Column

Haat tegen allochtonen en tegen de elite: de pijlers waarop de PVV drijft

Als je aan mensen in Nederland vraagt met welke groeperingen in de samenleving ze 'wrijving ervaren' ('wrijving ervaren met' is onderzoekerstaal voor 'een tyfushekel hebben aan') noemen ze twee bronnen van wrijving c.q. tyfushekel c.q. conflict:

1. allochtonen versus autochtonen,
2. de elite versus de rest.

In die volgorde, zo valt te lezen in het Sociaal en Cultureel Rapport 2014, een onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau naar verschillen in Nederland, en naar waar die verschillen in kloven verkeren. Deze week komt dat onderzoek vrij, in delen.

Haat tegen allochtonen en tegen de elite: de pijlers waarop de Partij voor de Vrijheid drijft. Ze functioneren voortreffelijk, de voelsprieten waarmee Geert Wilders de plekken opspoort waar het potentieel tot het uitbaten van vijandigheid en rancune het grootst is.

Over de elite verscheen gisteren het hoofdstuk 'De eenzame elite' waarin de ondervraagden hun verachting mogen uitspreken voor iedereen die veel verdient, in het openbaar bestuur zit, ergens iets hoogs is, wel eens een museum bezoekt of aan een gracht woont. Verwachtingsvol worstelde ik me door zinsneden als 'bij welke actoren uiteenlopende niveaus van de kapitaaltypen samenvallen is een empirische kwestie', op zoek naar de voxpopjes. Gehard door langdurige sessies op twitter verwachtte ik dat de mensen op hun enquêteformulieren aandoenlijk gespelde tirades hadden ingevuld als: 'Fokking landverraders, en Demmink ook!!!'.

Maar toen de SCP-onderzoekers 'wat is jouw beeld van de elite?' vroegen, antwoordde een ondervraagde dit: 'Diknekken.' En een andere: 'Mensen die zichzelf belangrijk vinden.' Achter mijn linkeroog prikte een traan, over deze bijna-liefkozing temidden van het redeloze gescheld op de boven ons gestelden dat elders te horen valt. Als het schelden zich tot 'diknek' zou beperken, zou iedereen wel tot de elite willen behoren.

Nu lijkt niemand dat te willen. Ook de onmiskenbare representanten van de elite die het SCP interviewde, doen hun best hun positie te bagatelliseren. Zo zegt de voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen dat de mensen die echt verstand van dingen hebben steevast het onderspit delven bij de belangrijke beslissingen.

En zo zegt een ondervraagde die een leven lang bovenop de apenrots heeft rondgescharreld (burgemeester, Commissaris van de Koning, minister) dat de elite zich beslist niet beperkt tot de mensen op machtige posities. En, zeggen ze allemaal: de elite is allang geen gesloten bolwerk meer.

Daar denken de door het SCP geënquêteerde 'gewone mensen' anders over. Slechts 13 procent gelooft dat mensen die tot de elite behoren hun bijzondere positie zelf eerlijk hebben verdiend. En 54 procent zegt ja op de stelling 'de elite heeft vooral oog voor haar eigen belangen'.

De elite heeft die massieve achterdocht aan zichzelf te danken, zegt Herman Wijffels tegen het SCP. Hij noemt woningcorporaties, gouden parachutes en de verkiezingscampagne waarin de VVD iedereen duizend euro beloofde. Over die VVD-stunt zegt Wijffels, zelf CDA-mastodont, tegen het SCP het volgende: 'Belazerij van de allerslechtste soort' en 'een vorm van zedenverwildering'.

Dat er een elite is: onvermijdelijk. Dat een groeiend aantal mensen denkt dat ze niet op een eerlijke manier kunnen opklimmen, dat ze niet elke ochtend tegen hun kinderen zeggen: jij kunt minister-president worden, dat stemt droef.

We hebben meer vooruitgangsgeloof nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden