'Haal studenten van buiten de EU binnen en hou ze hier'

Studenten van buiten de EU zijn juist heel waardevol voor onze kenniseconomie. Ze moeten dan wel de taal leren en het collegegeld mag niet te hoog zijn, schrijft columniste Ferdows Kazemi.

Studenten van de TU Delft nemen in 2010 deel aan een stepwedstrijd in het Mekelpark. Beeld anp
Studenten van de TU Delft nemen in 2010 deel aan een stepwedstrijd in het Mekelpark.Beeld anp

Onlangs verscheen een aantal artikelen over de kosten van buitenlandse studenten in Nederland. Studeren in Nederland is goedkoper dan in de meeste andere EU-landen. Om die reden komen onder andere veel Duitse en Britse studenten hier studeren. Deze studenten integreren niet in de Nederlandse samenleving en gaan doorgaans na afloop van hun studie terug naar hun eigen land. Nederland profiteert dus niet of nauwelijks van deze hoogopgeleiden, maar betaalt wel grotendeels hun studie. Omdat studeren in andere EU-landen doorgaans duurder is, gaan er naar verhouding veel minder Nederlandse studenten in het buitenland studeren, dan omgekeerd. Deze scheve verhouding kost ons land jaarlijks tientallen miljoen euro's of meer.

Het is goed dat deze scheefheid op de agenda wordt gezet, maar er speelt meer. Iedereen mag hier komen studeren. Maar niet voor iedereen gelden dezelfde tarieven. Studenten afkomstig uit de EU-landen, Suriname en Zwitserland betalen hetzelfde bedrag aan collegegeld als Nederlandse studenten, en dat is 1.713 euro per jaar. Dat collegegeld dekt echter lang niet de volledige kosten. Wie van elders komt, moet wél het volle pond betalen. Zo kost bijvoorbeeld de Bacheloropleiding aan de TU Delft per studiejaar 8.000 euro en een Master zelfs 12.500 euro voor studenten van buiten de EU.

Voor veel mensen afkomstig uit minder welvarende landen zijn dergelijke bedragen onbetaalbaar. Ik weet dat voorheen - toen het collegegeld voor studenten afkomstig uit niet EU-landen nog niet zo hoog was - veel Iraanse jongeren naar Nederland kwamen met een studievisum. De meeste afgestudeerden vonden vervolgens hier een baan en bleven hier als kennismigrant. Onze economie profiteerde van hun kennis en dat maakte hun lage collegegeld meer dan goed. Na de verhoging van de studiekosten voor deze categorie studenten, zoeken zij andere landen met lagere kosten. Zweden is er één van.

Afschrikken
Het hoge collegegeld van studenten van buiten de EU is wellicht op korte termijn een welkome inkomstenbron voor de Nederlandse universiteiten, maar op termijn heeft het veel negatieve consequenties voor ons land, omdat studenten uitwijken naar goedkopere landen. Zij zijn vaak afkomstig uit landen met een slechte economie en hoge werkloosheid. Soms ontvluchten ze door een studie in het buitenland het politieke regime in hun land, dat weinig ruimte overlaat voor hun talenten. Zij zullen in dat geval vanzelfsprekend niet terugkeren naar hun thuisland. En wie een ondemocratisch politiek systeem ontvlucht kan zich heel snel aanpassen aan een Westers systeem en geïntegreerd raken in de een westerse samenleving. Door hen af te schrikken met veel te hoge studiekosten laat Nederland die kans echter onbenut.

Ongeveer tien jaar geleden, toen studeren in Nederland nog betaalbaar was voor deze categorie buitenlandse studenten, kwam mijn neef uit Iran aan de TU Delft studeren. Toen hij klaar was, zette hij als programmeur zijn cv op internet. Binnen 24 uur waren er tien Nederlandse bedrijven die hem in dienst wilden nemen, tegen het vrij hoge salaris dat vereist is voor een kennismigrant. Een week later had hij een goede baan in Rotterdam. Drie jaar later had hij een aanstelling als seniorprogrammeur in dat bedrijf. En over twee weken mag hij naturaliseren. Hij heeft Nederland de subsidie van zijn lage studiekosten inmiddels driedubbel terugbetaald via de belastingen. Bovendien is hij van groot belang voor het zeer winstgevende bedrijf waar hij werkt, dat een toppositie inneemt in een niche van de internationale verzekeringsmarkt. Er zijn veel voorbeelden als mijn neef die na hun studie in Nederland aan het werk gegaan zijn.

Binding
Naast de hoogte van de collegegelden, die dus zowel ongewenste effecten heeft voor studenten uit de EU-landen als voor de niet-EU-landen, speelt er nog iets en dat is de internationalisatie van onze universiteiten, waardoor buitenlandse studenten geen binding krijgen met Nederland. Voor de meeste Nederlandse universiteiten geldt de regel dat buitenlandse studenten het Nederlands niet hoeven te leren om toegelaten te worden tot de meeste studies.

Steeds meer studies worden geheel in het Engels gegeven. Een geslaagd IELST- of TOEFL-examen voor Engels is voldoende. Wie hier komt studeren spreekt vaak geen woord Nederlands en doet in de meeste gevallen helaas ook geen inspanning om de taal te leren. Daardoor komen buitenlandse studenten niet zo gauw in contact met de Nederlandse en raken zij hier niet thuis. Tien jaar geleden werd je met een voldoende voor IELST of TOEFL examen voorwaardelijk toegelaten voor een studie en kreeg je een jaar de tijd om Nederlands te leren. Pas nadat je geslaagd was voor Nederlands mocht je aan de universiteit studeren. De dwang om de taal te leren maakte dat buitenlandse studenten actief contact zochten met Nederlanders. Dit had een grote invloed op hun latere besluit om in Nederland te blijven en hier werk te gaan zoeken.

Natuurlijk kunnen we studenten niet dwingen om na hun studie hier te blijven en bij te dragen aan onze samenleving. Maar we kunnen het wel aantrekkelijk voor hen maken en dat geldt zeker voor de studenten van buiten de EU. Nederland heeft in de nabije toekomst een groot tekort aan werkende hoogopgeleiden en specialisten. Tegelijkertijd heeft Nederland ambitieuze doelstellingen om een leidende kenniseconomie te worden. In dat verband wordt vaak gesproken over een ander immigratiebeleid.

De Nederlandse universiteiten hebben een enorme potentie om studenten van binnen en van buiten de EU aan te trekken. Willen ze dat doen en tegelijk die studenten aan ons land binden, dan moeten ze voor een ander beleid kiezen. Om te beginnen moeten de studiekosten voor de studenten van buiten de EU aanzienlijk gereduceerd worden, daarnaast moet de Nederlandse taal weer een voorwaarde gaan vormen voor de toelating, zowel voor studenten vanuit de EU als van daarbuiten. Dit is essentieel om de kansen voor die studenten én voor ons land te vergroten. Wie de taal van een land niet kent zal zich daar nooit thuis voelen. En wie zich in een land niet thuis voelt zal zich daar nooit nestelen.

Moralist
Een moralist als ik zou zichzelf tekort doen als ze dit onderwerp niet tevens vanuit een moreel perspectief bekijkt. Veel buitenlandse studenten die in Nederland en in de EU komen studeren zijn afkomstig uit Azië. Hun talenten worden daar niet altijd gewaardeerd. In een land als Iran worden de kwaliteiten van jongeren meestal afgemeten aan hun loyaliteit aan het regime. Sommigen houden de schijn op om te mogen studeren en wie zelfs dat niet wil doen, verlaat het land voor een studie elders. Deze groep studenten verdient het niet om dubbel gestraft te worden. In hun land om hun disloyaliteit aan hun regime en in Nederland om hun afkomst die toevallig buiten de topografische of politieke grenzen van de EU ligt.

Ontvang buitenlandse studenten met open armen. Laat het kortetermijndenken varen. Verplicht hen de taal te leren en zie hoe snel ze hun talenten ontplooien, zich in deze maatschappij mengen en hard aan de toekomst van dit land werken. Laat de crisis niet bepalend zijn voor het beleid met betrekking tot het collegegeld. De crisis zal voorbij gaan, maar het verloren menselijk kapitaal zal heel moeilijk terug te winnen zijn. En zonder dát kapitaal stokt onze economie. Haal studenten van buiten de EU binnen en hou ze hier!

Ferdows Kazemi is een in Iran geboren publiciste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden