Haantjes tegen bolknaks

Nick Leeson, de man die Barings verspeelde, is het prototype van de effectenhandelaar. Hanig gedrag, snelle auto, duur appartement en prijzige vakanties, zelfs als er geen geld meer is om te laten rollen....

Van onze verslaggever

Harko van den Hende

AMSTERDAM

Hij staat ook voor de nieuwe soort bankier. Niet meer de bedaagde, bolknak rokende krijtstreep die kredieten verstrekt aan klanten die hij al jaren kent, maar de jachtige, in scherp gesneden pak gestoken handelaar die het niet om relaties, maar vooral om status en winstpremies is te doen.

Het aanzien dat deze jonge honden binnen de banken hebben weten te verwerven, is ook te danken aan de forse bijdrage die zij aan de winst leveren. Winstsprongen van vele tientallen procenten zijn heel normaal terwijl het traditionele bancaire bedrijf het doorgaans met een schamel ogende stijging van het resultaat moet doen.

De afhankelijkheid van de bank van de handelaren neemt hierdoor toe, een ontwikkeling die ook in de opbouw van het winstcijfer tot uitdrukking komt. Bij ING, de bank die Barings heeft overgenomen, bepalen provisies en winsten uit effectentransacties nu al ongeveer een derde van het resultaat.

Het is juist deze verschuiving binnen de bank van de aloude kredietverlening naar de effectenhandel die de val van Barings mogelijk hebben gemaakt. Althans, dat vinden drie Amsterdamse economen die hun mening deze week in het economenblad ESB afgedrukt zien.

'De winstgevendheid van de handel voor eigen rekening heeft vaak geleid tot een triomfantelijke en soms zelfs arrogante houding van de handelaars jegens anderen in het bankbedrijf. Deze houding is misplaatst', schrijven de drie en zij zeggen er ook bij waarom.

Handelaren beseffen volgens de Amsterdamse economen niet dat ze eigenlijk profiteren van de reputatie die de bank, als kredietverschaffer, met jarenlang geduldig en hard werken heeft opgebouwd. De meerwaarde die een bank te bieden heeft, heeft te maken met bijvoorbeeld de advisering van de klanten, het verzorgen van de uitgifte van aandelen of het zorgvuldige beheer van vermogens. En niet met het snel geld verdienen met aandelen, obligaties of derivaten.

Door de goede naam die de bank heeft opgebouwd zal er ook niet snel twijfel ontstaan over de kredietwaardigheid van de bank. Kijk naar Barings. Iedereen wist of kon weten in welke uitzonderlijke positie Leeson de bank had gemanoevreerd met zijn speculaties. Sommigen trokken ook wel aan de bel. Maar de meesten vertrouwden blindelings op de respectabele staat van dienst die de bank, als bank en niet als handelspartij, door de eeuwen heen had opgebouwd.

Door de reputatie van de bank te veronachtzamen, lijken de handelsactiviteiten volgens de drie Amsterdamse economen winstgevender dan ze in werkelijkheid zijn. Dat is minder onschuldig dan het lijkt want op deze manier komt het echte bankieren onder druk te staan. De risico's die aan het handel drijven kleven, worden te weinig onderkend waardoor banken eigenlijk bezig zijn hun echte werk, het bankieren, te ondergraven.

Een manier om handelaren weer op aarde te brengen, is strengere regelgeving, een suggestie die ook in de hoofden van Britse en Nederlandse parlementariërs naar aanleiding van Barings is opgekomen. De drie economen vinden dit niet zo'n goed idee. De praktijk heeft namelijk uitgewezen dat voor elke regel wel een sluiproute bestaat. Het middel kan bovendien erger zijn dan de kwaal, vrezen zij. Het aan banden leggen van de effecten- en derivatenhandel kan leiden tot de ineenschrompeling van de wereldhandel wat de welvaart in de wereld niet ten goede zal komen.

Een scherper toezicht op de handelsactiviteiten van de banken is volgens de Amsterdamse economen wel wenselijk, maar ook daarmee kan een échec als Barings niet worden voorkomen.

De beste manier om de Leesons van de financiële wereld in te tomen, is erkenning door de banken dat de handelsactiviteiten, ondanks alle mooie winsten die hiermee worden behaald, schadelijk zijn voor het echte werk, het bankieren. Een manier om dit inzicht vorm te geven is het juridisch en organisatorisch scheiden van de handelaren en bankiers binnen de bank.

Maar ook al willen de banken deze stap niet zetten, dan nog moeten zij zich zorgen maken. Want het alternatief is strengere regels en die zijn ook niet bevorderlijk voor de 'slagvaardigheid en concurrentiepositie' van de banken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden