Reportage Lerarentekort

Haarlemse vrije school heeft geen leraar meer, dus is de hele klas opgeheven

De gaten door het lerarentekort zijn op de Haarlemse Rudolf Steinerschool niet meer dicht te lopen. Vanaf vandaag is groep 7 opgeheven. De leerlingen worden over andere antroposofische scholen  in de omgeving verspreid. In het hele land hebben basisscholen een scala aan lapmiddelen uit de kast getrokken.

Kinderen uit groep 7 van de Rudolf Steinerschool in Haarlem in de gang van de school. Beeld Raymond Rutting

Vanaf maandag bestaat groep 7 niet meer, maar vandaag zit de klas nog aan de topografie. Op het schoolbord staat een rijtje landen met daarnaast de hoofdsteden. ‘Ik had alles goed!’, roept een jongen als adjunct-directeur Lida Berkhout binnenloopt. Zijn handen zwaaien triomfantelijk de lucht in.

Het is donderdag, de laatste lesdag. Morgen nemen de leerlingen van groep 7 van de antroposofische Rudolf Steinerschool in Haarlem afscheid van elkaar en van de school. Daarna wordt de klas opgeheven. Er is geen leraar meer te vinden. De leerlingen worden verdeeld over andere vrije scholen in Haarlem, Hoofddorp en Hillegom. Daar maken ze hun basisschool af.

‘We hebben in het hele land gezocht’, zegt adjunct Berkhout, terug in haar kantoor. ‘Van Groningen tot Brabant.’ Naast haar schudt Rob van der Meijden zijn hoofd. De bestuursvoorzitter van stichting Ithaka, de koepel van vrije scholen waaronder de Rudolf Steinerschool valt, heeft helpen zoeken. ‘We hebben de gekste constructies verzonnen. Met duo’s leraren uit verschillende delen van het land’, zegt hij. ‘We kregen het niet voor elkaar.’

Het is een nieuw dieptepunt in het lerarentekort, dat toch al steeds grotere gaten in het onderwijs slaat. Twee weken geleden hief de Joppenszschool in Leiden groep 8 op. Door het lerarentekort lukte het de school niet om snel een nieuwe leerkracht te vinden, laat een woordvoerder weten. En dus werden de leerlingen, met nog een paar maanden te gaan voor hun overstap naar de middelbare school, over andere scholen verdeeld. De Leidse school zint nog op een gezamenlijk afscheid voor de kinderen. 

Lapmiddelen

In het hele land hebben basisscholen het afgelopen jaar een scala aan lapmiddelen uit de kast getrokken. In Noord-Holland, Limburg, Friesland en Groningen stapten enkele basisscholen over op een vierdaagse schoolweek om te voorkomen dat ze klassen naar huis moesten sturen. Op andere scholen staan directeuren, onderwijsassistenten of ouders voor de klas, of ze sturen leerlingen naar huis.

Ook voor groep 7 van de Rudolf Steinerschool – volgens de vrije schooltelling de vijfde klas – stond vorige week een directeur. Dat was één van de vele invallers, zegt de 10-jarige Kyra. In haar ene oor bungelt een regenboogoorbel, in het andere een ijsje. ‘We hebben meer dan dertien verschillende juffen en meesters gehad.’

Van sommigen kregen ze gewoon les, vult haar vriendin Marit (10) aan, ‘maar we hadden ook een keer een juf die had gestudeerd aan de knutselacademie of zo. Toen gingen we alleen maar knutselen.’ De meisjes vinden het ‘heel jammer’ en ‘heel stom’ dat hun groep wordt opgedeeld. Marit: ‘Onze klas is juist zo gezellig.’ Kyra: ‘We hebben zoveel meegemaakt met al die invallers. Nu kunnen we niet eens samen op kamp.’

De vriendinnen zijn woensdag in hun nieuwe klas geweest. Ze gaan naar dezelfde vrije school in Hillegom, een half uur reizen met de bus. De ouders van Kyra hebben die reistijd er graag voor over, vertelt vader Rob Mollee. ‘We hebben bewust gekozen voor dit onderwijs. We willen graag dat ze op een vrije school blijft.’

Bijles

Mollee vindt het voor zijn dochter ‘heel verdrietig’ dat haar klas moet worden opgeheven, maar hij is ook blij dat ze vanaf volgende week weer een vaste leraar voor de klas heeft. ‘Omdat het afgelopen maanden zo wisselde hebben we Kyra op bijles gezet, één uur per week rekenen en taal. Dat kost 200 euro per maand. Wij kunnen het betalen, maar eigenlijk is het treurig dat het nodig is.’

‘Het is diep triest dat een klas moet worden opgeheven’, zet ook Ad Veen, woordvoerder van de PO-raad, de organisatie schoolbesturen in het basisonderwijs. ‘Niemand wordt er gelukkig van. Maar het is beter dan helemaal geen lessen.’ De organisatie heeft nog geen signalen dat er meer scholen zijn die hele klassen opdoeken. ‘Het is te hopen dat dat zo blijft.’

Een woordvoerder van het ministerie van onderwijs laat weten dat er vorig jaar in Rotterdam ook een groep is opgeheven, maar geeft geen verdere details over de oorzaak. Verder zegt de woordvoerder‘navraag’ te doen bij de Onderwijsinspectie over het opheffen van de klas in Haarlem, ‘om helder te krijgen wat hier precies speelt en of dit met het lerarentekort te maken heeft’. 

Volgens de Rudolf Steinerschool zijn zowel de inspectie als het ministerie al eerder op de hoogte gesteld van de noodmaatregel.

Zeker is dat het einde van het lerarentekort voorlopig niet in zicht is. Veel leraren gaan de komende jaren met pensioen en er komen te weinig nieuwe docenten bij. Volgens de jongste schattingen loopt het tekort de komende vier jaar verder op naar vierduizend voltijds leerkrachten in het basisonderwijs.

Minister Arie Slob (onderwijs) trok in oktober 21 miljoen euro extra uit om het tekort aan te pakken. Het geld is onder meer bedoeld voor zij-instromers die aan de slag willen in het onderwijs. ‘Maar het duurt even voordat we daar iets van merken’, zegt Veen. ‘En er is meer nodig: de salarissen moeten verder omhoog om het vak aantrekkelijk te maken.’

Teleurgestelde ouders en kinderen

In Haarlem maakt adjunct-directeur Berkhout zich er kwaad om. ‘We weten al jaren dat het tekort eraan komt en er is niets aan gedaan.’ Haar werk bestaat de laatste tijd grotendeels uit het zoeken van invallers. ‘Als ik op zondagmiddag  een ziekmelding krijg, ben ik tot ’s avonds laat bezig iemand te vinden. Vaak lukt dat niet.’ Het gevolg, zegt Berkhout: teleurgestelde ouders en kinderen die zich afvragen of het aan hen ligt dat er niemand te vinden is die ze les wil geven. 

Het is niet dat leraren niet bij haar op school willen werken, zegt Berkhout. ‘Ik hoorde laatst nog van een invaller dat ze liever bij ons staat dan op een andere school.’ Voor volgend jaar heeft ze ook al voldoende leerkrachten gevonden, net als de andere scholen van de koepel. ‘Maar midden in het schooljaar iemand vinden die voor de rest van het jaar beschikbaar is, dat is ons niet gelukt.’ 

De vrije school is in trek. De school in Haarlem is vier jaar geleden opgericht als dependance van de andere Rudolf Steinerschool een paar kilometer verderop, omdat de school zo hard groeide. In ideale omstandigheden werken er alleen leraren die een speciale variant van de pabo hebben gedaan die ze klaarstoomt voor het antroposofische onderwijs, zegt Berkhout. ‘Maar dat hebben we al losgelaten.’

De adjunct-directeur heeft de leerlingen van haar school gevraagd vrijdag allemaal een bloem mee te nemen. Daar maken ze boeketten van voor de leerlingen van groep 7. Die hebben op hun laatste dag samen een high tea, hun ouders komen ook. Daarna komen ze nog één keer met de hele school samen in de aula, om te zingen. 

En dan? ‘Dan geven we de leerlingen terug aan hun ouders’, zegt Berkhout met vochtige ogen. ‘Dan geven we elkaar nog één keer een knuffel’, zegt Kyra. Ze slaat alvast haar armen om haar vriendin heen.

Lerarentekort

Het lerarentekort is het grootst in het basisonderwijs, maar speelt ook op het voorgezet onderwijs en in het mbo. Hoe groot het tekort precies is, is moeilijk te zeggen omdat het per dag verschilt. Ramingen uit 2017 voorspelden voor dit jaar een tekort van minimaal tweeduizend leraren en directeuren in het basisonderwijs. De komende tien jaar kan dat oplopen tot een tekort van 10 duizend fte.

De website lerarentekortisnu.nl geeft een idee van de impact. Directeuren en leraren kunnen daar de tekorten en de oplossing van hun eigen school rapporteren. Circa 15 procent van de scholen deed dat de laatste maanden, volgens de site. Een greep uit de cijfers: de eerste drie maanden van dit jaar werden circa 47 duizend leerlingen naar huis gestuurd omdat er geen leraar was. Ruim 55 duizend leerlingen kregen les van een onbevoegde leerkracht en meer dan 40 duizend leerlingen werden verdeeld over andere klassen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden