Haat tegen alles wat westers is

Terugkerende Somaliërs moeten vooral niet te westers zijn: anders zijn ze hun leven niet zeker.

MOGADISHU - 'Ze halen me er zó uit', zegt Halima. Zij heeft haar hoofdhaar zedig bedekt en over haar gewone kleren een zwarte jurk, een abaya aangetrokken. Haar gelaatstrekken en huidskleur maken onmiskenbaar duidelijk dat zij Somalische is. Maar Halima komt uit Canada, het land waar zij al jaren woont en dat haar een nieuw paspoort gaf.


'Ik spreek vloeiend Somalisch, dus ook dat zou het probleem niet moeten zijn', zegt Halima, die voor een korte periode in de Somalische hoofdstad is namens een internationale hulporganisatie. En toch, de 'echte' Somaliërs, zij die het land in de ruim twintig jaar van anarchie en oorlog nooit verlieten, zien in haar een buitenlandse.


Heel vreemd is dat niet. De jonge Halima mag dan gekleed gaan als een doorsnee Somalische vrouw, het zijn moeilijk te definiëren zaken als lichaamshouding, manier van spreken en oogopslag die haar tegelijkertijd onmiskenbaar anders maken. De Raad van State in Nederland heeft minister Leers (Immigratie, Integratie, Asiel) dinsdag voor een onmogelijke taak gesteld. Hij moet voortaan bij een asielaanvraag beoordelen of de vluchteling zo verwesterd is dat deze als een vijand zal worden beschouwd door Al Shabaab, de islamistische beweging die nog grote delen van Somalië bestuurt.


Uit Mogadishu is Al Shabaab officieel verdreven, al liet de beweging woensdag met een poging tot een aanslag zien ook de hoofdstad nog steeds onveilig te kunnen maken. In andere delen van het land, met name in het midden en het zuiden, is Al Shabaab de baas - hoezeer ook de strijders daar het leven in toenemende mate lastig wordt gemaakt door Amisom, de vredesmacht van de Afrikaanse Unie, met zo'n 17 duizend soldaten.


Hoe het leven onder Al Shabaab voor de Somalische bevolking precies is, valt moeilijk uit eigen waarneming vast te stellen. Blanke journalisten kunnen naar de gebieden toe, maar lopen grote kans te worden gedood of minstens gegijzeld. Eenzelfde lot zou ook diplomaten treffen, bijvoorbeeld Nederlandse, als die vanuit de ambassade in het naburige Kenia naar Somalië zouden reizen.


Organisaties als Human Rights Watch baseren hun rapporten over Al Shabaab dan ook vaak op verslagen van ooggetuigen die de gebieden zijn ontvlucht. De Raad van State zegt dat voor het oordeel over het vroegere leefgebied van de Somalische vrouw, in Zuid-Somalië, gebruik is gemaakt van 'informatie uit algemene bron'.


Al deze informatie schetst, in elk geval voor westerlingen, een tamelijk afschrikwekkend beeld van het optreden van Al Shabaab. De beweging zegt in heel Somalië de strengste variant van de sharia, de islamitische wetgeving, te willen invoeren, heeft buitenlandse jihadi's in haar gelederen, en maakt ook geen geheim van haar verbondenheid met de internationale terreurbeweging Al Qaida.


Het zijn zaken waarmee ook verreweg de meeste Somaliërs bínnen Somalië weinig of niets op hebben. Het grootste deel van de bevolking beschouwt zich aanhanger van de gematigde, soefi-variant van de islam. Niet toevallig wapperen bij de grootste moskee in Mogadishu weer de vlaggen van het soefi-geloof, iets dat ten tijde van de belegering door Al Shabaab van de hoofdstad uit den boze was.


Uit de berichten over het optreden van de islamistische groep spreekt vaak een onvervalste haat tegen alles wat westers, vermeend goddeloos en 'modern' is. De beweging maakt daarbij overigens wel, heel modern, gebruik van een eigen witter-account.


'Onveilig' kan het leven in gebieden die Al Shabaab beheerst dus om twee redenen zijn. Op de eerste plaats vanwege de gevechten met Amisom, die ook burgers het leven kosten. Op de tweede plaats vanwege de strenge leefregels die Al Shabaab de bevolking oplegt.


Pagina 24: Commentaar


De praktijken van Al Shabaab

Onderstaande reeks incidenten is een selectie uit rapportages van de Protection Monitoring Network (PMN) van de Europese Commissie en berichten uit de internationale media. Meldingen zijn meestal gebaseerd op anonieme ooggetuigen. Onafhankelijke journalisten en hulpverleners hebben beperkt zicht op wat zich afspeelt in door Al Shabaab beheerste regio's van Somalië.


Juni 2012


In het stadje El Bur, in centraal Somalië, worden de onthoofde lichamen gevonden van twee jongemannen. Inwoners van El Bur melden dat telefonisch aan internationale media. De jongens werden aangezien voor spionnen van de regering in Mogadishu. Ze zijn geëxecuteerd op de dag dat Al Shabaab het stadje veroverde op Amisom, de vredesmacht van de Afrikaanse Unie.


Maart 2012


Inwoners van Jowhar, 90 kilometer ten zuiden van Mogadishu in Al Shabaab-gebied, melden de onthoofding van drie jongens wegens spionage.


Juli 2011


Al Shabaab verbiedt de in de Hoorn van Afrika populaire snack somosa, omdat deze 'te westers' is. Op met luidsprekers uitgeruste auto's trekken de strijders door de door de beweging gedomineerde regio's. De driehoekige somosa verwijst volgens hen naar de christelijke drie-eenheid. Wie ze toch bereidt, hangt een zware straf boven het hoofd.


Juli 2011


Al Shabaab-strijders schieten op een groep voetballende teenagers in het district Afgoye (Shabelle regio). Volgens anonieme ooggetuigen, wordt een jongen gedood en raakt er een zwaar gewond. Vijf andere pubers worden gearresteerd, omdat ze het verbod op het 'on-islamitische voetbal' hebben genegeerd.


Juni 2011


Een man die publiekelijk de hand schudt van een vrouw in het district Warsheikh wordt gearresteerd.


Mei 2011


Een 19-jarige jongen uit Diinsoor uit de Bay regio, die grotendeels wordt beheerst door Al Shabaab, krijgt 80 zweepslagen. Hij heeft zich kritisch uitgelaten over de beweging.


Mei 2011


Minstens 35 mensen, onder wie 15 kinderen, krijgen 20 zweepslagen, nadat ze in de regio's Kismaayo en Juba zijn betrapt op het kijken naar voetbal op tv.


Oktober 2009


Al Shabaab, dat toen nog in Mogadishu opereerde, stuurt gewapende strijders de straat die op zoek moeten naar vrouwen met 'misleidende' borsten. De beha is onnatuurlijk, dus onislamitisch, vindt de beweging. De strijders houden vrouwen aan met op het oog te stevige borsten. Beha-dragers worden opgedragen hun borsten vrij te schudden en worden meestal gestraft met zweepslagen.


Talloos zijn de berichten uit alle door Al Shabaab gedomineerde regio's van vrouwen (van minderjarigen tot bejaarden) die om diverse redenen worden verkracht: omdat ze te vrijmoedig zijn, de verkeerde partij steunen, zich onislamitisch luid manifesteren in de publieke ruimte, enz.


Janny Groen


NIEUWE GRONDWET

somalische stamoudsten hebben woensdag met overweldigende meerderheid een nieuwe grondwet aangenomen, waarin een aantal nieuwe burgerrechten is vastgelegd. zo wordt vrouwenbesnijdenis, een veel voorkomende praktijk in somalië, verboden. vrouwen krijgen recht op een abortus als dat nodig is om het leven van de moeder te redden. de constitutie, waaraan acht jaar is gewerkt, bepaalt dat alle wetten in overeenstemming moeten zijn met de sharia, de islamitische wetgeving. de islam is de enige religie die in het land mag worden verspreid. de verenigde naties hopen dat somalië, met de nieuwe grondwet, een meer representatieve regering zal krijgen. maar landelijke of zelfs lokale verkiezingen lijken nog ver weg. kort voor de stemming probeerden twee zelfmoordenaars een aanslag te plegen op de stamoudsten. ze werden door de politie doodgeschoten. ap

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden