizer maar een klein opdondertje was, een gegeven waar ze vervolgens dankbaar gebruik van maakten in hun oorlogspropaganda: in Britse spotprenten werd Napoleon standaard afgebeeld als een overmoedige lilliputter. 'Een haatcampagne', aldus Op de Beeck. En een effectieve: het beeld van een ondermaatse Napoleon beklijft tweehonderd jaar later nog steeds.

En zijn bijnaam: 'le petit corporal', de kleine korporaal? 'Hij werd altijd vergezeld van elitesoldaten en dat waren grote kerels', weet Bart van Loo, auteur van het boek Napoleon, de schaduw van de revolutie. 'Dus leek Napoleon klein.'

Oordeel:

'Evacuation of Malta', Britse spotprent van een kleine Napoleon Beeld .
Amerikaanse spotprent uit 1813, met in het midden lilliputter Napoleon. Beeld .
Beeld .

Napoleon had een micropenis

Napoleon was dus niet heel klein, maar was zijn geslachtsdeel dat wel? In het boek De Kloten van de Keizer en nog meer geschiedenissen die je niet wilt lezen van Hein Meijers is alles te lezen over de penis van Napoleon. Een korte samenvatting:

Na Napoleons dood op 5 mei 1821 op Sint Helena zou een van de artsen die de lijkschouwing uitvoerde het lid van zijn keizerlijke lichaam hebben gescheiden, waarna het door een priester naar Corsica werd gesmokkeld. Na diens dood maakte het pakket tal van omzwervingen tot het in het bezit kwam van een verzamelaar die het in 1927 tentoonstelde in New York. Daar was het inmiddels verschrompelde orgaan vooral onderwerp van hoon en spot, zo weinig was ervan over.

In 2008 vond Tony Perrottet, auteur van Napoleon's Privates - de titel zegt genoeg -, de vermeende penis van Napoleon in het bezit van Evan Lattimer die het een jaar eerder van haar vader John Lattimer, uroloog en verzamelaar van opmerkelijke objecten, had geërfd. Na bestudering concludeerde Perrottet dat de lengte met anderhalve inch, zo'n 3,8 centimeter, inderdaad niet is om over naar huis te schrijven.

Tekst loopt door onder video

Vorig jaar haalde de micropenis van Napoleon weer de krantenkoppen dankzij het Britse Channel 4 tv-programma Dead Famous DNA, over de merkwaardige erfenis van Lattimer. Maar wat valt er nog te zien aan een bijna tweehonderd jaar oude, inmiddels gemummificeerde penis? Of het überhaupt om het geslachtsdeel van Napoleon gaat, wordt ook nergens bevestigd. En dan zou het nog kunnen dat de arts in 1821 alleen het topje van het lid afsneed, zich er niet van bewust zijnde dat hij daarmee de Keizer jaren later zo in verlegenheid zou brengen.

Oordeel:

Nieuwsgierig? Klik hier voor een foto van het keizerlijk lid.

Beeld .

Napoleon had last van aambeien

In veel schilderijen zien we een heldhaftige Napoleon zwaard-zwaaiend op zijn paard zitten. Tijdens het poseren moet hij echter vreselijke pijn hebben geleden: Napoleon had namelijk last van aambeien, zo erg, dat hij het gehobbel op een paard nauwelijks kon verdragen. De Franse Keizer zou hierdoor tijdens Waterloo zelfs zo zijn afgeleid dat het hem de overwinning kostte.

'Hij leed aan verschillende ziekten maar tijdens Waterloo had hij inderdaad heel veel last van aambeien', bevestigt Jos Gabriëls, Napoleonkenner en senior onderzoeker bij het Huygens Instituut. 'Het was voor hem heel pijnlijk om op een paard te zitten, dus het grootste gedeelte van de veldslag zat hij op een stoel.'

Heeft zijn pijnlijk zitvlak hem de das omgedaan? 'Napoleon nam inderdaad trager beslissingen dan bij eerdere veldslagen', zegt Lotte Jensen, universitair hoofddocent historische Nederlandse letterkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen. 'Maar hij had ook minder manschappen bij zich, dus hij werd ook overtroefd in aantallen.' Ook is bekend dat het weer tegenzat: door hevige regenval waren de wegen te modderig om de kanonnen te verplaatsen waar Napoleon zijn veldslagen het liefst mee begon.

Na de nederlaag was zijn lijden nog niet voorbij. 'Hij wilde met de koets terug naar Parijs', vertelt Gabriëls. 'Maar die werd buitgemaakt door de Pruisen.' Het eerste gedeelte van zijn vlucht legde Napoleon noodgedwongen te paard af. Dat zal wel pijn gedaan hebben.

Oordeel:

Dit moet pijn gedaan hebben Beeld .
Beeld .

Napoleon gebruikte een fles Eau de Cologne per dag

'Napoleon gebruikte iedere dag een flesje Eau de Cologne en liet maandelijks een grote partij uit Keulen aanvoeren', staat op Wikipedia te lezen. Echt?

'Ja, daar liet hij zich mee besprenkelen', beaamt Jos Gabriëls. 'Napoleon was heel gevoelig voor geuren, hij kon ook niet tegen pasgeschilderde ruimten.' Ging er dan elke dag een hele fles doorheen? 'Nou, daar waren ze niet karig mee. Napoleon rook altijd heel lekker, hij ging ook vaak in bad en ontving ministers en generaals terwijl hij in de badkuip lag.'

Gabriëls weet nog meer te vertellen over de badkamergewoonten van Napoleon: 'Hij poetste ook zijn tanden, dat was toen nog niet vanzelfsprekend. Zijn eerste vrouw Joséphine had een vreselijk slecht gebit, ze sprak altijd met dichte mond en staat nooit lachend op een schilderij. Maar Napoleon had een mooi gebit.' En hij rook dus lekker, tenminste, voor wie Eau de Cologne een aangename geur vindt.

Oordeel:

Beeld .

Napoleon had zijn hand in zijn vest vanwege maagklachten

Behalve op een paard zien we Napoleon ook vaak afgebeeld met een hand in zijn vest. Dat komt, is op diverse plaatsen op internet te lezen, omdat hij last had van zijn maag. Een ijdele, tandenpoetsende, met cologne sprenkelende Napoleon die zich laat vereeuwigen als een klein kind dat buikpijn heeft. Zou het?

'Het klopt dat last had van maagklachten, hij stierf vermoedelijk ook aan maagkanker, net als zijn vader', zegt Bart van Loo. Maar dat was niet de reden van de welbekende pose: 'In die tijd hadden broeken geen zakken. Dus je kon je handen laten hangen, maar dat was niet erg elegant.' De hand in de borst was in die tijd een populaire pose, aldus Van Loo. 'Het is op veel schilderijen uit die tijd terug te zien, niet alleen bij Napoleon.'

Had Napoleon buikpijn? Beeld .

Oordeel:

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.