Haarnetjes in de steppe

Levenlozer dan Kazachstan kan Mars haast niet zijn. Vanuit het vliegtuig is pas goed te zien hoe wezenloos het landschap is....

Toepasselijke omgeving voor het voorportaal van de ruimte. Hier ligt ergens Cosmodroom Bajkonoer, de plek waarvandaan Joeri Gagarin als eerste man met een Sojoez de ruimte in ging.

Daarna zijn er nog 1677 Sojoez-raketten omhoog gegaan, beladen met kosmonauten, spionagesatellieten, planeetverkenners. En van hier gaat Europa, althans de Mars Express, maandag op weg naar Mars.

Agustin Chicarro, project scientist van de Mars Express, is uit Noordwijk gekomen om te kijken hoe het met zijn ruimtevoertuig gaat. 'Voor het eerst zie ik mijn kindje weer terug', zegt hij bezorgd.

Hij staat een uur in de rij voor de papiercontrole in het stationsgebouw annex verkeerstoren. Soldaten in sovjetuniformen wroeten in tassen en kijken belangstellend naar de stempels in de paspoorten.

Zelfs het officiële transport van de Mars Express, een paar maanden geleden met twee dikke Antonovs vanuit Toulouse, liep zes uur vertraging op vanwege uitgebreide controles. Ondanks de honderden formulieren die in de weken daaraan voorafgaand al waren ingevuld. 'Het is makkelijker om van Bajkonoer naar Mars te gaan dan van Frankrijk naar Bajkonoer', zegt projectmanager Rudi Schmidt. Veel hekken dus .

Bajkonoer heet eigenlijk Leninsk. Maar de Russen besloten in de jaren vijftig hun basis naar een dorp te vernoemen dat honderden kilometers verder naar het noordoosten ligt. In de hoop zoveel verwarring te zaaien, dat een eventuele Amerikaanse raketaanval op de basis zijn doel zou missen.

De stad ziet eruit als een verlaten maanbasis. Ogenschijnlijk uitgestorven betonnen wooncomplexen langs straten zo breed als landingsbanen. In de stad woont nog maar een derde van de arbeiders die er tijdens de hoogtijdagen in de jaren zeventig waren.

In het licht van een paar straatlantaarns en een enkele nachtclub, is een oude raket zichtbaar, geparkeerd op een plein. Verderop op een sokkel de allereerste satelliet uit de geschiedenis, de Spoetnik. Militairen in een wachthokje houden hem in de gaten.

Even buiten de stad een volgende versperring, getooid met rode ster en twee geschilderde handen die een raket als een vredesduif de lucht in gooien. Daarachter begint de basis. Een terrein zo groot als de provincie Utrecht. Plat als een zee, met aan de horizon her en der lanceerinstallaties die eruit zien als booreilanden. Zo ziet platform 6 er ook uit, de plek waarvandaan een Sojoez maandag de Mars Express gaat lanceren. Veel staal, grote vakwerkconstructies, mannen die met zware gereedschappen rondlopen. Ruimtevaart als offshore, maar dan wat verder.

In een afbladderende hal verderop houdt ingenieur Andrej Zolotov toezicht op het in elkaar schuiven van de verschillende Sojoez-rakettrappen. Grote bril, weinig tanden, gekleed in een grijs-groen CCCP-trainingsjack. Zenuwachtig voor de lancering? 'Die gaat wel goed. Sojoez, geen probleem. Persoonlijk ben ik meer bezorgd over het radioactieve apparaat in het marsvoertuig.'

Het gaat om een spectrometer aan boord van de Mars Express. 'Geen zorgen', schieten ESA-functionarissen toe. 'De spectrometer heeft de radioactiviteit van een rookmelder.'

Nieuwigheden worden met argwaan bekeken in Bajkonoer. Het succes is gebaseerd op traditie. De raketten, de gebouwen, de voorzieningen, tot en met telefoons: alles stamt uit de jaren zestig.

Tenminste, bijna alles. Binnen in een gigantische, half ingestorte hangar, zijn een aantal smetteloos witte ruimtes gebouwd. De overal op de basis aanwezige spoorrails (alles van raketten tot arbeiders, gaat met de trein) lopen hier ineens door stofvrije mintgroene vloeren. Er wordt Frans gepraat: dit is het domein van Starsem, het Frans-Russische bedrijf dat de Sojoez voor commerciële en wetenschappelijke vluchten exploiteert.

Dus ziet het er ineens uit als gewone Europese ruimtevaart. Mannen in doktersjassen en met haarnetjes rond een met folie verpakte doos, met antennes en andere uitsteeksels. Zo ziet het er ook uit bij Estec, in Noordwijk. De doos is de Mars Express, als een patiënt op de operatietafel.

'Dit ding gaat geschiedenis schrijven', fluistert Mathieu Weiss van Starsem. Chicarro, de Estec-wetenschapper die zijn maaksel voor het eerst in maanden terugziet, is even stil. Wat er nog allemaal niet mis kan lopen. 'Je moet maar denken dat je ook geschiedenis schrijft als je landt in de Stille Oceaan', lacht hij zenuwachtig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden