Haagse King Lear is het spoor bijster

Wat een mooi begin van de voorstelling: vanuit het halfdonker komt uit het onderaardse de nar op en draagt de zilver glanzende wereldbol met zich mee....

Twee uur later, nog maar halverwege de voorstelling, wordt dat prachtige beeld volledig onderuit gehaald in een even groteske als beschamende scène. Victor Löw rolt in zijn blote kont als een bezetene heen en weer, Hans Croiset speelt een gek geworden Lear volgens alle aanwijzingen in het leerboek Hoe speel ik een Gek, Rudolf Lucieer - met zijn intelligente tekstbehandeling tot dan redder van de avond - weet het ook niet meer, en de nar loopt geheel vast in haar eigen maniertjes.

De nar in King Lear - daar is altijd van alles om te doen. Is hij de melancholieke commentator met droeve Pierrot-glimlach, of de grijnzende idioot die alles en iedereen door heeft? Freek de Jonge heeft jaren geleden bij het Nationale Toneel de nar gespeeld en in die gedenkwaardige creatie vielen zowel de keiharde narrengrappen als de melancholieke berusting fraai samen.

In deze nieuwe Haagse King Lear, geregisseerd door Johan Doesburg, is Catherine ten Bruggencate de nar, in modieus mantelpakje met zotskap op. Tijdens de repetities zijn kennelijk allerlei leuke dingen bedacht om haar rol op te tuigen: een spraakgebrek, het voortdurend uitbarsten in liedjes en het trekken van gekke bekken. Vervolgens heeft de regisseur verzuimd te zeggen: leuk allemaal Catherine, en nu vooral weglaten en tot de kern komen. Dus zitten wij aan te kijken tegen een volslagen malloot van een nar.

Het optreden van de nar illustreert treffend wat deze King Lear is: een avondje op bezoek in Paviljoen 10, afdeling psychiatrie. De kronkelende Victor Löw die Shakespeares poëzie uitstoot als een overspannen tekstmachine, is daarin een dieptepunt. Hij speelt Edgar, zoon van de graaf van Gloucester die eigenlijk net zo belangrijk is als Lear zelf. De twee verhalen die in het stuk door elkaar lopen zijn die van de koning die zijn land onder zijn drie dochters wil verdelen, en van deze Gloucester, die worstelt met vragen over trouw en ontrouw rond zowel de koning als zijn zoon en bastaardzoon (Dries Vanhegen, een schaars lichtpuntje).

In een ingenieus netwerk van intriges, gebeurtenissen en omstandigheden last Shakespeare deze lijnen aan elkaar en vertelt aldus een groots verhaal over ouders versus kinderen, loyaliteit versus verraad, hebzucht versus onbaatzuchtigheid. Maar dat verhaal moet wel helder verteld worden, anders raken zowel spelers als publiek het spoor bijster.

Johan Doesburg heeft zich in deze productie totaal verloren in de wens te imponeren, met als gevolg een zwalkende en opgefokte voorstelling. Dat zinloze vertoon van theatrale effecten, die overdadige lichtwisselingen van Reinier Tweebeeke, dat ratjetoe aan stijlen in kostumering (van oubollige hofjurken tot slangenleren pakken), dat malle decor met die op- en afrijdende zetstukken, dat tergende ijdel acteergeweld, en dan weer die onbeholpenheid van sommige acteurs. Waarom speelt bijvoorbeeld Betsy Torenbos (die volgens het programmaboekje vooral kwaliteiten heeft als choreografe) de mooie rol van Lears jongste dochter Cordelia alsof ze schools een lesje opzegt?

'Huil, huil, huil, huil, huil, huil! Zijn jullie soms van steen?', gebiedt en vraagt Lear in de slotscène als hij met de dode dochter over zijn schouders opkomt.

Geachte koning Lear, beste Hans Croiset - graag hadden wij willen huilen en het zou ook moeten om zoveel verdriet, maar het lukt niet. Gevoelens van ontroering krijgen geen kans en zijn verdrongen door ergernis over deze opeenstapeling van misverstanden, en bovenal teleurstelling.

Want hoe kan Doesburg, die vorig seizoen zo'n evenwichtige Het Huis van Bernarda Alba maakte, dit stuk met deze op papier zo ideale hoofdrolspeler zo vreselijk uit zijn handen laten glippen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden