Interview Esther Overweter

Haar jeugdzorginstelling is omgevallen. En nu waarschuwt ze dat voor andere instellingen hetzelfde scenario dreigt

Esther Overweter: ‘Een grote organisatie als Juzt is niet zo wendbaar.’ Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

De weg uit de financiële problemen liep dood en dus moet de Brabantse jeugdzorgorganisatie Juzt de deuren sluiten. Voor andere instellingen dreigt nu hetzelfde scenario, zo waarschuwt bestuurder Esther Overweter.

Juzt is de eerste grote jeugdzorgorganisatie die ten onder gaat sinds de jeugdzorg in 2015 is overgeheveld naar de gemeenten. Ligt dat aan de omstandigheden of aan Juzt zelf? ‘Laat onze situatie een wake-upcall zijn’, zegt Esther Overweter (49), sinds december 2017 lid van de raad van bestuur en sinds eind vorig jaar alleen aan het hoofd.

Wat is er volgens u misgegaan?

‘Het Rijk heeft de budgetten verlaagd voor de zorg die wij bieden. Vanaf 2015 moeten wij bovendien meer verantwoorden aan tientallen gemeenten – dat kost tijd, geld en mankracht. Onze zorg met verblijf is juist heel duur. Het gaat om kinderen met trauma’s en gedragsproblemen. Om kinderen die niet thuis kunnen wonen, na een vechtscheiding bijvoorbeeld, omdat het daar niet veilig is. De behandelingen zijn intensief en hoog-specialistisch, de huisvestingskosten hoog. De kosten van deze zorg hebben zwaar op de organisatie gedrukt.’

Juzt kreeg het verwijt niet goed te functioneren, met te dure medewerkers en veel overhead. De instelling Lievenshove in Oosterhout moest eerder dit jaar op last van de inspectie versneld sluiten. Van een andere locatie zei de inspectie dat die niet schoon genoeg was. Wat vindt u van die kritiek?

‘Ik herken me niet in het beeld dat onze organisatie niet op orde was. Wel zijn er incidenten geweest. Wij hadden zelf in augustus vorig jaar besloten om Lievenshove te sluiten, omdat we, vanwege de ligging, met het beschikbare geld deze locatie niet op de juiste kwaliteit konden krijgen. De verschillende gebouwen, grenzend aan een doorgaande weg en een bos, waren lastig te beveiligen, terwijl de kwetsbare jongeren tussen de 12 en 18 jaar een aantrekkelijk doelwit waren voor dealers. Het tijdelijke verblijf, waarnaar deze jongeren verhuisden, was volgens de inspectie niet schoon. Onze organisatie had geen extra geld om te investeren in beter onderhoud en meer beveiliging. Inmiddels wonen deze jongeren op een goede plek, heeft ook de inspectie bevestigd. Ook hebben wij last gehad van de schaarste aan zorgmedewerkers. Die hebben de keus. Het is prachtig om in de jeugdzorg te werken, maar je staat ook ’s avonds op de groep, of met Kerst. Veel medewerkers willen meer regelmaat. Daardoor is het verloop relatief hoog. Mensen inhuren om die tekorten op te vangen is duurder.’

Is Juzt het slachtoffer geworden van de overheveling van de jeugdzorg naar de gemeenten?

‘Inhoudelijk sta ik er helemaal achter om zorg dichter bij de mensen te brengen. Maar de overgang is te rigoureus geweest. Innoveren kost tijd en geld en er werd juist bezuinigd. Een grote organisatie als Juzt is niet zo wendbaar. Het is niet zo dat de gemeenten sinds 2015 minder specialistische jeugdzorg bij ons hebben ingekocht, er zijn wachtlijsten en alles zit vol. Maar er kwamen gaten in de begroting door de lagere inkomsten en hoge kosten. Terreinen en gebouwen verkoop je niet zo snel. Met meer tijd had het misschien anders kunnen lopen.’

Hoe gaat het nu met cliënten en medewerkers?

‘We zitten in een heel spannende periode waarin we onze zorg in delen willen overdragen. Hopelijk gaat dit snel. Donderdag hebben we de kinderen verteld dat we hopen dat ze zo min mogelijk ervan merken. Het belangrijkste is dat de kwetsbare kinderen en de vrouwen de zorg blijven krijgen die ze gewend zijn, op de vertrouwde locatie van de eigen behandelaar. Zij hebben al zoveel meegemaakt, ze mogen niet de dupe worden. Ook willen we de specialistische kennis van onze medewerkers behouden. Voor hen is de onzekerheid heel moeilijk, we vragen heel veel van ze.’

Denkt u dat de specialistische jeugdzorg anders moet worden georganiseerd?

‘Ik denk wel eens aan het Prinses Máxima Centrum, waar de deskundigste mensen op één locatie bijeen zijn voor de beste behandeling van zieke kinderen. Misschien moet de meest specialistische jeugdzorg ook op grotere schaal en minder regionaal worden geregeld. Bedenk dat nu alleen kinderen naar jeugdzorg met bedden gaan als het echt niet anders kan. Daardoor is deze zorg veel complexer geworden. Daarbij willen we deze zorg ook transformeren, van grote instellingen naar kleinere wooneenheden die meer op een gezinssituatie lijken. Die omwenteling kost geld. Het blijkt in de praktijk lastig dit tegelijkertijd met de decentralisatie uit te voeren.’

Komen er nu meer jeugdzorgorganisaties in de problemen?

‘Volgens een rapportage van de toezichthouder heeft 40 procent van de jeugdzorgorganisaties ernstige financiële problemen. Laat onze penibele situatie dan een wake-upcall zijn.’

De gemeenten hebben met de voorjaarsnota extra geld van het Rijk toegezegd gekregen voor jeugdzorg. Gaat dat helpen?

‘Dat denk ik niet. De gemeenten hebben grote tekorten op de jeugdzorg, ik ben benieuwd wat er overblijft van het extra geld als ze die gaten hebben gedicht.

Wat kunnen jeugdzorgorganisaties doen om hun positie te versterken?

‘Koester je medewerkers. Investeer in deze beroepsgroep. Het moet aantrekkelijker worden om in de jeugdzorg te werken. Medewerkers moeten de kans krijgen zich te ontwikkelen. Alleen zo kunnen instellingen de goede mensen behouden.’

Groot in jeugdzorg
Juzt is een specialistische jeugdzorgorganisatie in Brabant en Zeeland met onder meer vier grote locaties waar jongeren met problemen verblijven (in totaal tweehonderd bedden). Ook behandelt Juzt jongeren thuis, regelt zij pleegzorg en valt een vrouwenopvang in Dordrecht onder de organisatie die vlak voor de decentralisatie in 2015 is ontstaan uit een fusie. Bij elkaar heeft Juzt 1800 cliënten en 600 medewerkers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden