Haal het doek maar weg

Het Amsterdamse theater Carré wordt vanaf zaterdag omgetoverd in een bioscoop. V sprak met vijf acteurs die een rol speelden in de theaterstukken waarvan verfilmingen zijn te zien.

Nu de theatergezelschappen zomerstop hebben en de meeste artiesten op vakantie zijn, zoekt theater Carré een andere manier om het theater te vullen. Ruim twintig toneelfilms, van redelijk nieuwe (Closer, 2004) tot klassiekers (Casablanca, 1942), worden nu in het koninklijk theater in Amsterdam vertoond.


En dat is niet voor het eerst, vertelt bioscoopeigenaar Gerben Kuipers (58), die de films selecteerde. 'Wanneer Oscar Carré (die verantwoordelijk was voor de bouw van het theater, red.) in de zomer met zijn circusdieren door het land trok en Carré leeg stond, werden in het theater filmbeelden uitgezonden.' Dat gebeurde voor het eerst in 1898, toen Koningin Wilhelmina werd gekroond. Oscar Carré had de gebeurtenis zelf met zijn snel-photo-apparaat gefilmd.


Vanaf aanstaande zaterdag duikt Carré dus weer even terug in de tijd. My Fair Lady (1964) is de eerste film die is te zien. 'We hebben hiervoor gekozen, omdat het ooit de eerste musical was die in Nederland is opgevoerd. Het was een buitengewoon succes. De voorstelling, met Wim Sonneveld in de hoofdrol, heeft 702 keer gespeeld.'


Om een selectie te maken, ploegde Kuipers allerlei archieven door om kopieën te vinden. Naar Equus uit 1977 van Sidney Lumet is hij twee maanden op zoek geweest. Uiteindelijk vond hij, met behulp van filminstituut EYE, iemand die ooit een archiefkopie had gemaakt van een televisieuitzending van de film. 'Toevallig ook nog met Nederlandse ondertiteling.'


Uit de vele versies van Hamlet en Romeo and Juliet selecteerde Kuipers naar eigen zeggen de beste en opvallendste versies. En van het stuk Cyrano de Bergerac van schrijver Edmond Rostand is niet de bekendste verfilming uit 1950 van Michael Gordon te zien, maar die uit 1990 van Jean-Paul Rappeneau: de onlangs overleden schrijver Gerrit Komrij schreef hiervoor de ondertitels, die net zoals in het origineel geheel op rijm zijn geschreven.


Bioscoop op het Podium begint elke avond om 19 uur. Het voorprogramma, met fragmenten uit Polygoonjournaals, vangt aan om 18.45 uur. Als de driehonderd zitplekken voor de films uitverkocht raken, worden de films de volgende middag herhaald. Losse kaarten zijn te koop voor 10 euro.


www.carre.nl


Dieter Troubleyn (42)

over de film Jesus Christ Superstar (1973, regie: Norman Jewison), gebaseerd op de rockopera van Tim Rice (tekst) en Andrew Lloyd Webber (muziek). Troubleyn speelde in 2005 Jezus in de gelijknamige musical van Stage Entertainment.


'Pas nadat de voorstellingen van Jesus Christ Superstar waren geweest, durfde ik de film te bekijken. Ik was bang dat ik me er anders door zou laten beïnvloeden. Ik vind het een geweldige film, die een hoop heeft losgemaakt.


'Het eerste wat me opviel toen ik de film zag, is dat het verhaal nog steeds niet gedateerd is. Dat maakt het wel enigszins angstaanjagend. Het is een verhaal van duizenden ja-ren oud en in al die jaren hebben we blijkbaar niets geleerd. Er wordt nog steeds oorlog gevoerd en er is nog altijd geen love, peace and happiness.


'In de film is de actualiteit gestopt; zo speelt Jezus een hippie. Ook wij hebben er actuele verhaallijnen in verwerkt. Zo kwam bijvoorbeeld de moord van Theo van Gogh ter sprake. Nu zou misschien de oorlog in Syrië aan bod kunnen komen.


'De scène die de meeste indruk op me heeft gemaakt, is die waarin een groep jonge hippies besluit het bijbelverhaal op te voeren. Met het hele team werken ze in de woestijn aan de voorstelling. Dat teamwerk is fantastisch om te zien.


'Voordat ik de film zag, kende ik de hele soundtrack al. De muziek is geweldig, compleet rock-'n-roll. Het is de muziek waarmee Deep Purple bekend is geworden.'


Peter Vandemeulebroecke (29)

over de film Hamlet (1996, regie: Kenneth Branagh), gebaseerd op de tekst van Shakespeare. Afgelopen seizoen vervulde Vandemeulebroecke zelf de rol van Hamlet bij het Noord Nederlands Toneel.


'De film Hamlet is lang, traag en versleten, maar ook integer en mooi gefilmd. Hij fascineert me.


'Het taalgebruik in de film is heel theatraal. Als Hamlet 'To be or not to be' zegt, doet hij dat mijmerend. In de voorstelling heb ik die zin dichter bij mezelf gehouden. Als je het wat neutraler zegt, kan het publiek zich meer concentreren op de inhoud van de tekst.


'Toch pretendeert een film meer waarheid: je gaat er ook sneller in mee dan met een theatervoorstelling.


'In de film is meer de intentie van Shakespeare gevolgd. In de voorstelling hebben we er meer actualiteit in gestopt. Daar is er bijvoorbeeld voor gekozen Hamlet in een gekkenhuis te plaatsen.


'Waarin de film en de voorstelling ook van elkaar verschillen is de moeder-zoonrelatie. In de film zit daar een rare geile laag onder. Hamlet neemt het zijn moeder kwalijk dat zij niet met hem is getrouwd. Bij onze Hamlet is die relatie meer psychologisch, daar zie je een natuurlijkere verhouding tussen moeder en zoon.


'Maar wat mij het meest aantrekt in de film is de tekst. Tijdens mijn studie heb ik een keertje gezegd: 'Een aflevering van het televisie-programma Jambers is veel interessanter dan een tekst van Shakespeare', daar ben ik wel op teruggekomen.'


Victor Löw (49)

over Who's afraid of Virginia Woolf (1966, regie Mike Nichols), gebaseerd op het stuk van Edward Albee. Löw speelde afgelopen seizoen de rol van George in Wie is er bang voor Virginia Woolf van Hummelinck Stuurman.


'Wat mij verbaast, is dat de film helemaal niet is verouderd. Het verhaal is compleet krankzinnig en tegelijkertijd heel eng. Toen ik de film zag, vroeg ik me af hoe wij dat op het podium zouden krijgen. Hoe krijg je het voor elkaar dat mensen verbluft de zaal uitlopen, zoals destijds bij de film gebeurde? Om dat te doen moet je goed de gekte en de waanzin van het stuk snappen.


'Elizabeth Taylor en Richard Burton, die in de film Martha en Georgespelen, waren in het echt ook een stel. Dat gegeven maakt de film voor mij extra fascinerend. Ze hebben de continue conflicten en de waanwereld waarin ze leven ontzettend knap gespeeld.


'Filmisch is het ook sterk. In films wordt over het algemeen minder gesproken dan in theaterstukken. Hoewel in deze film driekwart van de theatertekst wordt gebruikt, heb je niet door dat er zoveel tekst is. Edward Albee was destijds ook tevreden dat er zo'n groot deel van zijn tekst werd gespeeld. Het is letterlijk zijn stuk op film, zonder dat er veel in is gesneden.


'De scène die het meest indruk op mij heeft gemaakt is als George vertelt over een blonde jongen van 15 jaar die zijn moeder per ongeluk heeft doodgeschoten met een jachtgeweer. Als kijker vraag je jezelf af: heeft hij het nou over zichzelf of niet?'


Huub Stapel (57)

over de film Sleuth (1972, regie: Joseph L. Mankiewicz), gebaseerd op het stuk van Anthony Shaffer. Stapel speelde in 1990 de rol van minnaar Milo in de voorstelling Moordspel, geïnspireerd op Sleuth.


'Een aantal jaar voordat ik in Moordspel speelde, zag ik de film. Ik vond hem geweldig, met Michael Caine en Laurence Olivier op het toppunt van hun kunnen. Wat de film vooral zo sterk maakt, is dat het verhaal zo spannend is. Het is een machtsstrijd tussen de detectiveschrijver Andrew en de minnaar van zijn vrouw. Onverwachtse gebeurtenissen volgen elkaar razendsnel op.


'Het is inmiddels een tijd geleden dat ik de film heb gezien, maar ik herinner me dat het verhaal ook visueel heel mooi is. Het verhaal wordt rustig verteld, een stijlvorm die steeds meer terugkeert. Als je de serie The Killing ziet, zie je eenzelfde langzame manier van vertellen.


'De film slaagt er ook in los te komen van het theater. Iets wat veel films gebaseerd op toneelstukken niet lukt. In de film wordt bijvoorbeeld mooi gesprongen in de tijd, dat kun je in het theater moeilijk doen. Moordspel hebben we destijds om die reden lineair verteld.


'Maar als je de film in de filmgeschiedenis plaatst, is het geen belangwekkende film. Het is geen Una giornata particolare. Belangwekkende films zijn films die maatschappelijke problemen omvatten. De thematiek in Sleuth is er in principe geen die ertoe doet.'


Jacqueline Blom (51)

over de film Death of a salesman (1985, regie: Volker Schlöndorff), gebaseerd op het gelijknamige stuk van Arthur Miller. Blom speelt komend seizoen Linda Loman in Dood van een handelsreiziger van het Ro Theater.


'Death of a salesman is een mooie film waarin het verhaal overeind blijft staan. Het is een intrigerend verhaal: naast de ondergang van het hoofdpersonage, de verkoper Willy Loman, gaat het ook over de onafwendbare breuk binnen het gezin .


'Wat opvalt aan de film, is dat het met veel liefde voor het verhaal is gemaakt. Hij bleef me daardoor boeien. Sommige scènes heb ik zelfs meerdere malen gekeken. Door te bestuderen hoe ze het verhaal vertelden, heb ik het een beetje gebruikt als inspiratie voor mijn eigen rol.


'Eigenlijk is het een heel klein, menselijk verhaal. Kate Reid speelt in deze film het personage Linda Loman. Linda leeft via haar man, Reid speelt dat mooi. Ze laat heel knap een beetje doorschemeren wat ze zelf denkt. Je ziet dat ze al lange tijd weet dat het mis is, maar dat ze desondanks de moed erin houdt. Dustin Hoffman weet het krengerige van hoofdpersoon Willy Loman ook goed te brengen. Wat je in film beter kunt vatten dan op het toneel, is dat hij in twee werelden leeft: een droomwereld en een werkelijke.


'Het verhaal is nog steeds actueel. De schijnbaar onoplosbare schuldenlast die de familie Loman heeft, is een thematiek die door de recessie weer actueel is geworden. Daarbij hebben mensen altijd de behoefte mooie verhalen te horen.'


Nog vijf zomerbioscopen

1) Film in de tuin - Dordrecht


Het Amsterdamse filmhuis The Movies organiseert deze zomer samen met het Dordrechts Museum negen filmavonden in de museumtuin. Dordrechtsmuseum.nl


2) Marilyn Monroe Openluchtbioscoop - Den Haag


Deze zomer is het vijftig jaar geleden dat Marilyn Monroe overleed. Op zaterdag 4 augustus wordt de Monroe-klassieker The Seven Year Itch van Billy Wilder gedraaid. Filmhuisdenhaag.nl


3) Openlucht Park Presikhaaf - Arnhem


Van 4 tot en met 25 augustus kun je in de buitenlucht genieten van films als Hugo en The American. Eigen stoelen mee, en hapjes en drankjes mogen van thuis worden meegenomen. Arnhem.dichtbij.nl


4) Zienemaan en sterren - Groningen


Voor de tweede keer een openluchtbioscoop op de grasweide van het Ebbingekwartier in Groningen. Zienemaan.nl


5) Openluchtbioscoop aan zee - Egmond aan Zee en Zandvoort


Op theaterfestival De Karavaan kun je nadat de voorstellingen zijn afgelopen, vanuit je luie strandstoel nog naar het witte doek kijken. Karavaan.nl


Alle openluchtbioscopen zijn gratis toegankelijk.


Via de artiesteningang

Waar theatergasten normaal via de reguliere ingang theater Carré betreden, komen ze tijdens Bioscoop op het Podium via de artiesteningang binnen. In plaats van in de zaal, nemen de gasten plaats op het podium, waar een groot projectiescherm is opgehangen. In de pauze en na afloop van de voorstelling is iedereen welkom in de artiestenfoyer. 'We wilden de gasten het gevoel geven dat ze artiest zijn', aldus programmeur Gerben Kuipers.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden