Haarzorgen zijn geheim

Over dunne haren en een kaal hoofd praten we liever niet, merkte Jaap Huisman toen hij Kaalheid is een keuze schreef.

De vrouwenbladen, vroeger damesbladen geheten, zien niets in het onderwerp, kaalheid, meldde mijn uitgever. Vreemd eigenlijk, want na de menopauze gaat 40 procent van de vrouwen tobben met dunner haar, en als het henzelf niet betreft, is er nog een mannelijke partner bij wie de aanval veel harder aankomt. Op 70-jarige leeftijd is grofweg 70 procent van de mannen kaal of kalend. Geen vrouwenonderwerp dus.


Misschien ook geen mannenonderwerp. De redactie van een krant besloot geen aandacht aan mijn boek te besteden omdat ze het probleem niet ernstig genoeg vonden. Op zich geen schande, een kernramp is bedreigender. Maar de heren waren dan ook allen gezegend met een gezonde kuif. Vooralsnog, zeg ik er bij. En dan was er een inkoper van een boekhandel die het boek zuinigjes besloot weg te stoppen op de medische afdeling. De cover was kennelijk te provocerend. Op die oorspronkelijke voorplaat stond dan ook een erg blote schedel, die je evengoed kon aanzien voor een zwangere buik. Te confronterend, oordeelde de inkoper. Maar ja, hij had zelf nauwelijks meer haar op zijn hoofd.


Wat ik pas bij de promotie van het boek ontdekte, was dat er aan het menselijk kapsel een taboe kleeft. Niemand mag weten dat er onder de pruik een kaal hoofd schuilt, zelfs de pruik of de hairextension is een taboe op zich. De actrices van Sex and the City hebben allemaal extra haar buiten dat van henzelf. Leuk om te weten, toch? In het verlengde daarvan is het not done dat je ongevraagd aan andermans haar voelt. Je zou immers kunnen ontdekken dat het vals is, of je brengt andermans coupe zo in de war dat hij niet verder over straat durft. Ons hoofd draagt - of we het willen of niet - een geheim met zich mee. Symbolisch daarvoor was de langdurige maskerade van acteur Marc-Marie Huijbregts, die pas na grote aarzeling zijn 'cavia', zoals hij het zelf noemde, van zijn schedel durfde te rukken. Nu we net zijn gewend aan zijn kale knikker moeten we weer wennen aan zijn besluit om enkele stekeltjes te laten opkomen.


Ik kwam bij het onderzoek en de interviews voor het 'haarboek' erachter dat bij televisiepersoonlijkheden het kapsel vastligt om de kijker niet in verwarring te brengen. Die hecht, conservatief als hij is, aan vertrouwd beeld. Het Geheim van het Gooi.


Het is met twee voorbeelden te illustreren. Voor de fillm Terug naar de Kust zette Linda de Mol een zwarte pruik op. Omdat we haar kennen als de vleesgeworden Hollandse blondine, gaf dat een ontregelend effect. Het eerste half uur bleef je maar tegen De Mol aankijken: alsof er onechtheid op onechtheid was gestapeld.


Een ander voorbeeld was een actrice op leeftijd die (de clou was dat ze voor of na sluitingstijd kwam om niet gezien te worden) zich voor dag en dauw op de vensterbank van de kapsalon bij mij om de hoek nestelde. Ze was in afwachting van 'haar' kapper die haar dunnende haar zou gaan 'upgraden'. Zo treurig als ze er om half negen 's ochtends bijzat, zo stralend zou ze die avond zijn, onherkenbaar. Dat alles dankzij het geheim dat ze deelt met haar kapper.


Haar en haardracht zijn, zo werd me duidelijk, een kwetsbaar lichamelijk instrument. Het is het sieraad van de vrouw, het belichaamt de kracht van de man. Hoewel mannen zich stoer voordoen, vinden ze het stiekem een aanslag op hun mannelijkheid als ze geen keus meer hebben en de tondeuse moeten inschakelen. Ook al zeggen vrouwen dat ze een kale partner sexy vinden, je moet er wel het hoofd voor hebben - en al helemaal het achterhoofd. Dat mag er rond je 35ste nog strak uitzien, dertig jaar later is dat beslist niet meer geval. Voor vrouwen is haarverlies nog indringender, omdat ze een deel van hun verleidelijkheid inleveren. Het boek van Sophie van der Stap, Het meisje met de zeven pruiken, over de gevolgen van bestraling voor haar, was alleen al daarom baanbrekend. Ze liet zien dat een jonge vrouw je telkens kan verrassen - en toen moest de carrière van Lady Gaga nog beginnen.


Haar, en vooral het verlies ervan, is een taboeonderwerp, vergelijkbaar met je salaris. Terwijl aftakeling niets is om je voor te schamen, want de mens eigen. Kennelijk is haarverlies zo gênant, dat, anders dan rimpelcrèmes en cosmetische chirurgie, vrouwenbladen het besmuikt negeren.


Jaap Huisman: Kaalheid is een keuze, Verkenningen van een menselijke obsessie. Uitgeverij THOTH € 17,90 ISBN 978 906868 567 1

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden