Hack de baan aan gort en leef verder met passie

Het digitale tijdperk beloofde westerlingen welvaart en vrijheid. Het eerste kwam er, het tweede niet. Moderne mensen jakkeren harder dan hun ouders en grootouders en moeten aan meer verplichtingen en hogere verwachtingen voldoen....

Carien Overdijk

Ook de niet-betaalde tijd valt aan ambities en jachtigheid ten prooi. 'Men is niet meer vrij om gewoon te zijn', stelt Himanen. 'Vroeger speelden mensen tennis: nu werken ze aan hun backhand.' Ook sociale activiteiten en zorg voor anderen worden steeds meer als taken opgevat die zo efficiënt mogelijk afgehandeld moeten worden. 'Het leven wordt een project met een driemaandelijkse voortgangsrapportage', schampert de filosoof.

De jonge Fin, die pendelt tussen zijn wetenschappelijke werk in Californië en Helsinki, stelt in zijn manifest De Hacker-ethiek een andere levensstijl voor. Hij baseert zich daarbij op de subcultuur van Amerikaanse wizzkids die hun eigen levensritme bepalen en geen onderscheid kennen tussen werk en vrije tijd. Ze zijn zo bevlogen van hun programmeringspuzzels dat ze dag en nacht doorwerken en daar een geweldige kick van krijgen. Hun vondsten delen ze met andere hackers. Zo levert hun computerpassie nog vrienden op ook. (Hackers opereren volgens Himanen binnen de grenzen van de wet. Hun criminele broertjes die andere systemen kraken, heten crackers.)

De veelgehoorde aanname dat de nieuwe, digitale economie vanzelf een ander arbeidsethos genereert, veegt Himanen overtuigend van tafel. We zijn met zijn allen nog steeds in de ban van het protestantisme, betoogt hij. Hard werken, veel geld verdienen en geen tijd verspillen is het levensmotto van de meesten. Bill Gates heeft het hackerisme zelfs verraden. 'Toen hij in 1975 Microsoft oprichtte, was hij een gewone hacker (...) maar in de vervolghistorie heeft het profijtbeginsel de overhand gekregen boven passie. (...) Projecten worden gekozen op basis van de winstverwachting.'

Nee, dan echte hackers. Die hangen waarden aan als passie, vrijheid, openheid, maatschappelijke relevantie, zorgzaamheid voor anderen en scheppingsdrang. Haast en geldbejag zijn taboe. En ze hebben het niet zelf uitgevonden, aldus Himanen. Echte wetenschappers bestaan al eeuwen zo. Kunstenaars noemt hij niet, maar die hacken natuurlijk per definitie.

De Fin richt zich in zijn erudiete en met literaire verwijzingen gekruide pleidooi tot werknemers in alle sectoren. Laat je niet robotiseren. Jaag niet van het ene project naar het andere om 's avonds uitgeblust het voorgekookte tv-amusement te consumeren. Doe wat je echt wilt doen en schrap dan ook de obligate vrijetijdsbesteding. 'Voor een betekenisvol leven moet je de dualiteit werk-ontspanning verlaten.'

Het is een prachtig ideaal. Een wereld vol vrije, scheppende mensen, ongevoelig voor geldprikkels en hiërarchien, met oog voor sociale noden en met alle tijd aan zichzelf. Maar Himanen maakt het iets te mooi. Niet iedereen heeft scheppingsdrang, en niet alle creatieve mensen bekommeren zich om hun naasten. Integendeel: juist onder creatievelingen tiert egocentrisme welig. Niet erg, want iedereen moet doen waar hij goed in is.

Maar hoe te hacken in productie- en zorgbanen? Wat valt er te bevrijden in de laagbetalende sectoren waarop ook bezeten computeraars maar wat graag teren? O wee, als niemand de cola's en marsrepen fourneert waar zij nachten op doorhalen. De bevoorrechte vrijgestelden mogen hun handen dichtknijpen dat loondienst voor veel mensen een onmisbaar houvast is in deze complexe wereld.

Himanen laat zijn betoog flankeren door een speels proloogje van zijn vriend, de Finse Linux-ontwerper Linus Torvalds, en door een twintig pagina's lange epiloog van de beroemde socioloog Manuel Castells. Laatstgenoemde presenteert een intelligente en omineuze visie op de maatschappelijke gevolgen van het 'informationalisme'. 'Ja, er is leven buiten de netwerkmaatschappij', schrijft Castells ruim vóór 11 september. 'In gesloten fundamentalistische samenlevingen die (...) op autonome wijze (...) hun eigen betekenissen vormen.' Castells ziet Himanens theorie van de hackercultuur, waarin delen en samenwerken vanzelfsprekend is, niettemin als 'een doorbraak'.

Een stevige denkprikkel, dit drieluik.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden