Haat-liefdeverhouding met sterrenstelsel

De roman Het Puttertje van Donna Tartt kreeg vijf sterren van de Volkskrant. NRC Handelsblad gaf slechts twee ballen. Dat kan gebeuren, zult u denken. Maar het gekke was dat de bijbehorende recensies op veel punten behoorlijk eensgezind waren. Beide recensenten vonden Het Puttertje wijdlopig en niet altijd geloofwaardig. Beide kranten vonden ook dat het boek soms leest als een trein, maar soms ook helemaal niet.


Voor de chef van het boekenkatern van de Volkskrant was dit het zoveelste bewijs dat de sterren tot willekeur leiden. 'Met sterren geef je een kaal oordeel, een particuliere mening. Ik ben juist geïnteresseerd in een vakkundige en intelligente analyse. Die staat er natuurlijk wel bij, maar de sterren leiden af van de genuanceerde recensie.'


Een goed voorbeeld daarvan vindt ze de Volkskrant-recensie waarin het laatste werk van Stephen King wordt besproken. 'Lang geen beroerd verhaal', schreef de krant, maar wel een beetje een 'feelgoodverhaal'. En daar zitten liefhebbers van Stephen King niet op te wachten. Aantal sterren? Eén.


Het was een boeiende recensie, vond de chef van het boekenkatern. 'Maar helaas, wat beklijft is die ene ster. En dat is geen objectief oordeel, dat heeft zelfs iets aanmatigends.'


Ook andere redacties vinden de sterren soms ondingen, maar niemand wil terug naar vroeger toen de lezers een hele recensie moesten doorworstelen om het oordeel van de krant te achterhalen. Ook de meeste lezers niet, denk ik.


De lezerskritiek die tot mij doordringt, is genuanceerd. Zo zou de krant soms te 'kwistig' met sterren strooien. Dat wil zeggen dat er te weinig 1- en 2-sterrenrecensies worden geschreven.


Dat laatste laat zich makkelijk verklaren. De redactie maakt een keuze uit het enorme kunstaanbod en zal een interessant boek of gedurfde voorstelling eerder recenseren dan saai of voorspelbaar werk. Die regel gaat natuurlijk niet altijd op. Een gelauwerd auteur die opeens een draak van een boek schrijft, haalt heus wel de krant. Maar als een debutant of onbekende auteur met onnozel werk komt, zal de krant dat sneller negeren.


Sommige lezers denken dat er commerciële motieven aan het sterrenstelsel ten grondslag liggen. Hoe meer sterren de krant uitdeelt des te vaker de krant de omslag van een boek haalt of een filmposter. Die constatering is op zich juist. Maar het is de vrijheid van uitgeverijen en distributeurs om de krant te citeren, daarover is nooit overleg met de redactie. Overigens krijgt de krant vaak extra advertenties voor films die een slechte recensie kregen om Volkskrant-lezers alsnog over te halen de film te gaan zien. De commerciële effecten van de sterren - als ze er al zijn - zijn dus ongewis.


Het grootste knelpunt zijn de 3-sterrenrecensies. Lezers vinden het verwarrend dat een 'fascinerend boek' drie sterren krijgt, net als een boek dat 'houterig' is geschreven en waarvan het onderwerp niet echt boeit. Drie sterren betekent, bij monde van de filmredactie: 'Niet echt goed, maar wel voldoende.' Een vage tussencategorie dus. Van drie sterren wordt de lezer niet veel wijzer.


De overige sterrenkwalificaties zijn wel helder: meesterlijk (vijf sterren), sterk (vier sterren), zwak (twee sterren) of abominabel (een ster).


De chef van de V heeft weleens geopperd het sterrenstelsel te vervangen door een tienpunten systeem. Daarin is meer ruimte voor nuance, maar rapportcijfers uitdelen is wel erg schools. Het wekt bovendien de indruk dat de recensent een volkomen geobjectiveerd oordeel kan vellen. Bovendien wordt het probleem van de duivelse 3-sterrencategorie er niet mee opgelost, voorspelt de filmredactie. Wie nu drie sterren krijgt, zal straks beloond worden met een zesje.


Het sterrenstelsel werd in 1928 geïntroduceerd in de Amerikaanse filmjournalistiek en is nooit meer verdwenen.


Terug naar vroeger, toen de lezer de hele recensie moet doorvlooien om te weten wat de krant van iets vond, is geen optie. Dat zou misstaan in een krant die toegankelijkheid hoog in het vaandel heeft staan en die verschillende soorten lezers wil bedienen met zowel zware kost als snacks. De sterren zijn een bot en simplistisch instrument. Helemaal mee eens. Maar er is (nog) geen goed alternatief.


ombudsvrouw@volkskrant.nl, volkskrant.nl/ombudsvrouw

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden