REPORTAGE24/7 zorg

Haagse zorgverleners sluiten zich op met hun zieke cliënten, want ‘hoe moet het anders met ze aflopen?’

Zorgmedewerkers van een instelling zitten samen met bewoners in quarantaine. De eigen camper dient als slaapplek.Beeld Marcel van den Bergh

Als er corona uitbreekt in een Haagse zorgwoning voor verstandelijk gehandicapten, twijfelen de medewerkers geen moment. Ze gaan niet meer weg, ook niet als ze zelf koorts krijgen. ‘Ik hou van ze, echt van allemaal.’

Elke avond om 21.30 uur legt Sharon Kok (33) een matras in de woonkamer neer. Haar dekbed en kussen heeft ze van thuis meegenomen. Ook heeft ze van tevoren een boek gekocht, om in een verloren moment iets te kunnen lezen. Hopeloos naïef, blijkt al snel. Zodra ze alle medebewoners in bed heeft gelegd en nog wat telefoontjes heeft gepleegd, valt ze – doodmoe – in slaap, na een uur of vijftien constant in touw te zijn geweest.

De vier vaste bewoners die even verderop in hun eigen kamers liggen te slapen, kunnen niet zonder Koks begeleiding, niet zonder de zorgverleners aan wie ze gehecht zijn. Zeker niet nu drie van de vier bewoners met het coronavirus zijn besmet. En dus verblijft Kok, die ‘oneindig & onbeschrijflijk’ op haar onderarm getatoeëerd heeft staan, nu al twaalf dagen en nachten bij hen in de woning.

Wereldberoemd is inmiddels het Spaanse verpleeghuis waar de zorgverleners besloten zichzelf op te sluiten met de bewoners om hen in deze moeilijke tijd te begeleiden, en om het virus niet verder buiten het verpleeghuis te verspreiden. Ook in Nederland blijkt nu zo’n afdeling te bestaan.

Het gaat om een zorgwoning in Den Haag, van gehandicaptenzorginstelling Middin. De vier bewoners hebben allemaal een verstandelijke beperking, psychiatrische problemen en vertonen ‘moeilijk verstaanbaar gedrag’, wat in de praktijk betekent dat ze agressief kunnen worden als ze de wereld om hen heen niet begrijpen. Dat gebeurt vaak.

‘Ze zijn volledig afhankelijk van hun begeleiders’, zegt Anne Scholte, gedragsdeskundige bij Middin. Die moeten elke kleine verstoring van hun wankele balans kunnen zien aankomen en opvangen. Is die balans uit het lood, dan is de reactie hevig: schelden, schoppen, slaan, gooien met stoelen, vernielen van de eigen kamer.

De bewoners, drie mannen en een vrouw tussen de 19 en 35 jaar oud, hebben het verstandelijk vermogen van een 1,5- à 2-jarige, zegt teamleider Bob Eilers. ‘Zeg je tegen een kind van die leeftijd dat het geen snoepjes mag, dan gaat het in de supermarkt op de grond liggen huilen. Onze bewoners doen eigenlijk hetzelfde, alleen zijn ze net zo sterk als een volwassene.’ Dus ja, als begeleider krijg je scheldwoorden naar je hoofd en ook weleens klappen. Zelfs als je, zoals Eilers, al zestien jaar met deze mensen werkt en elk signaal intussen wel zo’n beetje herkent. Zorgmanager Erik-Jan Kappers droogjes: ‘Binnen de Nederlandse gehandicaptenzorg is werken met deze groep wel de topsport.’

Koorts

Twee weken geleden, op donderdagavond, neemt begeleider Mohamed Ben Haddou bij een van de bewoners de temperatuur op. Koorts. De volgende avond test de bewoner positief op het coronavirus. Ook twee andere bewoners hebben klachten. Alle vier moeten ze vanaf nu op hun kamer blijven, mogen hun familie niet meer zien, kunnen geen luchtje meer scheppen.

Het personeel moet in beschermende kleding zijn werk doen, maar dat blijkt al snel onmogelijk. Teamleider Eilers: ‘Een van de jongens kan er niet tegen als iemand een bril op heeft. Daar moet hij op slaan. Hij slaat die bril bijna door je ogen heen, zó hard.’

Van balans is geen sprake meer, de situatie uitleggen is moeilijk. Eilers: ‘We zeggen dat de koning dit heeft beslist, die is hun ogen de baas van het land. Zo leggen we het buiten onszelf, want anders is de reactie: jullie doen ons dit aan, jullie moeten kapot.’

Vijf medewerkers komen op zaterdag tijdens de lunch samen om plannen te maken hoe zij de komende weken hun cliënten zo goed mogelijk kunnen helpen. Boven de warme pistoletjes zien ze eigenlijk maar één oplossing: zichzelf opsluiten met de bewoners.

Ben Haddou: ‘Er was hoe dan ook een grote kans dat alle begeleiders besmet zouden raken, ik was het waarschijnlijk zelfs al. Wij wilden de besmetting niet mee naar onze gezinnen thuis nemen. Maar vooral voor de cliënten was het belangrijk dat wij daar zouden blijven. We wilden hen in deze tijd niet confronteren met nieuwe gezichten. Juist nu is het belangrijk dat de hechting met de begeleiders goed zit.’

Eigenlijk, zegt Ben Haddou, is hun plan geen plan, maar een eis.

Collega’s vallen uit

Sharon Kok belt haar baas, zorgmanager Erik-Jan Kappers, die op dat moment door de duinen loopt en even niet weet hoe hij moet reageren. ‘Deze vraag kwam echt vanuit de groep’, zegt hij. ‘Ik zou het zelf nooit van ze hebben gevraagd. Dit is natuurlijk fantastisch, en ik heb er grote bewondering voor. Maar hoelang zou dit gaan duren? Wat zijn de consequenties?’ Een dag later beslist hij: met de juiste begeleiding moet dit kunnen.

Aanvankelijk gaan vier medewerkers op zondag het huis in. Zij leggen hun ‘waardeloze’ matrassen in de woonkamer en bereiden zich voor op zware weken met bewoners die uit hun doen zijn. Al snel blijkt dat het coronavirus zich ook onder het personeel heeft verspreid. Op maandag moet de eerste collega – tegen zijn zin – afhaken, met meer dan 39 graden koorts. Op dinsdag valt de volgende collega uit, om dezelfde reden, met dezelfde tegenzin.

Ook Ben Haddou kampt met coronaverschijnselen. Keelpijn, hoofdpijn, druk op de longen, zo benauwd dat hij naar adem hapt. ‘Normaal gesproken staan we met minimaal drie medewerkers op vier cliënten. Sommige bewoners hebben eigenlijk altijd één-op-één-begeleiding nodig. Nu moesten we een hele week met z’n tweeën draaien, terwijl ik niet eens fit was. Als ik een kamer had gedweild, was ik bekaf.’

Wonderlijk genoeg varen de bewoners wel bij de uitzonderlijke omstandigheden. Kok: ‘Ik heb steeds de energie gehad om gezellig te zijn.’ Ben Haddou: ‘Ik sta er nog steeds van te kijken dat het zo goed ging met ons tweeën.’ De band tussen bewoners en begeleiders wordt sterker dan ooit. Of, in de woorden van Haddou: ‘We zaten heel goed in de hechting. Door die band kregen we veel voor elkaar.’

Als Ben Haddou afgelopen maandag te ziek wordt, neemt teamleider Eilers zijn plek in. Hij parkeert zijn camper voor de deur, dan heeft hij in elk geval de nacht voor zichzelf. Ook hij ziet de rust in het huis. ‘Twee weken lang zien ze dezelfde gezichten, zij hebben baat bij die voorspelbaarheid.’

De dagen gaan in de woning voorbij. Opstaan, douchen, tanden poetsen, veel schoonmaken, koffiedrinken, lunchen. De zieke bewoners doen ’s middags een dutje, zegt Kok. Verder is het ‘muziek luisteren, dansen in de kamer, uit de koran lezen, spelletjes op de computer, een kleurplaat, samen tv kijken, tekenen’.

Escaperoom

Dagelijks hebben de medewerkers contact met hun leidinggevenden, die dag en nacht bereikbaar zijn. Gedragsdeskundige Scholte belt elke dag. ‘Ook om te vragen hoe ze zich echt voelen. Ze zijn allemaal heel stoer en tof, maar het is belangrijk dat ze in al hun dienstbaarheid ook af en toe bij zichzelf te rade gaan.’ Daarom geeft Scholte ze elke dag een toepasselijke challenge. Bijvoorbeeld in de vorm van een kaartspel, een ‘pocket-escaperoom waarin ze raadsels moeten oplossen om te kunnen ontsnappen’. Of ze stelt de vraag: ‘wat zou je meenemen naar een onbewoond eiland?’ Scholte: ‘Ik zeg dan zelf ‘telefoon’, zodat ik om hulp kan bellen, maar zij schieten in de overlevingsstand en noemen dingen als messen, om het maanden te kunnen uithouden.’

Die begeleiding is heel prettig, zeggen Kok, Ben Haddou en Eilers. Maar het is bovenal de waardering die hen op de been houdt. De dagbesteding leverde snoepjes, cliënten van andere zorgwoningen stuurden tekeningen, als collega’s langslopen gaan de duimen omhoog.

Maar verder zien ze hun actie vooral als een logische oplossing, als een vanzelfsprekendheid in de zorg voor hun cliënten. Eilers: ‘Ik zie die jongens vaker dan mijn eigen kinderen. En elke dag begin je weer op nul. Hoe moeilijk het soms ook is, ik vind het prachtig als het lukt om de agressie weg te nemen en ze te zien lachen.’

Het klinkt misschien raar, zegt Ben Haddou, ‘maar ik hou van ze, echt van allemaal. Met de jongen die het agressiefst is, heb ik een bijzondere band. Ik pik veel van hem, omdat ik zoveel liefde terug krijg als-ie weer zichzelf is. Ik wil ze niet in de steek laten. Als wij er niet zijn, hoe moet het dan met ze aflopen?’

Naschrift

Alle bewoners en begeleiders zijn weer aan de betere hand. De verwachting is dat na het paasweekend het normale regime weer begint. Deze vrijdag is ook Sharon Kok na twaalf dagen het huis uitgegaan. Dinsdag staat ze weer op de groep. ‘Ik wilde eigenlijk twee dagen vrij nemen, maar van de leiding moesten dat er minimaal drie zijn.’

Lees meer

Verslaggever Willem Feenstra doet verslag vanuit ziekenhuis Amphia in Breda. ‘Als de humor nog niet is verdwenen, dan is er ook nog hoop.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden