Haagse brekebeen miste politieke sluwheid

Van der Steur kon zich geen fout meer veroorloven

Met gebroken stem en verbitterd over de in zijn ogen onterechte beschuldigingen kondigde Ard van der Steur gisteren zijn vertrek aan. De 'uitstekende jurist' wist dat al zijn politieke reserves waren verteerd.

Minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) verlaat de Tweede Kamer na zijn aftreden. Foto anp

Alle politieke levens eindigen in tranen. Anglofiel Ard van der Steur zal wellicht gedacht hebben aan die uitspraak van de Britste politicus Enoch Powell toen hij gisteren begon aan zijn laatste debat als minister van Veiligheid en Justitie. Alleen Van der Steur en een paar partijgenoten wisten wat er zou gebeuren. Aan het einde van het zes uur durende debat stond hij plotseling op om zijn ontslag aan te kondigen. Zijn tranen kon hij amper bedwingen toen hij zei: 'Ik heb gemerkt dat mijn antwoorden er niet meer toe doen.'

Mark Rutte omhelsde zijn minister twee keer en klopte hem bemoedigend op de schouders. Daarna baande de jurist zich nog een keer een weg door de camera's en roepende journalisten en dat was het dan: het korte, niet erg gelukkige ministerschap van Ard van der Steur was voorbij.

De beslissing was eerder deze week gevallen, in het bijzijn van Mark Rutte en Halbe Zijlstra, maar Van der Steur voelde het einde van zijn politieke loopbaan daarvoor al naderen. Niet voor niets belde zijn woordvoerder vorige week persoonlijk met Bas Haan, de Nieuwsuur-journalist die op het punt stond zijn boek De rekening voor Rutte te publiceren.

Ard van der Steur verlaat de Tweede Kamer. Foto anp

Bas Haan

Wat de minister te wachten stond?, wilde deze weten. Haan hield de boot af. De journalist zou het zondag laten weten. Dat gebeurde en het was een fataal telefoontje voor Ard van der Steur.

De conclusies van Haans boek waren meedogenloos: 'De minister van Veiligheid en Justitie hield als Kamerlid informatie achter voor zijn collega's en loog daarover als minister.' Volgens bronnen binnen de VVD wist de jurist 'dondersgoed' dat hij zo'n verhaal niet meer te boven zou komen. Iemand als Edith Schippers of Henk Kamp zou de storm misschien hebben kunnen uitzitten, maar niet Van der Steur.

Journalist Bas Haan tijdens het debat. Foto anp

Daarvoor was er al te veel misgegaan in de 22 maanden die vooraf gingen.

Zijn ministerschap leek vanaf het begin gedoemd. Een maand na zijn aantreden dreigde het kabinet al te vallen in de bed-bad-brood-crisis. Van der Steur reageerde bijna opgewekt: 'Misschien schrijf ik wel geschiedenis als de kortst zittende minister van Veiligheid en Justitie.'

Het was een typische bon mot van Van der Steur, maar achteraf gezien had een kabinetsval hem veel ellende kunnen besparen. Toch gunden zijn collega's hem aanvankelijk nog het beste. De meeste Kamerleden vonden 'Ard' een leuke vent. Toen hij net minister was, ontving hij de leden van de commissie justitie nog allemaal op het kasteel in Warmond, waar hij een appartement bewoont. Kinderen waren ook welkom. Van der Steur dolde met ze op het gras. Een enige middag.

Lang heeft Van der Steur niet kunnen genieten van zijn goede relaties met zijn ex-collega's. Hij kleunde al meteen mis door de Kamer verkeerd voor te lichten over een geënsceneerde foto van Volkert van der Graaf in De Telegraaf. De minister moest zijn excuses aanbieden en erkende dat hij 'met een beperkte focus' de Kamer had geïnformeerd.

Het rapport van de commissie-Oosting was een nieuwe kras op zijn blazoen. Van der Steur bleek als Kamerlid hand- en spandiensten te hebben verleend voor Ivo Opstelten toen die de Kamer verkeerd informeerde over de Teevendeal.

Er lag bloed in het water en Van der Steur heeft nooit meer een rustige dag gehad. De man die zich geen fouten kon permitteren, bleef ondertussen fouten maken. Hij serveerde de forensisch expert George Maat af, omdat die een universitaire lezing over MH17 gaf. Al snel bleek dat Maat weinig had misdaan, maar Van der Steur deed er ongekend lang over om zijn misser uiteindelijk slechts halfslachtig te erkennen.

'Oprecht' bedoeld

Na de aanslagen in Brussel bleek dat één van de zelfmoordterroristen ongestoord op Schiphol was geland, hoewel bekend was dat hij uit het Turkse grensgebied met Syrië kwam. De communicatie met de Turken was slecht verlopen en tijdens het debat haalde Van der Steur de FBI en de NYPD door elkaar. Ook dat moest hij weer rechtzetten. Het beeld van een onverbeterlijk blunderende minister was definitief gevestigd.

Van der Steur was sindsdien door zijn reserves heen, ook binnen zijn eigen partij. Anonieme VVD'ers speculeerden al eerder over zijn vertrek, al leek Van der Steur zelf nog wel ambities te hebben. Voor de zomer zei de minister nog dat hij graag doorwilde op de lijst. Na de zomer kwam opeens het bericht dat hij toch niet terug zou keren.

Zelfs de verkiezingen heeft hij nu niet meer gehaald. Volgens de VVD'er nam hij zelf de beslissing om op te stappen, ook al vond hij de nieuwe beschuldigingen onterecht en onbewezen. Ja, hij had in de nu opgedoken mail allerlei adviezen gegeven aan Opstelten om Kamerantwoorden te veranderen, maar dat was 'oprecht' bedoeld om de informatie aan de Kamer zo correct en volledig mogelijk te maken.

Lees ook: Vertrouwde reflex in VVD-top bij onwelgevallige informatie: jokken

Tegen het eind van De Rekening voor Rutte, het boek dat Nieuwsuur-journalist Bas Haan schreef over wat 'de bonnetjesaffaire' is gaan heten - een kwestie die hij onthulde, die een serie VVD'ers de kop heeft gekost en die mogelijk een voortijdig einde zal maken aan de onstuimige politieke carrière van Ard van der Steur - stelt hij de kernvraag. (+)

En, nee, Van der Steur snapte ook niet waarom na zijn adviezen opeens de herinneringen van Teeven over de schikking toch weer uit de brief waren verdwenen. Hij had 'zeer kwetsbaar' in de kantlijn geschreven, maar het is onmogelijk om daaruit te concluderen dat hij die informatie wilde schrappen. 'Ik kan dat echt niet volgen', zei hij gisteren verongelijkt in de Kamer.

De antwoorden deden er inderdaad niet toe. CDA-leider Sybrand Buma vond het bespottelijk dat Van der Steur zichzelf presenteerde als 'een koene ridder' die er op toezag dat de Kamer juist geïnformeerd werd. In werkelijkheid was hij vooral bezig om de schade voor zijn partijgenoot Opstelten te beperken, aldus Buma.

Een motie van wantrouwen lag al klaar, maar Van der Steur hield de eer aan zichzelf. Voor één keer was hij zijn opponenten toch te snel af.

Interview Bas Haan: 'Bonnetjesaffaire is politiek op z'n lelijkst'

De Nieuwsuur-journalist dook opnieuw in de bonnetjesaffaire en concludeert: het was wel een doofpot.

Meer over