Haal school en ziekenhuis naar de stad

In regio’s waar de bevolking krimpt, moeten onderwijs en zorg naar de grootste stad in de buurt worden gehaald, betogen Peter Rehwinkel en Frank de Vries....

Sommige gebieden aan de oost- en zuidgrens van Nederland hebben al jaren te kampen met ernstige bevolkingsdaling. Kortgeleden is een Top Team (Jan Mans, Hans Dijkstal) het land in gegaan om in de grootste krimpgebieden (Oost-Groningen, Zuid-Limburg en Zeeuws-Vlaanderen) de zaak te verkennen en adviezen uit te brengen. De resultaten worden opgenomen in een Actieplan Bevolkingsdaling. En dan begint het pas echt. Want dan wacht de zware taak om met een goed doortimmerde aanpak op de effecten van krimp in te spelen. Een aanpak die ettelijke miljarden zal gaan kosten. Alleen al voor Noord- en Oost-Groningen worden de totale kosten voor de komende jaren becijferd op 0,9 miljard euro.

Naar onze mening moet men zich daarbij niet alleen richten op de krimpregio’s zelf. De effecten van de krimp zijn namelijk in een veel groter gebied merkbaar. Daarom moet een antwoord op de krimp ook breder zijn. Krimp is een vraagstuk waarbij regionale, nationale en zelfs ook internationale aspecten op elkaar ingrijpen.

Hoewel de bevolkingsteruggang per krimpregio verschillend uitpakt, is er wel een gezamenlijke noemer: tal van voorzieningen kunnen niet meer op de huidige manier worden aangeboden. Die voorzieningen variëren van specialistische zorg en voortgezette opleidingen tot schouwburgen. Dit proces is al volop gaande. Een sprekend voorbeeld is een streekziekenhuis dat zich genoodzaakt ziet de kraam- en kinderafdeling te sluiten. Daar zal het niet bij blijven.

De wil van de betrokken gemeenten om de huidige voorzieningen koste wat kost in stand te houden, is begrijpelijk, maar niet altijd reëel. Die inzet is wel reëel als het gaat om een aantal voorzieningen waarbij nabijheid essentieel is, zoals lagere scholen of een aantal basale dagelijkse boodschappen. Maar voor het streekziekenhuis of gymnasium kan dat meestal niet lokaal worden besloten. En voor een schouwburg of een betaald voetbalclub waar wel een stevige gemeentelijke bemoeienis geldt, wordt in een krimpgemeente de bijdrage per hoofd van de bevolking steeds groter. In sommige gevallen te groot.

Juist voor deze voorzieningen geldt dat er een schaalvergroting moet plaatsvinden. Een schaalvergroting die door technische ontwikkelingen en door andere vraagpatronen wordt aangedreven. Een aantal voorzieningen zal daardoor verschuiven naar de grootste kern in de regio. Dit kan geheel verschillend komen te liggen. Als we een denkbeeldige straal van 50 kilometer om de krimpgebieden trekken, dan zal dit voor Zeeuws-Vlaanderen Antwerpen zijn en voor Zuid-Limburg Aken. Voor Noord- en Oost-Groningen komt de stad Groningen in aanmerking, de stadstaat Bremen is te ver weg.

Het is essentieel dat voorzieningen vanuit de krimpregio’s goed bereikbaar zijn. Dit vraagt om blijvende investeringen in het vervoers- en wegennet in deze regio’s. Het gaat om een netwerk dat de grotere stad en de regio omspant en integreert. Een oudere uit Kerkrade die aangewezen is op specialistische zorg in het ziekenhuis van Aken zal, ook per openbaar vervoer, snel ter plekke moeten kunnen komen.

Het vraagt ook om een nieuwe manier van kijken. Het grootschalig organiseren en vervolgens kleinschalig aanbieden, is zeer goed mogelijk. Een voorbeeld zijn culturele festivals. Evenementen in de stad en afgeleiden daarvan in de regio kunnen daarbij hand in hand gaan. Maar dat zou ook voor samenwerkende ziekenhuizen kunnen gelden. Dit lijkt ons een meer begaanbare weg dan krampachtig te proberen de voorzieningen in het krimpgebied zelf op het huidige niveau te houden.

De krimpregio’s hebben ten opzichte van sterk verstedelijkte gebieden in de toekomst ook belangrijke pluspunten. Zij bieden namelijk een omgeving met rust en ruimte en veelal een rijke cultuurhistorie. Stad en platteland, groei en krimpgebieden, hebben elkaar werkelijk iets te bieden.

De krimpaanpak gaat de komende jaren veel tijd en energie kosten. Dit onderstreept de noodzaak om als gemeenten, rijk en provincie gezamenlijk slimme strategieën te ontwikkelen die het regionale overschrijden. Bij een dergelijke inzet is het soms zaak over de eigen (regionale en nationale) schaduw heen te springen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden