Haar met een merkje

Een opgezette harige rups staat naast een eveneens heftig behaarde spin. 'Die beesten hebben geen haren, vertelt Judith Aartsen, conservator bij de tentoonstelling Haarfijn bekeken in het Museon in Den Haag....

Naast de dieren staat de hoorn van een neushoorn. 'Die hoorn kun je weer wél als haar beschouwen. Net als de schubben van het schubdier en de stekels van een egel.'

Verwarrend. Wat is haar dan precies? Een model van bijna een meter doorsnede - een haar tienduizend keer ware grootte - moet uitsluitsel bieden. Het lijkt nog het meest op een staafje engelse drop. Een donkere laag beschermende schubjes aan de buitenkant en in het midden lichtgekleurd haarmerg. Het merg zit vol met kleine holtes die lucht vasthouden.

'Daardoor werkt haar zo isolerend', zegt Aartsen. 'Waterdieren hebben veel meer merg in hun haar dan wij, dat is warmer.'

In een op de grond geprojecteerd filmpje zoom je met een microscoop steeds verder in op de structuur van haar. 'Je wordt er echt ingezogen, eigenlijk word je er een beetje misselijk van.' Foto's van gespleten haarpunten, ontschubde haren en andere gemartelde exemplaren begeleiden de film.

Wie nog dieper de materie in wil duiken, krijgt uitgelegd hoe stevige zogeheten bruggen tussen zwavelmoleculen in het haar ervoor zorgen dat een permanentje niet zomaar te zetten valt. De zwavelbruggen geven het haar namelijk zijn vorm, en moeten dus eerst verbroken worden met een scheut chemie. Na de krulspelden worden nieuwe zwavelbruggen aangelegd door een tweede chemische behandeling.

Andere bruggen, die tussen waterstofmoleculen, zijn veel zwakker. Ze zijn simpel te verbreken door het haar nat te maken. Daardoor kun je vochtig haar in model föhnen, of omgekeerd, kan een regenbui je perfect gemodeleerde kuif of zelfgezette pijpekrullen ruïneren.

'Haar is sterk, je kunt het bijvoorbeeld niet platslaan met een hamer', bluft de folder van de tentoonstelling. Een bosje van tweehonderd haren dat de trekkracht van een drie kilo zwaar gewicht weerstaat, demonstreert hoe sterk én elastisch haar is. Dat haar zoveel kan hebben, komt mede door die hoge elasticiteit: haar kan tot 50 procent uitrekken. Een foto van een vrouw die opgehangen aan haar eigen haar hoog boven de aarde bungelt aan een hijskraan, overtuigt ten slotte ook de meest ongelovige bezoeker.

De apparaten waarmee je je volgens Aartsen 'pas echt goed kunt vermaken' zijn nog niet aangesloten. Tussen het karkas van de expositie zwoegt een tiental Fransen om computers en camera's aan te sluiten. Binnenkort moet er een videostoel staan waarmee je je eigen haar onder de microscoop kunt bekijken. 'Je kunt zelf zien of bijvoorbeeld je haar gezond is, hoe geverfd haar eruit ziet en of je gel hebt gebruikt.'

Het merendeel van de tentoonstelling is gehuurd van het Parijse museum Cité des sciences et de l'industrie. Dit museum ontwikkelde de tentoonstelling in samenwerking met cosmeticaproducent L'Oréal. De bedrijfsnaam staat in onopvallende kleuren, maar leesbaar op bijna elke wand van de expositie.

'Ze zijn de sponsor en hebben invloed gehad op de inhoud van de tentoonstelling', vertelt Aartsen. 'Zo vreemd is dat niet, want in de laboratoria van L'Oréal wordt veel onderzoek gedaan naar haar.' Ze hebben bijvoorbeeld een filmpje geleverd waarin versneld te zien is hoe snel sluik, krullend of kroeshaar groeit.

Dat een sponsor invloed heeft op de inhoud van een populair wetenschappelijke expositie is nieuw voor Nederland. 'Maar L'Oréal is weinig opvallend aanwezig op de tentoonstelling', verdedigt Aartsen. 'Er worden wel oude shampooreclamefilmpjes van over de hele wereld gedraaid. Daar zitten veel producten van L'Oreál bij. Maar dat moet je bijna weten, anders valt het niet op.'

Of L'Oréals aanwezigheid écht subtiel is, valt te betwisten. Een tekstbordje vertelt opgewekt hoe het bedrijf een sythetische ceramide, een bestanddeel van haar, wist te produceren en benutten. Foto's van uitvergrote haren illustreren de vondst. Op een knip-en adviespodium kunnen mensen vragen over hun haar stellen aan L'Oréal-deskundigen.

Zonder sponsor komt een interactieve expositie als deze wegens geldgebrek echter moeilijk van de grond, schat Aartsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden